• Tamaina txikiagoko udalerriei laguntzea, erakundeen arteko III. Akordioarekin bat datozen tokiko indarkeria-protokoloak eguneratzea eta 2030 Agendako berdintasun-proiektuak sustatzea dira EUDELek eta Eusko Jaurlaritza-Emakundek sustatutako Berdinsarea udal-sarearen ekintza-lerroetako batzuk.

2024ko martxoaren 25a.

Astelehen arratsalde honetan, EUDELek Bilbon duen egoitzan, BERDINSAREAren osoko bilkura egin da; sare horrek EAEko hiru lurraldeetako 88 euskal udalerri eta Arabako Lautadako eta Aiarako bi kuadrilla biltzen ditu. Lidergo politikoarekin, Udaleko teknikarien elkartrukerako gune komun bat da sare hau. Orain, 18 urteko ibilbidearen ondoren, Berdinsareak berritu eta eguneratu egin nahi du, emakume eta gizonen arteko berdintasunaren eta indarkeria matxistaren aurkako borrokaren arloko abangoardiaren eta berrikuntzaren bultzatzaile izaten jarraitzeko.

Esther Apraiz, Derioko alkate eta EUDELeko elkarteburua, eta Nerea Melgosa, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, izan dira sareko organo gorenaren bilera honetako buru; bilera horretan, aurtengo ekintza-ildo berriak onartu dira eta EAEko Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako 2030 estrategia aurkeztu da, Eusko Jaurlaritzak sustatua.

Osoko Bilkuran parte hartzen, Emakundeko zuzendaria, Miren Elgarresta, eta EUDELeko berdintasun ordezkari hauek ere izan dira: Nati López de Munain, Burgeluko alkatea; Xabier Lertxundi, Hernaniko alkatea; Mª Jose Blanco, Portugaleteko alkatea; eta Joseba Zorrilla, Zallako alkateordea.

BERDINSAREAko udalerriak EAEko biztanleen % 80 dira, eta haien ekintzak eta orientazioak aitzindari dira berdintasun-politiken abangoardia toki-mailan bideratzeko, gainerako euskal erakundeekin lankidetzan arituz.

Hain zuzen ere, udalen arteko aliantzak eta erakundeen arteko koordinazioa bultzatzea da Osoko Bilkuraren funtsezko eginkizuna; atxikitako udaletako arduradun politikoek osatzen dute.

EUDELek eta Eusko Jaurlaritzak nabarmendu dute berdintasun-sare horren indargune nagusia direla “udalek berek gobernatua izatea”, koordinazio politiko-tekniko estu batetik, eta sarea osatzen duten lantaldeetan “adostasunean eta lortutako akordioetan” oinarrituta lan egitea.

Bi erakunde bultzatzaileek adierazi dute “aniztasuna” dela sare horren balioetako bat, udalen ezaugarrietara (tamaina, baliabideak, ibilbidea, antolaketa…) egokitu daitezkeen proposamenak bideratzea errazten baitu.

Esther Apraiz elkarteburuak Berdinsareak EAEko 252 udalerriri ematen dien zerbitzua nabarmendu du: “Sareko lan honen bidez, Euskadiko tokiko gobernuek berdintasunaren eta indarkeria matxistaren aurkako borrokaren arloan duten erantzunaren efikazia hobetu nahi da. Berdinsareak berdintasuna transbertsal bihurtzen laguntzen du udaletan, eta gainerako erakundeekiko lotura gisa ere balio du”.

Euskal Udalen “berdintasunarekiko konpromiso irmoaren” ildotik, EUDELeko elkarteburuak udal-arduradunak animatu ditu konpromiso hori eguneroko lanean, urteko 365 egunetan, gauzatzera. “Berdinsareak markatzen du berdintasunaren aldeko eta emakumeen aurkako indarkeriarik gabeko udalerriak lortzeko hurrengo urteetan egin beharreko bidea”.

Bestalde, Nerea Melgosa sailburuak EAEko Berdintasunerako 2030 Estrategiaren hurrengo helburuak aurkeztu dizkie udalei, eta, zehazki, udal-eremuan inplikazio handiena dutenak. Adierazi duenez, “helburu horiek lortzeko, funtsezkoa da toki-erakundeen ekarpena, erronka handiak dituztelako, hala nola bermatzea beren aurrekontuen % 1,5, gutxienez, berdintasun-politiketara bideratuko dela, guztietan berdintasun-unitateak egongo direla, langile eta aurrekontu nahikorekin, edo langile guztiei berdintasunaren arloko prestakuntza emango zaiela”. Melgosak eskerrak eman dizkie udalerrietako teknikari eta politikari guztiei, egunero berdintasunarekin duten konpromisoagatik.

2024ko ekintza-lerroak

Osoko Bilkuraren bigarren blokean, Nati López de Munain Burgeluko alkate eta EUDELeko ordezkariak Berdinsarearen aurtengo ekintza-lerro berriak aurkeztu ditu:

• Tokiko Indarkeria Protokoloak eguneratzea, emakumeen aurkako indarkeria matxistaren biktimei laguntzeko erakundeen arteko III. Hitzarmenean ezarritako jarraibide eta printzipioen arabera.
• Berdintasunerako tokiko politiketan kalitate-estandarrak betetzen diren begiratzea.
• Berdintasunaren eta indarkeria matxistaren aurkako borrokaren arloko tokiko politikak zabaltzeko finantzaketa-egituren azterketa eta horiei buruzko hausnarketa.
• Berdintasunaren arloan eskumena duten erakundeen (EUDEL, Eusko Jaurlaritza-Emakunde eta Foru Aldundiak) arteko koordinazioa indartzea, udalen aldeko jardueren efikazia hobetzeko.
• Udalaren esperientziak eta praktika onak trukatzea (“Berdintrukeak”).
• Euskadiko Udaltzaingoetan emakumeen eta gizonen berdintasuna sustatzeko orientazio-gida
• Euskadiko 2030 Agendaren tokiko sustapen-proiektuen aurrerapena eta garapena:

– Ikuspegi feminista duten zaintza erantzunkideetarako tokiko eredua. Udalerrietako “toki-komunitateetan” zaintza-sareak artikulatzeko ibilbide bat hartuko luke.

– Alkateek eta zinegotziek “Virginia Woolf Basqueskola”-n egiten duten lana babestea, emakumeak ahalduntzeko eta udal-politikan eragiteko gunea baita.

– Emakunderen Gizonduz programarekin elkarlanean jarraitzea, tokiko hautetsiak berdintasunaren sustapenean eta indarkeria matxistaren aurkako borrokan inplikatzeko.

Tamaina txikiagoko udalerriak

Aurtengo ildo nagusietako bat da. 5.000 biztanletik beherako udalerrietan berdintasun-politikak hedatzen laguntzeko estrategiak (EAEren % 77 baino gehiago dira) udalen arteko aliantzak sortu behar ditu, langile espezializatuak eta baliabideak partekatzeko, eskualdeko estrategia bat artikulatuko duten ekintzak elkarrekin bultzatzeko.

Udalerri txiki eta elkartuekin lan teknikoa egiteko eremua indartzeaz gain, aurten Berdintasunerako 2030 Estrategiako orientabideak “herri txiki” eskalan nola lurreratu eta egokitu aztertuko da.

Informazio gehiago: https://berdinsarea.eus/eu/sarea

• Esther Apraiz, Derioko alkatea, Bizkaiko Batzar Nagusiek antolatutako ezohiko batzarrean izan da gaur goizean, Euskal Udalen ordezkari gisa. Gernikako Batzar Etxeko ekitaldian, Bilboko San Luis zentroaren lana goraipatu da, kontziliazio neurriak ezartzeko zereginean bultzatutako jardunbide egokiengatik.

• Aurreko edizioetan bezala, ekitaldi beraren barruan EUDELen Martxoaren 8ko Adierazpena irakurri dute sentsibilitate politiko berekoak ez diren lurraldeko bost hautetsik.

• Urteroko hitzorduan, euskal alderdi politiko guztietako emakumezko alkateak, zinegotziak, diputatuak, biltzarkideak, senatariak, europarlamentariak eta liderrak izan dira.

Gernika, 2024ko martxoaren 1a. Gernikako Batzar Etxean egin da, berriro ere, azken hamarkada honetan genero berdintasunaren aldeko borrokaren ikur den ekitaldia. Ekitaldi horretan, arlo horretan nabarmendu diren erakundeen edo emakumeen lana goraipatu ohi da.

Bizkaiko Emakume Hautetsien Ezohiko Batzarra zortzigarrenez bildu da foru hiribilduan, Martxoaren 8a dela-eta EUDELek osatu eta Bizkaiko Batzar Nagusiek sinatu duten Adierazpen Instituzionala irakurtzeko xedez. Ekitaldi berean, Bilboko San Luis LHko ikastetxearen lana goraipatu da, Kontzilia proiektuaren barruan hainbat kontziliazio neurri ezarri dituelako bertako langileentzat.

Jai giroan, eta gizonen eta emakumeen arteko berdintasunean aurrera egiteko aldarrikapena oinarri, Gernikako Arbolaren ondoan ekin zaio Bizkaiko Legebiltzarrak eta Euskadiko Udalen Elkarteak (EUDEL) antolatutako batzar honi.

Ondoren, Ana Otadui Biteri Bizkaiko Legebiltzarreko lehendakaria, Elixabete Etxanobe Landajuela Bizkaiko ahaldun nagusia, Legebiltzarreko Mahaiko kideak, Esther Apraiz Fernández la Peña EUDELeko elkarteburua, Miren Elgarresta Larrabide Emakunderen zuzendaria, eta omendu diren eta hizlari jardun duten emakumeak sartu dira hemizikloan, askatasuna eta berdintasuna sinbolizatzen duten oroimenezko zapiez elkartuta.

Adarrarekin Batzarretarako egin ohi den ohiko deiarekin hasi da ezohiko bilkura, Gernikako Batzar Etxeko osoko bilkuren aretoan.

Bizkaiko herritarrek hautatutako emakumeez beteta zegoelarik hemizikloa, Foru Ganberako Lehendakaria aulkira abiatu da, ezohiko batzarrari hasiera emateko, Emakumearen Nazioarteko Eguna baino astebete lehenago.

Bizkaiko bost udalerritako emakume hautetsiek, pentsamolde politiko guztien ordezkari (Karmele Tubilla Artetxe, Santurtziko alkatea; Ima Garrastatxu Urbaneja, Durangoko zinegotzia; María Jose Blanco Gavieiro, Portugaleteko alkateordea; Natalia Aranduy Zuazagoitia, Getxoko zinegotzia, eta Alba Gutiérrez Gómez, Amorebieta-Etxanoko zinegotzia), irakurri dute EUDELek egindako Martxoaren 8ko Adierazpen Instituzionala.

Batzar Nagusiek ere izenpetu dute Adierazpena, eta aurtengoan, emakumeek, gure adinekoengandik hasita, pairatu dituzten ahanztura historikoen erreparazioan jarri dute arreta. Udalen aukera eta ardura da “emakume belaunaldien historia berreskuratzea eta emakumeek eta borroka feministek udalerrien bizitzari eman dioten balioa aitortzea, gaur egun adineko direnen belaunalditik hasita”.

Ondoren, Maren bizkaitar abeslariak hartu du hitza, eta “kontziliazio erantzunkideak”, aurtengo topaketaren leit motiv-a izanik, bere belaunaldiarentzat adierazten duenari buruzko ikuspegia azaldu du. Gallartako artista gazteak eman dio amaiera ekitaldiari, “Gernikako Arbola” interpretatuz.

Aurretik, Batzarrak tarte bat utzi dio Tania Llasera Alberdi bilbotar komunikatzaile eta antzezleari, kontziliazio erantzunkideak zer esan nahi duen azal zezan, jarduera profesional biziko ama eta emakumearen ikuspegitik.

Aurtengo edizioan, Emakumeen Batzarrak San Luis Zentroa goraipatu du, berdintasunezko gizarte bat lortzen laguntzeko egindako lanagatik. Bilboko LHko ikastetxe horretako Berdintasun eta Kontziliazio Planaren arduradunak, Leire Ovejerok, jaso du saria, eta azaldu du zein izan diren ikastetxeko zuzendaritzak bertako langileen artean abian jarri dituen eta lan giroa hobetzeko balio izan duten familia kontziliazioaren aldeko ekimenak.

Batzarra amaitu eta gero, gonbidatu guztiek Gernikako Arbolaren ondoan egin dute erretratua, erakundeetako arduradunekin, alkateekin, zinegotziekin, batzarkideekin, euskal legebiltzarkideekin, biltzarkideekin, senatariekin, europarlamentariekin eta lurraldeko politikariekin batera.

Guztiek mezu bateratu bat zabaldu dute kontziliazio erantzunkidearen alde. Kontziliazio erantzunkidearen bitartez, etxeko zaintzan eta familian gizonen eta emakumeen erantzunkidetasuna bilatzen da, eta, era berean, erakundeen eta enpresen erantzukizun soziala eskatzen du zaintzaren gaiari dagokionez.

Sistema patriarkalak emakumeen  ideiak ikusezin bihurtu ditu eta haien aktibismo politiko eta soziala ukatu ditu, beraien aldarrikapenak isilaraziz eta komunitateen aldeko lorpenen ebidentziak ezabatuz. Gainera, sistematikoki ezkutatu dira jatorri eta tradizio kultural desberdinetako emakumeen, emakume arrazializatuen, lesbianen, dibertsitate funtzionala duten emakumeen eta adineko emakumeen ekarpenak.

ADIERAZPENA JAITSI

Zehazki, arreta jartzen dugu adineko emakumeen egungo belaunaldian, sistematikoki estereotipatua eta diskriminatua den belaunaldi horretan, sozialki garrantzirik gabekoa bihurtu duten horretan. Gainera, ikusezintasun hori ahulezia handiagoko egoerak ezkutatzen ari da, hala nola prekarietatea eta pobretzea, nahi ez den bakardadea, osasun-arazoak eta indarkeria matxista motak.

Emakumeen ahalduntze-prozesuak tradizio teoriko, politiko eta filosofiko feminista baten oinordekotzat hartzea eskatzen du. Horregatik, adineko emakumeek dituzten jakinduriak eta errealitatearen ikuspegi kritikoa balioestea lagungarria da memoria historikoa erreparatzeko. Konponketa horrek aukera ematen digu gure aurreko emakumeak ezagutzeko eta iragana, oraina eta etorkizuna lotuko dituen belaunaldien arteko transmisioa bermatzeko.

Martxoaren 8an, emakumeen nazioarteko eguna dela eta, erakunde ezberdinek eskura ditugun estrategia eta mekanismo guztiak sustatu behar ditugu, genealogia feminista ikusarazteko eta emakumeekin historian izandako ahanzturak konpontzeko.

Udalok, herritarrengandik hurbilen dauden erakundeak garenez, aukera eta ardura dugu, toki-eremuan, emakumeen belaunaldien historia berreskuratzeko eta emakumeek eta borroka feministek udalerrien bizitzari eman dioten balioa aitortzeko, adineko emakumeen egungo belaunalditik hasita. Beraz,…………………………… (e) ko Udalak konpromiso hauek hartzen ditu:

• Emakumeen memoria historikoa aitortu eta berreskuratuko duten proiektuak garatzea, genealogia sortzeko, hurbileko erreferenteetatik hasi eta tokiko bizitzan eragina izan duten talde feministetaraino.
• Une historiko bakoitzean, tradizio eta ingurune kultural guztietan, sistemarekiko erresistentzia eta erantzuna artikulatu duten mugimendu feministak aintzatesten
• Ezagutzak eta esperientziak trukatzeko belaunaldien arteko topaketa- eta elkarrizketa-guneak babestea, ahalduntze feministarako eta adin eta baldintza desberdinetako emakumeen aliantzarako guneak izan daitezen.
• Emakumeen ikusgarritasun soziala sustatzea ikuspegi intersekzionalaz, bereziki, adineko emakumeena, bere aniztasun osoan, eta emakumeen zahartzaroari buruz , gizartean, nagusi den irudia eraldatuz, adinean eta estereotipoetan oinarrituta.
• Adineko emakumeek esparru publikoan dituzten esperientzietan eta harreman- eta partaidetza-moduetan arreta berezia jarriko duten proiektuak bultzatzea, haien aniztasun osoan.
• Errenta baxuenak dituzten adineko emakumeei, bereziki alargunei, ahalduntze ekonomikoa bermatuko dieten diru-sarreren eta pentsioen eskaera babestea, eskumena duten erakundeen aurrean, eta konpentsazio-neurriak aztertu eta artikulatzea.
• Adineko emakumeentzat, bereziki alargunentzat, dauden laguntza eta prestazio ekonomikoak
• Udal-eskumeneko laguntza- eta zaintza-zerbitzu publikoak indartzea beren herrietan, adineko emakumeei autonomia eta aktibismoa mantentzea ahalbidetzeko.
• Adineko emakumeen aurkako indarkeria matxistaren eragina eta hura gauzatzeko moduak ikertzea eta horietan sakontzea, emakume horien errealitatera eta beharretara egokitutako erantzunak artikulatzeko.
• BERDINSAREA sarearen bidez, EUDELen eta Emakunderen laguntzarekin, udalerriak emakumeen tokiko memoria berreskuratzeko abian jartzen ari diren ekimenak ezagutaraztea eta ikusaraztea.