Ekainaren 28an, aurten ere, eskubideak eta bizikidetza aldarrikatzen ditugu euskal gizartearen aurrean, aniztasunetik abiatuta. 1969ko ekainaren 28an – Iaz 50. urteurrena ospatzen ari ginen – Stonewallen matxinada gertatu zenetik New Yorken, data hori egun bihurtu da lortutako lorpen guztiak aldarrikatzeko eta ikusarazteko, eta, ezinbestean, oraindik lortzeko dugun guztia nabarmentzeko izan behar du.

Berdindu zerbitzu publikoak, Eusko Jaurlaritzaren LGTBI kolektiboari informazioa eta laguntza ematekoak, eskerrak eman nahi dizkie sexu-askapenaren aldeko borrokaren alde bizitza eta ahaleginak eman dituzten pertsona guztiei, gaur egun ere antolatzen eta gizartea sentsibilizatu, kontzientziatu eta eraldatzeko lana egiten jarraitzen baitute. Era berean, gure mugetatik kanpo eta hemen isilik jasaten duten pertsona guztiak aitortu eta ahaldundu nahi ditu. Eta hori egin nahi du, bereziki, 2021ean, hain ohikoa ez den egoera bizi behar baitugu.

Berdindun argi daukagu erne ibili behar dela sexu- eta genero-aniztasunaren aurkako sektore eta alderdi politiko jakin batzuen diskurtso eta planteamenduen gorakadaren aurrean, eta horrek ondorio zuzenak ditu: alde batetik, trans kolektiboaren eskubideak onartzearen aurkako oposizio zuzena; eta, bestetik, erasoen gorakada, duela egun gutxi gure herri batean ikusi ahal izan dugun bezala. Horregatik, oraindik ere beharrezkoa da LGTBI kolektiboaren eskubideen aldeko borroka ikusarazten jarraitzea.

Horregatik, beharrezkoa da LGTBI pertsonen bizitzak eta eskubideak babesten dituzten lege-esparruak egotea. Halaber, oso garrantzitsua da LGTBI kolektiboaren egungo errealitatea ezagutzea, hiriko zurrumurru eta legendak harago, egiaztatutako eta kuantifikatutako datuekin.

Ikusgarritasun lesbikoa, trans, bi, trans despatologizazioaren aurkako egunak, LGTBIfobiaren aurkakoak… bat egiten dute, gaur, izateko eta desiratzeko harrotasunaren aldarrikapenean, bakoitzak bere erara, den-denek.

Horregatik guztiagatik, Berdindun, egun hau sexu-askapenaren alde lortzen ari garen aurrerapen guztiak ospatzeko aprobetxatzera animatzen dugu euskal gizartea, ahaztu gabe gizarte osoaren lana dela erne ibiltzea, horren alde borrokatzen jarraitzea eta pertsona guztiak askatasunean bizi eta adierazi ahal izatea bermatzea.

Herritarrak animatzen ditugu, beraz, sentsibilizazio- eta aldarrikapen-ekitaldiekin bat egin dezaten, foro publikoek, hedabideek eta sare sozialek agerian utz dezaten gaur aniztasunaren aldeko borroka-eguna dela.

• Gernikak, Berrizek, Tolosak eta Gasteizek beren jardunbide egokiak elkarbanatuko dituzte EAEko gainerako udalekin, gaur goizean EUDELen egoitzan Berdinsarearen esparruan egingo den truke-tailer batean.
• Saioa zuzenean ikus daiteke YouTubeko esteka honetan: https://www.youtube.com/watch?v=tBQCyJlTXXg

2021eko ekainaren 23a. Pandemiaren ondorioz herriko jaiak bertan behera geratu diren arren, “Berdinsarea” Euskal udalerrien sareak, EUDELek eta Emakundek bultzatuta, beharrezkotzat jo du trantsizio-unea baliatzea, jai-eredua gaur egungo gizartearen errealitatera egokitzeko.

Goiz osoan zehar, EUDELek euskal udalen jardunbide egokien tailerra antolatu du Bilboko egoitzan. Bertan, azken urteotan emakumeek eta gizonek herriko jaietan berdintasunez parte hartzeko egindako aurrerapenak erakutsi nahi dira. Adibide inspiratzaile gisa aurkeztuko diren jarduera batzuk udal-akordioak eta berdintasunerako toki-plan eta -ordenantzetako erreferentziak dira, edo jaien inguruko diagnostikoak eta parte-hartze prozesuak.

Gernikako, Berrizko, Tolosako eta Gasteizko udalek jai libre eta berdinzaleen ereduak erakutsiko dituzte tailerraren erdialdean, 12:30etik aurrera. Besteak beste, lau udalerri horien esperientziak izan dira Emakunderen azterlan honen oinarri: “Emakumeek Euskal Autonomia Erkidegoko tokiko jaietan parte hartzeko estrategiak”. Txostenak zenbait euskal herritan eta Estatuan garatu diren ideia eta estrategia sorta bat eskaintzen du, emakumeek tokiko jaietan parte har dezaten sustatzeko, eta, besteak beste, erritu eta ekitaldi nagusietan rolak banatu daitezen, emakumeak sozializazio-espazioetara sartu daitezen edo jaietako erabaki- edo ardura-postuetan egon daitezen.

Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariak gogorarazi duenez, “berdintasunari dagokionez jaiak gaurkotzea saihestezina da justizia sozialaren ikuspuntutik, emakumeek beraiek, mugimendu feministak eta, oro har, gizarteak eskatzen duten bezala”. Landaidak espero du “udalerri horietako esperientziek adorea emango dietela beste herri batzuei, beren jaiak gure garaiko errealitate sozialera egokitzeko, eta era horretan, gainera, aberasteko”.

Gorka Urtaran EUDELen elkarteburuak nabarmendu du euskal udalek berdintasunarekiko konpromiso irmoa dutela, politika eta zerbitzu publikoen bitartez gauzatzen dena. “Azken hamarkadetan, berdintasunaren arloko tokiko politikek jaiak ulertzeko eta bizitzeko modua eraldatzea ere bultzatu dute”. Gorka Urtaranen arabera, erakundeen esku-hartzea gizarte osoaren inplikazioan oinarritu behar da, eta jaiak genero-ikuspegia txertatzeko “funtsezko eremua” dira. “Lehen mailako adierazpen kultural eta sinbolikoak dira, eta horien bidez desberdintasunei aurre egin behar diegu, eta balio, tradizio eta festa-ohituren transmisioan estereotipo misoginoak errepikatzea saihestu“, azaldu du EUDELen elkarteburuak. Gaineratu duenez, “jardunbide egokiak udalerriz udalerri hedatu behar dira, gizonen eta emakumeen berdintasunezko parte-hartzea zabaltzeko, askatasunean eta aniztasunean irabazteko, diskriminaziorik eta bazterketarik gabe”

Margaret Bullenek, tailerraren hizlari nagusi gisa, Emakunderentzat egindako azterlanaren hausnarketa nagusiak aurkeztu ditu. Txostenak ondorioztatu duenaren arabera, aztertutako udalerrietan ez dago berdintasunezko jaiak lortu dituen «formula edo errezeta magikorik»: «prozesu bereziak, askotarikoak eta jaien tipologia bakoitzari, herri bakoitzaren ezaugarriei eta gizarte-osaerari lotutakoak» izan dira.

Saio honen antolatzailea Berdinsarea da (Berdintasunaren aldeko eta indarkeria matxistaren aurkako euskal udalerriak). EUDELek eta Emakundek koordinatzen dute, eta gainerako erakundeek laguntza ematen dute. 2021ean, Berdinsareak 15 urte bete ditu udal politika eta zerbitzuetan aurrerapausoak ematen, udalerri inklusiboak, askotarikoak, berdintasunezkoak eta libreak eraikitzeko.

Jai berdinzaleen lau eredu

BERRIZ “Dantzari Dantza”

2017an, akordioen dokumentu baten bidez, emakumeak Dantzari-dantza izeneko dantza-multzoan sartu ziren. Horren aurretik, gizonez soilik osatuta zegoen.

2014an, Udalak parte-hartze prozesu bat jarri zuen abian, jaietan, dantza-taldeetan eta jai batzordean parte hartzen zuten politikari eta teknikariekin.

GERNIKA “Marijesiak”

Jatorrian, emakumeek ezin zuten kantatu Gabonak baino lehen udalerriko kaleetan egiten den bederatziurren honetan. Gaur egun, laurogei eta ehun pertsona artean daude taldean; adin guztietako gizon eta emakumeak. Azken berrogeita hamar urteetan gora egin du kopuruak, eta emakumeak eta gero eta neska gazte gehiago integratu dira.

TOLOSA “Tolosako sanjoanetako inauteri eta jaiak: Behatokia”

Tolosako danborrada XIX. mendearen bukaeran hasi zen ospatzen inauterietako larunbatean, eta elkarte gastronomiko eta kulturalek antolatutako ekitaldia zen (kide gehienak gizonak ziren). Emakumeek emakumeen danborrada bat sortzea erabaki zuten, eta 1982an lehen aldiz desfilatu zuen. Urrats garrantzitsu horrek aldaketa eragin zuen jaian, harrezkeroztik.

Elkarte gastronomikoek antolatutako Tolosako alardearen kasuan, gero eta emakume gehiagok hartzen dute parte eskopetari gisa, eta protagonisten rolak ere betetzen dituzte, nahiz eta oraindik zaila den emakumeak kapitain gisa ikustea.

Tolosako jaien Behatokia 2017an sortu zen, jaietan emakumeen parte-hartzea modu integralagoan eta iraunkorragoan lantzeko gune gisa. Egun, Berdintasuneko eta Kultura eta Jaietako Sailek gidatzen dute. Gainera, kirol, komunikazio, gazteria, ogasun eta alkatetza arloek parte hartzen dute.

VITORIA-GASTEIZ “Gasteizko Andre Maria Zuriaren inguruko jaiak”

Blusen eta Nesken Eguna 1945etik aurrera hiriko kuadrillek bultzatutako jaia da. Uztailaren 25ean ospatzen da, Andre Maria Zuriaren omenezko jaien sarrera gisa. Hasieran, kuadrillak gizonez soilik osatuta zeuden, eta pixkanaka kuadrilla mistoak edo emakumez soilik osatutakoak sortzen joan ziren.

Jaietan emakumeen parte-hartzeak izan duen aurrerapenaren beste datu adierazgarri bat da batzordeko eta elkarte edo kuadrilla bakoitzeko zuzendaritza-batzordeetan karguak hartzea.

Halaber, berezko protokoloa du eraso sexisten aurka.

• Datorren asteazkenean, ekainaren 23an., EUDELek eta Emakundek elkarlanean sustatzen duten sareak tailer bat antolatu du berdintasuneko eta indarkeria matxistarik gabeko festen arloko jardunbide egokiak trukatzeko

• Saioa zuzenean emango da, 10:30etik 14:00etara, EUDELek YouTuben duen kanalean: https://www.youtube.com/watch?v=tBQCyJlTXXg

2021eko ekainaren 21a. EUDELek eta Emakundek elkarlanean sustatzen duten Berdinsareak berdintasuneko eta indarkeria matxistarik gabeko festen arloko jardunbide egokiak trukatzeko tailerra antolatu du datorren asteazkenean, ekainaren 23an. Saioa EAEko udaletako berdintasun, kultura eta jai arloetara zuzenduta badago.

Asteazkenekoa Berdinsarearen 2021-2022 ekintza plan berriko “Berdintruke” hartu-eman zikloko lehen saioa izango da. Berdintruke horren bitartez, aurrera egiten jarraitu nahi da tokiko festetan esku hartzeko abiarazitako prozesu eta estrategien inguruan, emakumeak festaren hainbat esparrutan sar daitezen sustatuz, eta, aldi berean, jaien fenomenoaren inguruan sentsibilizatzeko eta genero-ikuspegia zabaltzeko.

Tailerra EUDELek Bilbon duen egoitzan bertatik bertara egingo da, eta Gernikako, Berrizko, Tolosako eta Vitoria-Gasteizko udaletako esperientzia-panel bat izango du (12:30etik aurrera). Lau horiek dira “Emakumeek Euskal Autonomia Erkidegoko tokiko jaietan parte hartzeko estrategiak”  Emakunderen azterlanerako oinarritzat erabili dituzten tamaina guztietako bederatzi udalerrietako batzuk, hainbat tamainatakoak. Azterlan hori Eusko Legebiltzarraren enkarguz egin da, eta tokiko festetako kasuak aztertzean oinarritu da. Lurralde bakoitzeko hiru udalerri daude, eta egokitzapen-prozesu bat egin dute, emakumeen eta gizonen berdintasuneko parte-hartzea ahalbidetzeko.

Azterlanaren egileetako bat izan den Margaret Bullenek, antropologa feminista eta EHUko irakasalea, gidatuko du tailerra. Bullenek txostenean gai hauei buruz ateratako ondorioak azalduko ditu: emakumeek ekitaldi nagusietan duten parte hartzea, erritualak, sozializazio-guneetara sartzea, edo festetako erabaki nahiz erantzukizun postuetan duten presentzia.

Pandemiaren ondorioz herriko jaiak etenda daude, baina horiek antolatzea epe luzeko prozesuak izaten dira, eta Berdinsareak egokitzat jo du trantsizio garaia aprobetxatzea jai eredua gizartearen errealitatera egokitzeko. Sareko indarkeriaren batzordeak bultzatzen du lan hori, eta EAEko herri askok jaietan emakumeen eta gizonen berdintasuneko parte hartzean egindako aurrerapenak ikusaraztea du helburu. Jardunbide egokiak erreferentzia izango dira ekinbide horretan lan egin edo lanean jarraitu nahi duten udalerri guztientzat.

Berdinsarea “laborategi” edo behatzeko gune gisa eratu da, errepikagarriak edo inspiratzaileak izan daitezkeen tokiko esperientziak eta jardunbide egokiak identifikatzeko eta partekatzeko. Sarea udalen arteko koordinazio eta lan-esparru bateratua da, bai eta gainerako euskal erakundeekin ere.

Berdinsareak berdintasunerako tokiko politiken buru izan den 15 urteko ibilbidea ospatuko du aurtengo 2021 honetan, EAEko biztanleen % 80 baino gehiago ordezkatuz. Sare aitzindaria da, Berdintasunerako Europako Gutunarekin batera sortu zena, eta abangoardiako Europako politiken ildo berean jarraitzen du. Sarea jardunbide berritzaileenak dituzten udalek gidatzen dute, eta estrategia eta ekintza komunak lantzen dituzte, aurrerapausoak bultzatuz lor ditzagun udalerri berdintasunekoak, inklusiboak eta askeak, eta, aldi berean, osasungarriagoak eta jasangarriagoak izango direnak.

EUDEL-Euskadiko Udalen Elkarteak Anna eta Olivia txikien gertaera krudela kondenatu eta gaitzesten du. EUDELek elkartasuna adierazi die familiari eta hurbileko pertsonei, bai eta indarkeria matxistaren biktima guztiei ere, eta estatuko ekimenarekin bat egiteko gonbita egin die EAEko udalei, gaur astelehena, ekainaren 14an, 12:00etan edo beste ordu batean, udalerri bakoitzeko ohituraren arabera.

EUDEL gogorarazten du heriotzek  emakumeenganako indarkeriaren arazoaren alderdi bat baino ez dutela erakusten, izan ere, egoera hori emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunean sortzen da.

Emakumeenganako indarkeria (bikarioa, psikologikoa, ekonomikoa,  fisikoa, sexuala) emakumeen duintasunaren eta segurtasun fisiko nahiz moralaren aurkako eraso larria da, eta, ondorioz, giza eskubideen urraketa larri eta onartezina.