• Jokabide Kodea gaur bertan jarriko da abian, proba pilotua egingo duten 15 udalekin.
• Emaitzen ezarpen eta ebaluazioan EUDELek Europako Kontseiluaren eta ‘Globernance’ – Gobernantza Demokratikoaren Institutuaren adituen aholkularitza izango dute.
• Alkate zein zinegotzien jarrera etikoa eta zintzotasun politikoa neurtzeko adierazle-fitxa bat egingo da.
• Europako Kontseiluko metodologia hartuko da erreferentziatzat udal etika publikoa hobetzeko, izan ere hau berau beste herri batzuetan erabili da dagoeneko.

Bilbon, 20132ko ekainak 25. Eudelek gaur lehenengo lan-saioa egingo du 15 udalez osatutako talde-pilotuarekin. Pasa den maiatzaren 24ko Euskal Udalerrien Batzar Orokorrean onartutako “Jokabiderako, Gobernu Onerako eta Kalitate Instituzionalerako” erronka bere gain hartu duten udal hauek Eudelen Batzorde Eragilean dauden udal berberak dira.

Alkate, zinegotzi eta arduradun teknikoak Europako Kontseiluko ordezkariekin batzartuta daude, Eudelen koordinazio eta zuzendaritzapean, adierazitako konpromisoak praktikan jartzeko ebaluazio-tresna eta metodologia diseinatzen hasteko.

Proiektu hau ezartzeak zailtasun handia dauka, euskal udalen desberdintasunengatik eta errealitate anitzengatik (lurraldea, tamaina, biztanleria…). Horregatik EUDELek Europako Kontseiluko etika publikoan adituak direnen aholkularitza izango du, baita “Globernance” Gobernantza Demokratikoaren Institutuaren asistentzia teknikoa ere. Bi erakundeek proiektuaren ebaluatzaile independentetzat ere jardungo dute.

Ebaluazio-tresna

Euskal Udalen Jokabide Kodearen ezaugarri nagusiena, hain zuzen ere, Kode hau betetzearen ebaluazio eta jarraipena aztertzea izango da.  Udal gobernuei euren indarguneak eta alderdi ahulak identifikatzen lagunduko dien adierazle-fitxa bat egingo da. Adierazle hauek erreferentzia eta gidatzat hartuko dira eta horien bidez udalek jarrera etikoa eta Gobernu Ona hobetuko dute.

Fitxa hau Europako Kontseiluak beste herri batzuetan erabilitako ebaluazio- eta metodologia-ereduan oinarrituta dago. Talde pilotuak Europako tresnak Euskal Udalen behar eta errealitatera egokitzeko lan egingo du.

Jokabide Kodea

Jokabide Kodeak gardentasun publikoa eta diru-kontuak herritarrei jakinaraztea du ardatz. Jokabide desegokiak saihesteko tresna izateko eta euskal ordezkari politikoen zintzotasuna sendotzeko helburuarekin egin da.

Dokumentua erabiltzen eta aplikatzen duten udalek doiketak eta ekarpenak egin ahal izango dituzte.  Era honetan denborarekin hobetzen joango den etengabeko hobekuntza-prozesua sustatu nahi da.

Kodearen helburua ez da zigortzea baizik eta Euskadiko udalen lan-politikoa sendotuko duen jokabide etiko baten jarraibide batzuen glosarioa egitea.

Talde pilotuaren 15 udalak

• Bizkaia: Basauri, Bilbao, Durango, Ermua, Galdakao, Portugalete, Santurtzi.
• Araba: Amurrio, Arraia-Maeztu, Guardia, Iruña-Oka, Vitoria-Gasteiz.
• Gipuzkoa: Elgoibar, Hondarribia, Irun.

Ostiralean, 2013ko maiatzaren 24an, EUDELek ohiko Batzar Nagusia egin zuen Iruña Oka/Iruña de Ocan (Araba). Topaketa horretan, urtean behin biltzen dira Euskadiko udaletako alkate jaun-andreak.

Lan-saioa 10:30ean hasi eta 13:30ean amaitu zen, eta EUDELen elkarteburu Ibone Bengoetxeak eta Irungo alkate Jose Antonio Santanok zuzendu zuten. Era berean, ekitaldian udalerri antolatzaileko alkate Jose Javier Martínezek eta Ermuko alkate Carlos Totorikak hartu zuten parte; azken horrek elkartearen 2012ko aurrekontuaren likidazioa eta 2013rako aurrekontua aurkeztu zituen.

Ohikoa denez, saioak bi zati izan zituen. Lehenengoan, Eguneko Aztergaien Zerrendako gaiak landu ziren; gai horien artean, nabarmentzekoa da aurrekontuen aurkezpena. Lehenengo zatia ixteko, EUDELen elkarteburuak hitzaldia eskaini zuen.

Euskadiko udalerrien mehatxu, indargune eta aukerak

Elkarteburuak tokiko gobernuentzat une honetan lehentasunezkoak diren gaurkotasunezko zenbait gai izan zituen hizpide. Udalerrien egoeraren diagnosi baten bitartez egituratu zuen hitzaldia, honako ataletan oinarrituta:

• Mehatxuak: krisi ekonomikoa eta Tokiko Administrazioaren Erreforma (ARSAL).
• Indarguneak: EUDELen lan instituzionala eta ekintzen estrategia berria Berrikuntza, Gardentasuna eta sareko lana udalekin egitasmoan.
• Aukerak: Udal Legea eta lotura Europarekin (CMRE eta CPLRE)

Jokabide Kodea

Batzarraren bigarren zatian, EUDELen Batzorde Eragileak gobernantza etikoaren eta erakunde kalitatearen esparruan Euskadiko udalentzat garrantzi handikoa den proposamen bat aurkeztu zien bildutako alkateei: “Euskal Autonomia Erkidegoko Tokiko Politikaren Kalitate Instituzionalerako Konpromiso, Jokabide eta Gobernu Onerako Kodea”. Elkarteburuak eta elkarteburuordeak Kodea aurkeztu zuten bertaratutakoen aurrean, testuaren idazketan parte hartu duten alkateen laguntzarekin.

Ekimen honek Europako Batzordearen babesa jaso du; izan ere, gobernantza demokratikoaren eta tokiko eta Europako eskualdeetako gobernuetan kode etikoak bultzatzearen esparruko 2013-2016 estrategiarekin bat dator.  Erakunde horren bi ordezkarik hartu zuten parte Batzarrean, EUDELekin Kodearen ezarpena, jarraipena eta ebaluazioa egiteko lankidetza aurkezteko.

Kodearen testua alkateen batzorde ordezkari batek 6 hilabetean baino gehiagoan egindako lanaren emaitza da, eta horren edukia gaian adituak diren hainbat pertsonak egiaztatu dute, besteak beste, Rafael Jiménez Asensio aholkulariak eta Transparencia Internacional erakundeko Manuel Villoriak.
Kodea programa pilotu baten bitartez hasiko da aplikatzen EUDELen Batzorde Eragilea osatzen duten 15 udalerrietan.

• ARABA: Amurrio, Arraia-Maeztu, Iruña Oka/Iruña de Oca, Laguardia, Vitoria-Gasteiz (2. elkarteburordea).
• BIZKAIA: Bilbao (elkarteburua), Basauri, Durango, Ermua, Galdakao, Portugalete, Santurtzi.
• GIPUZKOA: Elgoibar, Hondarribia, Irun (1. elkarteburuordea).

Europako Batzordeko laguntzaileen ordezkariak

• Manuel Lezertua. Europako Toki eta Eskualde Botereen Kongresuaren zuzendaria (CPLRE).
• Alina Tatarenko. Tokiko Administrazioaren Erreformako Esperientzia Zentroaren zuzendariondokoa

Gaur goizean, EUDELen Batzorde Eragileak, 15 kidek osatuta, Lehendakaritzara egin du bisitaldia, aurkezpen ofiziala egiteko Lehendakari eta Eusko Jaurlaritzako arduradun gorengoaren aurrean, legegintzaldia hasi berria duenean.

Erakundeen arteko topaketa honetan, Iñigo Urkullu lehendakariak hartu du parte Eusko Jaurlaritzaren aldetik. EUDEL ordezkatuz, berriz, Ibone Bengoetxea Elkarteburua eta José Antonio Santano Elkarteburuorde eta Irungo Alkatea egon dira, Elkartearen Batzorde Eragilearen kideekin eta zuzendari nagusiarekin batera.

EUDELen Batzorde Eragileak Euskadiko udalerrientzat lehentasunezko interesa duten gaiak jakinarazi dizkio Lehendakariari. Euskadiko egungo udalgintzaren egoera aztertu ondoren, EUDELek Euskadiko udalek egungo egoera ekonomikoan, politikoan eta sozialean dituzten mehatxuak eta aukerak aipatu ditu.

BILERAREN GAIAK

> ERRONKAK: 

• Egoera ekonomikoak eta ekarpenen murrizketak Euskadiko udaletan izandako eragina; eskumeneko zerbitzuak gauzatzeko zailtasunak, finantziazio nahikorik gabe edo eurenak ez diren eskumenei erantzun beharra.

• Tokiko Administrazioaren Arrazionalizazioaren eta Iraunkortasunaren Legearen (TAAIL) aurreproiektua eta Euskadiko erakundeek komunean duten kezka, aipatutako erreformak kontuan har ditzan Euskadiko udalerriek aintzatetsirik duten euskal erakundeen arkitekturaren bereizgarritasuna eta erdietsitako tokiko autonomia, bai eta emandako zerbitzuen kalitatea ere.

> AUKERAK:

• Adostasun politiko eta instituzionala duen Udal Legea gauzatzea, udal eskumenak zehaztu eta Euskadiko erakundeen arkitektura burutzeko.  Hori guztiori Eusko Legebiltzarreko apirilaren 11ko osoko bilkurako hitzarmen berriari jarraiki; horren arabera, 12 hilabeteko epea ezarri da, Eusko Jaurlaritzak Lege proiektua ganberara eraman dezan.

• EUDEL, euskal udalgintza egituratzeko ardatz gisa, kohesioa duen herrialde eredu baten inguruan. Tokiko Gobernuen Elkarte gisa, 30 urtetik gorako ibilbidea egin duen Euskadiko udalen ordezkari eta bozeramaile.