• Euskadiko Udalen Elkarteak kalitate demokratikoa eta parte-hartze politikoa berdintasunean bermatuko dituen konpromiso instituzionala hartzera gonbidatu ditu EAEko udalak eta udaletako hautetsi guztiak.

• Osoko Bilkuraren erabakiaz gain, EUDELek 33 neurriko sorta bat proposatu ditu udal bakoitzak bere jarduera-plana landu dezan, tokiko autonomian oinarrituta, eta udalerri txikiak bereziki aintzat hartuta.

• 150 alkate eta zinegotzi emakumerekin egindako barne-galdeketa baten arabera, EAEko hautetsien erdiek baino gehiagok (%60) adierazi zuten indarkeria sexistaren bat (fisikoa eta ahozkoa, psikologikoa, sinbolikoa) jasan zutela kargua betetzean.

Bilbon, 2025eko azaroaren 19an. Estatuan aitzindaria den ekimena aurkeztu du gaur EUDELek, emakumeek tokiko politikan jasaten duten indarkeriari eta sexismoari aurka egiteko. Udalei 33 neurriko plan malgua helarazi zaie, hiru ardatzetan bilduta (prebentzioa, sentsibilizazioa eta jarduketa), euren ekintzak edo tokiko planak garatu ahal izan ditzaten.

Gainera, jarraibideak eskaini dira jarduera horiek pixkanaka antolatzeko, udalerri txikienek dituzten baldintzak bereziki aintzat hartuta. Azken helburua da indartzea bai berdintasuneko parte-hartze politikoa eta bai herritarrengandik hurbilen dauden erakundeen kalitate demokratikoa.

Ekimenaren sorreran Basqueskolako alkate eta zinegotzi emakumeen sareak 2021ean egindako barne-galdeketa bat dago. Inkestatutako 150 hautetsien artean, erdiek baino gehiagok (%60) adierazi zuten indarkeria sexista motaren bat (fisikoa eta ahozkoa, psikologikoa, sinbolikoa) bizi izan zutela edo euren lankideen aurkakoren bat ikusi zutela.

Inkesta bat dator Europako azterlan batzuekin (2024, Udalen Kontseilua); horietan azaldu dutenez, alderdi guztietan badago arazo estruktural erreal bat, generoaren roletan eta estereotipoetan oinarritutako kultura politiko androzentrikotik eratorritakoa.

Neurri-sorta aurkezteko, Esther Apraiz elkarteburu eta Derioko alkateak agerraldia egin du gaur goizean Elkartearen egoitzan, EUDELeko Berdintasun Batzordearekin batera, sentsibilitate eta lurralde desberdinen ordezkari zirela Burgeluko alkate Nati López de Munain eta Hernaniko alkate Xabier Lertxundi, Zuzendaritzako kideak biak, eta Basauriko zinegotzi Isabel Cadaval.

Esther Apraizek azpimarratu duenez, EAEko tokiko politika, udaletan hautetsien %48 emakumeak eta 89 alkate izanda, Europako aurrenekoen artean da ordezkaritza orekatuari dagokionez. Aldi berean, eta aurrerapenak gorabehera, Apraizek azaldu du lankide askok politika uzten dutela karguak betetzean, “isilean”, egiturazko desberdintasun bati eta indarkeria sexista mota desberdinei ekin beharra izaten dutelako. Erasoen artean dago indarkeria sinbolikoa, egindako lana gutxiesteko asmoz gauzatua, fisikoaz edo bizitza pribatuaz kritikak eta deskalifikazioak eginez. Hori da hedatuena, eta sare sozialen goraldiarekin, areagotu egin da.

EUDELen deiaren ildotik, elkarteburuaren ustez funtsezko kontua da “arazoari izena jartzea” eta udal-gobernuetan neurriak hartzea. Adierazi duenez, “Euskadik ezin du onartu, matxismoaren eraginez, politikan emakume bakar bat ere galtzerik. Emakume hautetsi bat isiltzen den edo kargua uzten duen bakoitzean, tokiko demokrazia ahuldu egiten da”.

Neurri-sorta

EUDELen proposamena 33 neurriko programa batean zehaztu da, eta udal bakoitzak bere errealitatera egokitu ahal izango du. Neurriak hiru ardatzen inguruan egituratu dira —sentsibilizazioa, prebentzioa eta jarduketa—, honako ekimen hauek bilduta:

• Udal-itunak, talde politiko guztien konpromiso publikoarekin.
• Parekotasuna gobernu-organoetan eta erantzukizunen banaketa bidezkoa (arloak, batzordeak, udal-sozietateak…).
• Batzordeen eta Osoko Bilkuren ordutegiari eta iraupenari buruzko akordioa, zaintza-ardurekin bateratu ahal izateko.
• Jazarpen edo indarkeria kasuetan azkar erantzuteko protokoloak, entzuteko eta salatzeko kanalekin, eta kautelazko neurri posibleak.
• Etika- eta jokabide-kodeak.
• Segurtasun fisikoa eta digitala, eta biktimei laguntza psikologikoa eta juridikoa
• Emakume hautetsien arteko laguntza: mentoring programak, zeinetan eskarmentudun emakume politikariek hautetsi berriei lagunduko dieten (Basqueskola).
• Hedabideekin eta tokiko eragileekin lankidetzan aritzea, trataera sexista desagerrarazteko eta berdintasuneko kultura politikoa

EUDELek udal-akordioen jarraipena egingo du, eta laguntza eta aholkularitza eskainiko die udalei, dituzten premien araberako neurriak ezartzeko. Web plataforma bat jarriko da abian, ekimenarekin konprometitutako udalerriak aintzatesteko eta horien ekintzak ikusarazteko.

Argomanizko adierazpena

Burgeluko alkate Nati Lopez de Munainek inplikatutako eragile guztien erantzunkidetasuna eskatu du, orain arte hirurehun hautetsik baino gehiagok sinatu duten 2021eko Argomanizko adierazpena. Tokiko politikan emakumeenganako indarkeriaren eta jazarpen sexistaren aurkako adierazpena dokumentuan jasota dagoen bezala. Alkateak “salaketa publikoaren lehen dokumentutzat” jo du Adierazpena, alderdi politikoei, erakundeei eta herritarrei zuzendutako konpromisoak planteatu dituelako, eta hedabideei eskatu dielako “onartzea sentsibilizazioan eta politikari emakumeei tratamendu ez-sexistan duten erantzukizun soziala”.

Basauriko zinegotzi Isabel Cadavalek berretsi duenez, garrantzitsua da azterlanetan jakinarazitako egoera horiek bizi izan dituzten hautetsiek “isiltasuna eta isolamendua haustea”. Nabarmendu duenez, “neurri hauekin, aukera zabalduko da tokiko gobernuetan berdintasunean parte hartzea bultzatuko du”.

Bestalde, Hernaniko alkate Xabier Lertxundik azpimarratu duenez, kausa hau “ez da emakumeen kontua, baizik eta denon kausa demokratikoa. Politikan dihardugun gizonon inplikazioa kontu honetan ezinbestekoa da”. Era berean, adierazi duenaren arabera, tokiko politikan berdintasuna “lortu ahal izango da, baldin eta kultura politikoa eraldatzen badugu, errespetu, pluraltasun eta aniztasun handiagokoa bihur dadin”.

Galdeketa

2021ean, Basqueskolak galdeketa egin zien 150 emakume hautetsiri, eta emaitzek agerian uzten dute arazoaren neurria:

• %60k adierazi zuenez, jazarpen/indarkeria sexista jasan edo ikusi zuen bere agintaldian.
• %10ek mehatxuak edo eraso fisikoak jaso zituela adierazi zuen.
• %30ek sare sozialetako edo hedabideetako tratu diskriminatzailea salatu zuen.

Indarkeria-modu ohikoenen artean daude hitza hartzean sistematikoki etetea (%60), ekintza ofizialetako errespetu-faltak (%54), gurasokeria-tratua edo “mainsplaning”-a (%52), eta genero-estereotipoen eraginez karguetarako eta erantzukizunetarako sarbidea mugatzea (%30). Hautetsiek galdeketan adierazi zutenez, ekintza sexistak eragin ahal zizkieten oposizioko edo euren alderdiko beste kargudun batzuek, udaleko langileek, herritarrek, sare sozialen edo hedabideen bitartez.

• Emakundek, EUDELek eta hiru foru-aldundiek kanpaina bat aurkeztu dute, “Ez da zure arazoa, gurea da” lelopean.
• Bi emakumetik batek indarkeria jasan du Euskadin, eta ezinbestekoa da biktimak babesteko komunitatea sortzea.

Emakundek, EUDELek eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru-aldundiek azaroaren 25eko erakundeen arteko kanpaina aurkeztu dute gaur, emakumeen aurkako indarkeria ezabatzeko nazioarteko eguna.

Aurtengo leloa “Ez da zure arazoa soilik, gurea ere bada” da, eta herritar guztiei eskatu nahi die indarkeria matxista jasaten duten emakumeen inguruan komunitatea sortzeko. Gainera, azpimarratzen da bi emakumetik batek indarkeria jasan duela Euskadin, eta, beraz, erantzukizun soziala, komunitarioa eta instituzionala dela, indarkeria matxistaren biktimei arreta eta entzutea.

Kanpaina Euskadiko 4.500 emakumeri egindako “Emakumeen aurkako indarkeriari eta pertsonen arteko beste indarkeria-mota batzuei buruzko inkesta 2024” izenekoaren datuetan oinarritu da. Azterlan horren arabera, Euskadin bizi diren 16 eta 85 urte bitarteko emakumeen % 48,2k noizbait pairatu du indarkeria-motaren bat bikote barruan edo bikotetik kanpo. Bitik bat bizitzan zehar. Salaketak kasuen % 15era iristen ez diren arren, emakumeen % 80k dio indarkeria jasaten ari dela lagunen, senideen eta inguru hurbilaren aurka.

“Horregatik da hain garrantzitsua gizarte aktibo eta kontzientziatu bat izatea”, nabarmendu du aurkezpenean Emakundeko zuzendariak. Miren Elgarrestak indarkeria matxistaren biktima diren emakumeek egiturazko arazo horri aurre egiteko duten zailtasuna azpimarratu du. “Horregatik, pilota gizartearen teilatuan dago, eta gizarteak erantzun, lagundu, ulertu, lagundu, artatu egin behar du, sentitu behar du pilota ez dela emakume batzuen arazo pertsonala, arazo soziala baizik”.

Emakundeko zuzendariak erakundeen, komunikabideen eta, oro har, gizartearen inplikazioa eskatu du, “arazoaren dimentsioa gorabehera, askotan ezkutuan eta uste baino normalizatuago dagoen zerbait delako”.

Kanpainaren irudiak indarkeriaren biktima bat babesten duen pertsona talde bat irudikatzen du, indarkeria matxistaren “normalizazioa” saihesteko gizarte osoa aktibatu behar dela aldarrikatzeko.

Erakunde arteko kanpaina

Esther Apraizek, EUDELeko elkarteburuak, udalerriek biktimei arreta emateko duten zeregina aipatu du. “Udalak funtsezkoak gara indarkeria matxistaren aurrean zaintzen eta mobilizatzen diren komunitateak gidatzeko. Auzokoen arteko loturak, lagunak eta inguru hurbila dira lehen babes-ezkutua, seinaleak antzeman ditzakete eta indarkeriaren biktima diren emakumeei laguntza eskaini”.

Iñaki Gurtubai Arabako Foru Aldundiko Berdintasun, Euskara eta Gobernantzako foru diputatuak sare komunitarioak indartu eta ingurune seguruak sortu nahi ditu emakumeen aurkako indarkeria ezabatzeko bidean aurrera egiteko. “Entzunak eta babestuak sentitzen diren espazioak sustatu behar ditugu. Horretarako, funtsezkoa da erantzunkidetasun soziala. Gizarte-babesak, indarkeriaren biktima den emakume bakoitzari emandako babesak markatu dezake aldea “.

Bestalde, Trinidad Vicente Bizkaiko Foru Aldundiko Berdintasun zuzendariak adierazi du emakumeek eta haien seme-alabek pairatzen dituztela, funtsean, indarkeria matxistaren ondorioak. Ildo horretan, indarkeria hori “kolektibo txarra” dela azpimarratzea komeni dela zehaztu du. “Indarkeria matxistaz arduratzen ez garen eta arduratzen ez garen bakoitzean, gizarte okerragoa gara. Ezin gara axolagabekerian geratu “.

Gipuzkoako Foru Aldundiaren Berdintasunerako zuzendari Nerea Isasik “kaletik erakundeetara” jo du, emakumeen aurkako indarkeriari aurre egiteko. “Indarkeria egiturazko desberdintasun batetik sortzen bada, erantzuna gizartearen puntu guztietatik aktibatu behar da. Benetako erantzunkidetasuna da, matxismoa gelditzeko eta desberdintasunaren aurka jarduteko ekintza zehatz bihurtzen dena “.

Kanpaina gaurtik azaroaren 25era bitartean egingo da telebistan, irratian, prentsa idatzian, sare sozialetan eta beste publizitate-euskarri batzuetan.

KANPAINAREN MATERIALAK (kartela, bideoak)

• Bi erakundeek bultzatutako Berdinsarearen bitartez, 7.000 biztanle arteko udalerriek prestakuntza eta aholkularitza estrategikoa jasoko dute beren berdintasun-egiturak antolatzeko eta beren eskalara egokitutako berdintasun-politikak hedatzeko.
• Eredu erreferentea mankomunitateak, kuadrillak eta udalaz gaindiko beste elkarte batzuk dira, hiru lurraldeetan ezarpen handia dutenak, lankidetza eta politika eta zerbitzu publikoen kudeaketa partekatua bultzatzen dutenak.

Iurreta, 2025eko urriaren 22a. Gaur goizean, Iurretan, EUDELek eta Emakundek “Berdinsare(H)abian” programa aurkeztu dute, 7.000 biztanle arteko udalerriei berdintasunaren aldeko tokiko politikak ezartzen eta finkatzen laguntzeko ekimen bateratua. Helburua da Euskadiko lurralde osoan Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Legea benetan bete dadin erraztea, eta, hala, euskal herritarren % 100i estaldura ematea.

Esther Apraizen hitzak

Esther Apraiz, EUDELeko elkarteburu eta Derioko alkatea, eta Miren Elgarresta, Emakundeko zuzendaria, Oskar Koka Iurretako alkatearekin batera, 7.000 biztanle arteko 194 udalerrietako ordezkaritza politikoarekin (EAEko biztanleen % 76) egindako topaketaren buru izan dira. Horietako asko Arabako kuadrilletan biltzen dira, edo, Bizkaiaren eta Gipuzkoaren kasuan, mankomunitateetan eta beste elkarte batzuetan.

Berdintasunerako Euskal Legeak ezartzen duenez, tokiko erakunde guztiek, edozein tamainatakoak direla ere, berdintasuna bultzatzeko berariazko egiturak izan behar dituzte, langile tekniko espezializatuekin, dedikazio egokiarekin eta behar besteko baliabideekin. Hala ere, baldintza horiek erronka handia dira populazio txikieneko udalerrientzat. Egoera horri erantzuteko, EUDELek eta Emakundek, Berdinsarea udalerrien sarearen bitartez, laguntza eta babes hobea emango diete udalerri txikiei, beren berdintasun-egiturak antolatzen eta beren eskalara egokitutako politika publikoak hedatzen laguntzeko eta horiek babesteko.

Oro har, Berdinsareak sareko lana sustatzen du, eta udalerri txikiei taldean lan egitea gomendatzen die. Hiru lurraldeetan, gero eta udal gehiago dira ahaleginak, langileak eta baliabideak partekatzeko hautua egiten dutenak. Esperientzia horiek frogatzen dute udalen arteko lankidetza dela araudiak eskatzen dituen kalitate-estandarrak lortzeko biderik eraginkorrena, berdintasun-politika egonkorrak eta benetako eragina dutenak bermatuz.

EUDELeko elkarteburu eta Derioko alkate Esther Apraizek nabarmendu du “udalerri txikiek komunitatearen kontzientzia handiagoa dutela, eta berdintasun-politiketarako berrikuntza-guneak izan daitezkeela, bizikidetzako eta tokiko eskalako herritartasun inklusiboko laborategiak”. “Berdinsarearen bidez, EUDELek eta Emakundek gure konpromisoa berresten dugu, udalerri guztiek parte har dezaten berdintasunaren euskal estrategiaren aurrerapenetan; pertsona guztiek, bizi diren tokian bizi direla, ekitatea, erantzukidetasuna eta indarkeria matxistaren prebentzioa sustatzen duten tokiko politiken onura jaso dezaten”, nabarmendu du Esther Apraizek.

Emakundeko zuzendariak, Miren Elgarrestak, EAEko biztanleria txikieneko udalerrietan berdintasuna bultzatzeko xedez Berdinsareak hasieratik egindako lana azpimarratu du. Nabarmendu du Berdinsare(H)abian 7.000 biztanletik beherako udalerriei zuzentzen zaiela, haiek baitute baliabide gutxien eta zailtasun gehien beren berdintasun-politikak garatzeko eta finkatzeko.

Miren Elgarrestak gogorarazi duenez, Berdintasun Legeak aurreikusten du autonomia-erkidegoko administrazioak eta foru-administrazioek ahalmen gutxiagoko udalerriei laguntzea berdintasun-arloan dituzten eskumenak gauzatzen.

Berdinsare(H)abian

Ekimen berri hori dagoeneko berdintasunerako egiturak dituzten udalentzat da, baina baita, bereziki, horiek eratzeko prozesuan daudenentzat ere, eta honako hauek eskaintzen ditu:

• Prestakuntza eta berrikuntza: online trebakuntza-pilulak eta urteko topaketak (networking), praktika aurreratu eta berritzaileak partekatzeko.
• Antolaketa-laguntza: berdintasun-estrategia kudeatzeko formula partekatuak diseinatzeko eta adosteko laguntza teknikoa eta metodologikoa, hainbat tresnaren laguntzarekin: udalerri bakoitzaren egoeraren azterketa eta baliabideen diagnostikoa; akordio-ereduak, finantzaketa-formulak, etab.

Formula berritzaileak hiru lurraldeetan

Gaur, Aiarako Kuadrillaren, Txorierriko Mankomunitatearen eta Legorreta, Segura eta Zaldibiako udalerrien esperientzia zehatzak aurkeztu dira. EAEn dagoeneko funtzionatzen duten esperientzietan oinarritzen da programa, baliabideak partekatzeak tokiko ekintzarako gaitasuna biderkatzen duela eta politika publikoen irismena handitzen duela erakusten dutenetan:

• Araban, kuadrillek lanaldi osoko berdintasunerako teknikari plazak finantzatzen dituzte, eta horrek estaldura bermatzen du 7.000 biztanletik beherako udalerrietan.
• Bizkaian, zenbait mankomunitatek (Txorierri, Enkarterri eta Uribe Kosta) ahaleginak batzea eta langile tekniko komunak izatea erabaki dute.
• Gipuzkoan, Lezon, Usurbilen eta Seguran, esaterako, udal-teknikarientzako plazak sortu dituzte, eta beste batzuk udalaz gaindiko egituren bidez hasi dira langileak partekatzen.

DATUAK:

194 udalerri EAEn <7 mila biztanleko: (EAEko %76)

EUDELek gaitzespenik irmoena azaldu nahi du Zarautzen izan zen emakumearen erailketaren aurrean, eta elkartasuna adierazten die biktimaren senideei eta  hurbilekoei.

EUDEL-Berdinsareak gogorarazten du heriotzek  emakumeenganako indarkeriaren arazoaren alderdi bat baino ez dutela erakusten, izan ere, egoera hori emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunean sortzen da.

Emakumeenganako indarkeria (psikologikoa, ekonomikoa, fisikoa, sexuala, bikarioa…), emakumeen duintasunaren eta segurtasun fisiko nahiz moralaren aurkako eraso larria da, eta, ondorioz, giza eskubideen urraketa larri eta onartezina.

Tragedia honek berriro dakarkigu gogora hala erakundeek nola euskal gizarte osoak daukagun erantzukizuna, gure udalerrietan Berdintasuna eraginkor egiteko. Zentzu horretan, gure sentsibilizazio eta prebentzio ekintzak indartzen jarraitu behar dugu, etorkizuna ordezkatzen dutenei zuzenduta, gure herritar gazteenei zuzenduta, alegia.

EUDELek bat egin du bihar, ostirala, arratsaldeko 19:00etan, Lege Zaharren plazan, Zarauzko Udalak deitutako elkarretaratze publikoarekin eta bat egiten du euskal udalerrietan antola litezkeen gaitzespen-ekimen guztiekin.

2025eko urriaren 16an.