Vitoria-Gasteiz, 2021eko azaroaren 15a. Gorka Urtaran EUDELeko elkarteburua eta Gasteizko alkateak topaketa institucional bat egin du gaur eguerdian Valentziako Udalerrien eta Probintzien Federazioko (FVMP) ordezkaritza batekin, Ruben Alfaro Eldako (Alikante) alkatea buru zela.
Bi elkarteetako presidenteek agerian utzi dute erronka partekatuak daudela, udalerri bezala eta interes komuneko eremu zabalak, bi elkarteek egiten duten lanean. Bilera horretan, Gorka Urtaran presidenteak EUDELen agintaldiaren erdialde honetako ekintza estrategikoaren ildoak partekatu ditu Valentziako federazioko bere homologoarekin. Ildo horiek azaroaren 11ko Batzar Nagusian jorratu ziren: toki-autonomiaren defentsa eta udalen finantza-nahikotasuna, Europako udalerrien sareekiko aliantzak eta Euskadiko udalek Euskadiko 2030 Agendari egiten dioten ekarpena eta garapen jasangarriaren helburuak.
Topaketa Federazioak berak eta Gasteizko Udalak antolatutako bisitaren barruan kokatzen da. Bisita horrek Valentziako udalerriek hiriak oinezkoentzako, mugikortasunaren eta hiri-jasangarritasunaren arloan dituen konponbideak ezagutzeko duten interesari erantzuten dio.
Gorka Urtaran elkarteburuak udalerriek 2030 Agendari egindako ekarpena aurkeztu du. EUDELek udalen aurrerabide koordinatua gidatuko du GJHen alorreko 15 proiektu traktoreren bitartez, garapen jasangarriko konpromisoak “gauzatzeko”.
Udalerrietatik helburu klimatikoak bizkortzeko, Gorka Urtaranek hiru konpromisoen proposamen egin dizkie alkateei: 1) EUDELek metodologia komun bat prestatzea udal-aurrekontuak GJHekin lerrokatzeko; 2) udal-eraikinetako energia-kontsumoa % 35 murriztea 3) hiriko garraio publikoa deskarbonizatzea 2030erako
Elkarteburuak “tokiko ekintzaren batasunera” deitu du, susperraldia udalerri guztietan pertsona guztiengana irits dadin.
Mungian, 2021eko azaroaren 11n. Gaur goizean egin da EUDELen Batzar Orokorra, Mungiako Olalde Aretoan, eta bertan bildu dira hiru lurralde historikoetako alkateak, Euskadiko udal-gobernuetan dauden sentsibilitate guztien ordezkari. Euskal udalgintza irrikan zegoen berriz ere elkartzeko; izan ere, pandemiaren ondorioz, 2019ko martxotik telematikoki egin behar izan dira gobernu-bilera guztiak (Batzorde Eragilea, Lurralde Batzordeak, Batzar Orokorra).
2021eko Ohiko Batzarra 11:30ean hasi da, Ager Izagirre Mungiako alkatearen agurraz. Gai-zerrendako lehen puntuan, Gorka Urtaran elkarteburuak EUDELen lehentasunezko ekintza-ildoak aurkeztu dizkie udalerriei. Horiek gauzatzeko aurrekontu berria 3.000.843 eurokoa izango da. Nagore Alkortak eta Jose Antonio Santanok, bi elkarteburuordeek, 2019ko kontuak eta 2022ko aurrekontua aurkeztu dituzte, hurrenez hurren.
Batzarrean emandako lehenengo mezuan, EUDELen elkarteburuak aitortza egin dio alkate eta haien taldeei konpromisoari: “COVID-19a etsai ezezaguna izan da, eta, gaixotasunaz gain, ziurgabetasun handia ekarri digu. Oso proba zaila izan da guretzat, baina, beste behin ere, udalerriok egoerak eskatzen duen moduan jardun dugu, gure eskumenak ziren edo ez galdetu gabe, gure herritarren beharrei lehen lerroan erantzuteko”.
Erakundeen eta eragile guztien arteko lankidetzaren balioa azpimarratu du, eta adierazi du hori izan dela lorpenik handienetako bat Euskadin osasun-larrialdia kudeatzeari dagokionez.
Gorka Urtaranek ohartarazi du kutsatze-kopuruak gora egin duela zenbait udalerritan, eta, udalen izenean, erne jarraitzeko eta prebentzio-neurriei eusteko eskatu du, “ezin gara lasaitu”. Urtaranek esan du txertaketa dela lanabesik onena, lankidetzarekin eta gizarte osoaren erantzukidetasunezko jarrerarekin batera, normaltasun osorantz aurrera egiteko, “atzerapausorik gabe”.
Barne-mezu batean, Urtaran elkarteburuak eskatu du euskal udalek batuta egin dezatela lan, udalerrien interes komunen alde, eta gainerako erakundeekin lankidetzan jardun dezatela, herrialdeari “egonkortasuna” emango dioten akordioak lortzeko. Ildo berean, “erakunde guztiek batera” jarraitzearen alde azaldu da, gizarte-eraldaketa azkartu eta ekonomia berpizteko, eta, era berean, konfiantzazko eta itxaropenezko mezu bat helarazteko gizarteari, “onena oraindik etortzeko dago eta”.
EUDELen lehentasunak 2022an
Udal-agintaldiaren erdian egindako 2021eko batzar hau inflexio-puntua da EUDELentzat. Hori dela eta, Euskadiko Udalen Elkarteak bere lehentasunezko hiru lan-ildoak zehaztu ditu epe luzeko ikuspegi estrategikoarekin:
Udal autonomia eta finantza-nahikotasuna
Aliantzak Europan
Tokiko ekintza 2030
“Tokiko ekintza bateratzeko” deia egin du Gorka Urtaranek, “gizartearentzat baliagarriak izateko, suspertzea pertsona eta udalerri guztietara iristeko, eta inor atzean ez gelditzeko”.
Tokiko ekintza erronka globalen aurrean
“Estatuek hiriei eta herriei entzun behar diete. Udalerriok planeta salbatzeko politika eraginkorrenak bultzatzen dituen akuilua izan behar dugu”.
Glasgowko COP-26 goi-bilera amaitzeko jardunaldi baten faltan, Gorka Urtaran presidenteak hiru konpromiso zehatzen proposamena egin du, euskal udalerri gisa partekatutako ibilbide-orri bat bideratzeko, berotze globala geldiarazten laguntzeko. Konpromiso horiek proposamen gisa formulatzen dira, eta udal bakoitzak eman nahi dion ibilbidea izango dute, udal-autonomia errespetatuz. Eudelek bere lantaldeetan eta lan-batzordeetan elkarrekin lan egiteko aukera eman dio bere buruari.
1.-EUDELen konpromisoa: 2023rako metodologia komun bat lantzea, toki erakundeek beren udal-aurrekontuak Garapen Jasangarriko Helburuetan oinarrituta lerrokatu ahal izan ditzaten.
EUDELen lehen konpromisoarekin batera, lehendakariak beste bi ekimen proposatu ditu alkate gisa:
2.- 2022tik aurrera udaletan energia-auditoretzak bultzatzea, 2030ean udal-instalazioen energia-kontsumoa % 35 murrizteko eta, data horretarako, kontsumo horren % 32 hornitzeko adina energia berriztagarri instalatzeko.
“ Energia gutxiago kontsumitu behar dugu, eta energia horrek, neurri handiagoan, berriztagarria izan behar du.”
Gorka Urtaranek nabarmendu duenez, helburu hori lortzeko tresna egokia da Gauzatu Energiaren 100 milioi euroko laguntza-programa, Eusko Jaurlaritzak, EUDELekin lankidetzan, abian jarri duena. Auditoretza energetikoak egiteko itzuli beharrik gabeko 10 milioiak eskuragarri daude.
3.-Hiri-garraioko zerbitzua duten udalerriei zuzenduta dago hirugarren proposamena, 2030erako deskarbonizatzeko konpromiso sendoa hartzeko. Gorka Urtaranek azpimarratu duenez, mugikortasun iraunkor eta osasungarri baten alde apustu egiteak, neutraltasun klimatikoaren alde egiteak, Udalek eskaintzen dugun hiri-garraioko zerbitzuaren deskarbonizazioaren aldeko apustu irmoa eskatzen du.
15 proiektu 2030eko udalerrientzat
Euskadiko 2030 Agenda toki-mailan modu koordinatuan hedatzea, Elkartearen lan-ildoen ekintzarik berritzaileena 2022an, eta ardatz estrategiko bat agintaldiaren amaierara arte. EUDELek euskal udalerrien ordezkari gisa Lehendakaritzak bultzatutako Foro Multiagente berrian parte hartzearen barruan kokatzen da.
Gaurko batzarrean aurkeztu den “Euskal Udalerriek Euskadiko 2030 Agendari egindako Ekarpena” dokumentua izango da alkateentzako bide-orria. Dokumentu horretan jasota daude GJHen alorrean udalerrien aurrerabide bateratua koordinatzeko EUDELek erabiliko dituen metodologia eta 15 proiektu eraldatzaileen deskribapena.
Tokiko bultzadaz abiarazitako proiektuak dira, udalerri-sareen bidez garatuak, herri eta hirietatik helburu globalak “errealitate bihurtzeko” asmoz.
Gorka Urtaran elkarteburuak tokiko ekimen bateratu horrekin bat egitera dei egin die udalei: “Ahalik eta udalerri gehienek parte hartzea nahi dugu, txikienek batez ere, eta proiektuen arteko sinergiak aprobetxa daitezela, gizarteari dakarzkieten onurak biderkatzeko”. Batzarrean aurkeztea lehen urratsa besterik ez da izan. Era berean, gobernantza-eredu bat zehaztu da, EUDELek proiektu horiek monitoriza ditzan, benetan garatzen direla bermatzeko.
Sareak eta Arloak
Euskal gizarte osorengana helduko dira, hiru lurraldeetan errotuen dauden zortzi udalerri-sareen bitartez (Udalsarea, Berdinsarea, Basqueskola, Euskadi Lagunkoia, Euskal Fondoa, Garapen, Mugiment). Sare horietan udal askok hartzen dute parte, eta pertsona askori ematen diete onura (batez besteko estaldura EAEko biztanleen % 50ekoa da); 2030 Agendaren “aterkiari” esker, garrantzi eta bultzada handiagoa edukiko dute.
Hautatuko ekimenak jasangarritasunaren lau dimentsioei dagozkie: gizarte-garapena, garapen ekonomikoa, ingurumena eta gobernantza. Proiektu horien bitartez erronka globalei tokiko erantzunak ematea da asmoa, hainbat esparrutan: osasuna, gizarteratzea, emakume eta gizonen arteko berdintasuna, adinekoen parte-hartzea, klima eta energia, ekonomia zirkularra, enplegua eta ekintzailetza, digitalizazioa, eta tokiko gobernuen ebaluazioa eta bikaintasuna, besteak beste.
Lan-prozesuak zazpi hilabete iraun du, apiriletik azarora, eta Batzorde Eragilea eta lau udalek eta mankomunitate batek osatutako gidaritza-batzorde bat arduratu dira bideratzeaz.
Tokiko autonomia eta finantza-nahikotasuna
EUDELen elkarteburuak udalen finantza-egoerari buruz hitz egin du, baikortasunez eta, era berean, zuhurtziaz. Gogorarazi du euskal udalen egoera ona, hein handi batean, finantza-jasangarritasuna lortzeko egin den kudeaketa zorrotzaren emaitza dela.
Gorka Urtaranek adierazi du 2022ko aurrekontuak bereziki garrantzitsuak direla gizartearen erronka berriei erantzuteko, eta hurrengo urteetan hazkunde jasangarriari eustea ahalbidetuko duten inbertsioei eusteko. Helburu horien sostengua izango dira Europako funtsetatik euskal udalerrietara iritsiko diren laguntza ekonomikoak. EUDEL finantziazio-aukera guztiei buruzko informazioa ematen ari zaie udalei.
Atal horretan, Ekarpen Legea onartzeko akordio instituzionalaren balioa azpimarratu du elkarteburuak. Akordio hori lortzeko “prozesu osoan zehar parte hartu du EUDELek”, gogorarazi du. Gorka Urtaranek azpimarratu du lege berriak aurrerapauso garrantzitsuak ekarri dituela udalentzat. Esate baterako, udal-finantziaziorako derrigorrezko gutxieneko portzentaje bat (% 39,23) –aurreko legearena baino handiagoa– bermatzea, foru-ogasunek bildutako zergetatik.
Oso garrantzitsua da, era berean, Gizarte Zerbitzuen ezohiko Funtsa 20 milioitik 35era handitzea. Horrek baliabide gehiago ekarriko ditu, udalek gizartearen premia berriei erantzun ahal izateko. Legearen hirugarren hobekuntza euskararen arloko udal-eskumenak garatzeko finantziazioa aurreikustea da.
Europako beste udalerri batzuekiko aliantzak
EUDELek Europako beste elkarteekin egindako lanari esker, euskal udalak udalerrietako Green Deal bezalako tokiko politika berritzaileenen ildoan jarduteko aukera izango dute: “Europako agenda ere gure agenda da, eta euskal udalerriok, Europako Udalerrien eta Eskualdeen Kontseilu Europarraren eta Tokiko Botereen Biltzarraren bitartez, eragile proaktiboa izan nahi dugu Europako etorkizuna definitzeko”.
Datorren azaroaren 19an Tokiko Elkartasunari buruzko Europako beste jardunaldi bat izango da Muxikebarrin, aurrez aurre, oraingoan GIHak euskal politika publikoetan gaiari buruz
Erakundeen eta gizarte-eragileen artean 2030 Agendaren gobernantza partekatua bultzatuko duen foroa eratu da.
Gorka Urtaran EUDELeko elkarteburuak euskal udalerri guztiak ordezkatuko ditu Trantsizio Sozialaren eta 2030 Agendaren Eragile Anitzeko Foroan. Bilera gaur arratsaldean egin da, Iñigo Urkullu lehendakaria buru zela, Miñaon, Arabako Parke Teknologikoaren eraikin nagusian.
Lehendakariaz gain, honako hauek ere organo horretako kideak dira: Eusko Jaurlaritzako sailburu guztiak; hiru foru-aldundiak; EUDEL eta hiriburuetako udalak; hiru euskal unibertsitateetako errektoreak; Euskadiko hirugarren sektoreko erakundeen ordezkaritza bat Sareen Sarearen bitartez; bai eta lankidetza publiko-pribatuko ordezkariak ere, Basque Center for Climate Change (BC3), Basque Research and Technology Alliance (BRTA) partzuergo zientifiko-teknologikoa edo ACLIMA Basque Environment Cluster direlakoen bitartez.
Lehenengo bilera horretan, “Trantsizio Sozialaren eta 2030 Agendaren Eragile Anitzeko Foroaren egitura, lehentasunak eta laneko lehen agenda” izeneko dokumentua onartu da. Edukiaren arabera, Foroak organo hauek izango ditu: Osoko Bilkura, Batzorde Iraunkorra eta bost lantalde –Gobernantza; Euskadi Bultzatu 2050 Hiri Agenda; Eraldaketa Soziala; Eraldaketa Energetiko-klimatikoa; eta Eraldaketa Ekonomiko-digitala.
Bost lantalde horietako bakoitzak lehentasunen panel bat eta horien inguruko agenda bat ditu lotuta. Talde horien osaerak aukera emango du parte hartzeko aukerak eremu bakoitzeko gizarte-eragile kopuru handi batera zabaltzeko.
Lehendakariak azpimarratu du foro hori bateratze-espazio bat dela, erakundeen arteko baterako gobernantza-eremu bat eta erakundeen eta gizarte-eragileen arteko elkarlaneko gobernantza-esparru bat. “2030 Agenda partekatzeko borondatea adierazten du, herrialdearen lehentasun gisa”. Haren lehen helburua da “koordinazioa eta ituna optimizatzea 2030 Agendaren gobernantza-jardunbide egokia eraikitzeko eta eskaintzeko”.
2030 Agendaren Foroaren lehen bilera hau 17. GJHri buruzkoa izan da, eta aliantza-metodologia bat eskatzen du. Ildo horretan adierazi duenez, “foro hori eratzeak berariaz erantzuten dio 17. helburuari. Lankidetza ezinbestekoa da. Aurrera egin ahal izango dugu, errealitatea hobetu eta eraldatu ahal izango dugu, lankidetzan aritzeko eta aliantzak egiteko gai bagara”.
Lehendakariak adierazi duenez, “2030 Agendak mundu osoan adostasun handia lortu duen neurrian, Euskadin ere adostasun handia lortu behar du. GJHek gizarte-kontratu berri bat eskaintzen dute, ikuspegi global eta lokala, dimentsio politiko eta pertsonala eta gizarte-justiziarako bokazio inklusiboa jasota.
Bileran zehar, Lehendakariak Foroaren Lehendakaritzaren Lehen Adierazpena aurkeztu du, “Agenda 2030: beharra eta aukera. Euskadiren konpromisoa” izenburupean . Diagnosian adierazi duenez, “munduak aurrez aurre du zalantzazko bidegurutze berri bat”, eta horri erantsi behar zaio “pandemia bat, zeinak globalizatu baitu bere eragin sanitario, ekonomiko eta sozial larria”. 2030 Agenda “erantzun egokia da gure errealitate globala eta tokikoa eraldatzeko beharrari eta aukerari begira”.
Gogorarazi du nazioartean Euskadi herrialde aitzindaria eta erreferentea izan dela Garapen Jasangarriko Helburuen konpromisoan eta garapenean. “2030 Agendaren sustapenean nazioarteko lidergoaren parte izaten jarraitzeko erabakia hartu dugu. Agenda horrek erakunde, eragile sozial eta ekonomiko guztiak eta gizarte osoa interpelatzen ditu, eta justiziaren, iraunkortasunaren, elkartasunaren eta nazioarteko lankidetzaren ikuspegi globala eta tokikoa eskatzen du”.
Lau erronkak
Lehendakariak aurkeztutako Adierazpenaren edukiak foro honen lau erronkak zehaztu ditu:
Lehenengoa. Klima-aldaketari buruzko nazioarteko akordioei balio erantsia ematea. Glasgowko COP 26ren akordioak gutxienekotzat hartu ditugu eta Euskadik anbizioa gehitu nahi du helburu hauetan: deskarbonizazioan, berotegi-efektuko gasak ezabatzean, karbono-neutraltasunean, energia berriztagarrietan eta biodibertsitatean.
Bigarrena. Hiri Agenda bat koordinatzea eta sustatzea, hiria, mugikortasuna eta hirigintza berdea eta inklusiboa bultzatzeko.
Hirugarrena. Ekitatean oinarritutako trantsizio ekonomiko digital inklusiboaren erronkei irtenbidea emango dieten proiektu eta ekimen teknologikoak identifikatzea, partekatzea eta bultzatzea.
Laugarrena. Elkarlanean aritzea giza duintasuna eta giza eskubideak defendatzeko, pobreziarekin eta bazterkeriarekin amaitzeko, genero-berdintasuna bermatzeko eta erronka demografikoari elkarrekin erantzuteko.
Adierazpenaren amaieran, Lehendakariak premiaren eta aukeraren kontzeptu bikoitza azpimarratu du: “Mundua krisian dago. Behar bat eta aukera bat ditugu. 2030 Agenda Nazio Batuen akordio bat da, mundu bidezkoagoa, ekologikoagoa, oparoagoa eta baketsuagoa lortzeko nazioarteko ahaleginik onenak batzen dituena. Premia eta aukera planetarentzat eta pertsonentzat. 2030 Agenda Euskadiren konpromisoa da”.
Foro horren hurrengo osoko bilkura martxoaren 29an izango da. Bereziki 11. helburuari begira egongo da: hiri eta komunitate jasangarriei; horregatik, gai-zerrendako puntu bat eskainiko dio hiri-agendari.
Gaurko osoko bilkuraren eta datorren martxoan egingo denaren artean, Batzorde Iraunkorraren eta Foroko bost lantaldeen bilerak deituko dira. Horrela, beren zereginak hasiko dituzte, eta Osoko Bilkurari horien berri emango diote, gaur onartutako gobernantza-ereduaren arabera.
EAEko Udalen Elkarteak EAEko alkate guztiak bilduko ditu, pandemia hasi zenetik egingo duten aurrez aurreko lehen topaketan.
Gorka Urtaran elkarteburuak EUDELek Euskadiko 2030 Agendari egindako ekarpena aurkeztuko du Batzarrean: udalen arteko eta toki-ekintzako proiektuen panel bat, Garapen Jasangarrirako Helburuak udalerrietan modu koordinatuan aplikatzeko.
2021eko azaroaren 5a. EUDELek berriz bilduko ditu udalen ordezkari nagusiak 2021eko ohiko batzar nagusian. EAEko Udalen Elkartearen Batzarra Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako alkateen urteko bilerarik garrantzitsuena da. Euskal udalentzat garrantzi handiko foroa da, eta aurten aurrez aurre egingo da berriro ere, pandemiaren ondoren normaltasunera pixkanaka itzultzearekin bat.
Batzarra azaroaren 11n egingo da, ostegunean, Mungiako Olalde Aretoan, 11:30ean hasita. Alkateak 11:00etatik aurrera hasiko dira iristen, akreditazioa jasotzeko, eta, ekitaldia hasi baino lehen, Batzorde Eragileak hileko bilera egingo du toki berean.
Batzarra EUDELen elkarteburu eta Gasteizko alkate Gorka Urtaranek gidatuko du, Azpeitiko alkatea den Nagore Alkorta eta Irungo alkatea den Jose Antonio Santano elkarteburuordeekin batera. Elkarteburuaren mahaiarekin batera, Batzorde Eragileko beste hamabi kideak egongo dira, hiru lurralde historikoetako udalerrien ordezkari gisa.
Ager Izagirre Mungiako alkatearen ongietorriaren ondoren, Elkarteburuak bilkurako gai-zerrenda aurkeztuko du. Gai-zerrendak lau puntu ditu: EUDELen 2022ko jardueraren aurkezpena, aurreko bilkuraren akta, 2020ko ekitaldiaren itxierako urteko kontuak eta 2022ko ekitaldiko aurrekontua.
Batzarra urriaren 8an deitu zen, Batzorde Eragileak hala erabakita, eta urriaren 11n, hilabete lehenago, EUDELek gai bakoitzari dagokion dokumentazioa bidali zien udalei.
EUDELen Batzar hau bereziki garrantzitsua da udalentzat, bat baitator udal-agintaldiaren erdialdearekin (2019-2023), eta 2022ko ekitaldia une erabakigarria izango baita gizartearen eta ekonomiaren susperraldia finkatzeko.
Udalerriak ere eraldaketa iraunkorraren agertoki izango dira, eta, erronka handi horiei erantzuteko, EUDELek udalei laguntzeko ildoak indartuko ditu, lehentasunezko bi frontetan: lehenengoa, toki-autonomia eta finantza-nahikotasuna indartzea, udal-politikak eta -zerbitzuak hobetzen jarraitzeko; bigarren ardatza, hau ere behar-beharrezkoa, tokiko gobernuen funtsezko eginkizuna finkatzea, Euskadi udalerrietatik kohesionatzeko eta gainerako instituzioekin lankidetzan aritzeko “Herrialdeak” dituen erronken aurrean.
Helburu horiekin bat etorrita, Gorka Urtaran elkarteburuak ekintza-ildo estrategiko berri bat aurkeztuko dio alkateen Batzarrari: Tokiko ekintza koordinatzea Euskadiko 2030 Agendan, udalek sarean eta beste instituzio batzuekin lankidetzan bultzatutako GJHen trakzio-proiektuen bidez. Ekimen horrekin, EUDELek udalen parte-hartze proaktiboa bideratuko du 2030 Agendaren eragile anitzeko foroan.
Eusko Jaurlaritzak Memoriaren Egunaren harira ekitaldia egingo du, datorren azaroaren 10ean, Gipuzkoako Foru Aldundiarekin batera, Donostian, terrorismoaren eta indarkeriaren biktimak oroitzeko.
Aurtengo edizioaren leloa «Bakearen alde egin zenuten guztioi, eskerrik asko! | A todas las personas que os comprometisteis con la paz, ¡gracias!» izango da, bakearen alde egin zuten pertsona, elkarte eta mugimenduei eskerrak emateko. Egoera txarrenetan ere, bizikidetza demokratikoa eta giza eskubideen eta bakearen defentsan oinarritutako gizartea eraikitzen eta defendatzen ahalegindu diren pertsonen konpromiso zibikoa nabarmendu nahi da.
Era berean, Eusko Jaurlaritzak nabarmendu nahi du, urteen poderioz, gizarte-mobilizazioaren goranzko bilakaera eta terrorismoaren aurkako jarrera erabakigarria izan zirela terrorismoaren eta indarkeriaren amaieran. Ekitaldia 11: 00etan izango da, Gipuzkoako Foru Aldundiaren Jargi Aretoan, Donostian, Iñigo Urkullu lehendakaria buru dela, Markel Olano Gipuzkoako Ahaldun Nagusiaren parte-hartzearekin. Ekitaldi hau batera antolatu dute Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak.
Gaur arratsaldean, Finantzen Lurralde Kontseiluan Udalkutxa udal finantzaketaren foru funtserako aurreikuspena onartu da, 937,4 milioi euroan. Hala, % 13ko igoera egon da aurten jasotako zenbatekoaren aldean, eta % 4,8koa 2021eko ekitaldiko likidazioaren aurreikuspenen aldean.
Horrez gain, Bizkaiko udalek 8,8 milioi euro jasoko dituzte Gizarte Zerbitzuen Funts berritik, aurrekontuei buruzko Foru Arauan ezarriko den bezala.
Otsailean izango dugu 2021eko ekitaldiaren itxieraren berri, baina, aurreikuspenen arabera, likidazioa positiboa izango da, 65,2 milioi euroan.
Bilbon, 2021eko urriaren 22an. Bizkaiko Finantzen Lurralde Kontseiluak gaur arratsaldean egindako bileran, 2022. urtean lurraldeko udalerriei emango zaizkien funtsen kalkulua egin da, eta, zenbaki orokorretan, 946,2 milioi euro izango dira: 937,4 milioi euro Udalkutxatik eta 8,8 milioi euro Gizarte Zerbitzuen Funtsaren bidez.
Hala, Udalkutxa Foru Funtsa % 13 igo da 2021eko ekitaldiko aurrekontuan balioetsitakoaren aldean, eta % 4,8, aldiz, 2021. urteko likidazioaren aurreikuspenaren aldean (azken datu hori datorren urteko otsailean jakingo da).
Udalkutxa udal finantzaketarako foru funtsa arduratuko da kopuru hori Bizkaiko udalerrien artean proportzionalki banatzeaz. Gainera, datu erabakigarria dugu udalek datorren urteko ekitaldirako aurrekontuak prestatu ahal izateko. Udalerrien artean banatzerako orduan, hainbat irizpide hartzen dira kontuan, besteak beste: biztanle kopurua, langabezia tasa, ahalegin fiskala, ikastetxeen kopurua edo biztanleen sakabanatzea.
Bilera horretan bertan, Udalkutxa funtsaren 2021eko ekitaldi honetarako likidazioaren aurreikuspenak ere egin dira. Nahiz eta behin betiko datuak Finantzen Lurralde Kontseiluaren otsaileko bileran ezagutuko diren, itxura guztien arabera likidazioa berriz ere izango da positiboa, 65,2 milioi euroan. Zenbateko hori udalen artean banatuko da, 2022ko otsaileko behin betiko likidazioaren ostean.
Foru finantzaketaren arau testuinguru berrira egokitzea
Iragan urriaren 7an, Ekarpenen Lege berria onartu zen. Horren arabera, udalaren gutxieneko partaidetza % 54,70etik % 39,23ra pasatu da. Hala, eszenatoki berri bat zabaldu da, eta, beraz, foru erakundeak tokiko finantzaketaren araudia egokitu beharko du. 2022an banaketa neutraltasun egoeran egiten dela bermatu ahal izateko, behin-behinean ezarri da, aurrekontuen Foru Arauaren bidez, lehen eskuragarri zeuden baliabideen % 56 ordez orain udalerrietan eskuragarri egongo diren baliabide berriak % 39,66 izango direla, bi funtsen bidez: Udalkutxan eskuragarri dauden baliabideak % 56tik % 39,29ra pasatuko dira eta Gizarte Zerbitzuen Funtsean % 0,37ra. Hartara, 2022an Bizkaiko udalek 937,4 milioi euro jasoko dituzte Udalkutxatik eta 8,8 milioi euro Gizarte Zerbitzuen Funtsetatik.
Aurrekontu egonkortasunaren eta finantza jasangarritasunaren arloan, 2022ko ekitaldirako zerga arauek etenda jarraituko dute, 2020ko eta 2021eko ekitaldietan bezala. Halaber, Foru Aldundiko eta Bizkaiko udalerrietako ordezkariak bat etorri dira orain eta etorkizunean egin beharreko gastuetan zuhurrak eta arduratsuak izaten jarraitu beharrarekin, eta finantza jasangarritasunaren printzipioa zorrotz bete beharrarekin.
Finantzen Lurralde Kontseiluari buruz
Finantzen Lurralde Kontseilua Bizkaiko udalerrien eta Foru Aldundiaren arteko koordinaziorako eta parte-hartzerako organoa da. Hain zuzen ere, udal finantzaketa modu egokian banatzen dela bermatzen du, bai eta Bizkaiko Lurralde Historikoko sektore publikoaren ekonomia eta finantza jarduera eta aurrekontu jarduera zaindu ere. Hamar kide daude: bost Bizkaiko Foru Aldundiaren ordezkariak dira eta gainerako bostak EUDEL – Euskadiko Udalen Elkartearen ordezkariak dira (Bilboko Udala, Fruizko Udala, Larrabetzuko Udala, Plentziako Udala eta Portugaleteko Udala).
Bizkaiko Finantzen Lurralde Kontseilua urtean bi aldiz biltzen da gutxienez, Finantzen Euskal Kontseiluaren ostean, eta Bizkaiko udalerrien eta Foru Aldundiaren arteko koordinaziorako eta parte-hartzerako organoa da. Udal finantzaketa Bizkaiko Lurralde Historikoan modu egokian banatzen dela bermatzen du.
Trantsizio Sozialaren eta 2030 Agendaren Idazkaritzak udalen rol aktiboa indartu du, garapen jasangarriaren barruko euskal erakundeen arteko aliantzaren barruan.
2021eko urriaren 20an. Lehendakaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030 Agendaren Idazkaritzak esparru-akordio bat sinatu du EUDELekin, euskal udalek Euskadiko 2030 Agendari ekarpena egitea bermatzeko. Maila anitzeko gobernantza eta tartean diren eragile guztien elkarlana abiapuntutzat hartuta heldu behar zaio erronka global horri.
Akordioak udalen lankidetza bideratzen du EUDELen bitartez, eta Agenda Euskadin ezartzeko prozesuan tokiko gobernuek duten koordinazio- eta partaidetza-mekanismoak jartzen ditu. Helburua udalen rol aktiboa ikusarazi eta sendotzea da.2030 Agendako Lehentasunen Euskal Programa indartzen dute udalek, udalerrietan sustatutako proiektuak gehituz, eta erakundeen arteko lankidetzaren bitartez.
Horretarako, oinarria udalerrietan duten proiektuen multzo bat proposatuko du EUDELek. Proiektu horiek, Agendarekiko tokiko konpromisoa ez ezik, agerian utziko dituzte Garapen Jasangarriko Helburuen alde lanean ari diren euskal udalen ibilbidea eta esperientzia ere. ‘Euskal Udalerriek Euskadiko 2030 Agendari egindako Ekarpena’ behin betiko dokumentua alkate guztiei erakutsiko zaie EUDELen Batzar Orokorrean, azaroaren 11n.
Era berean, Gizarte Trantsizioko eta 2030 Agendako Eragile Anitzeko Foroan EUDELek izandako parte-hartzea jaso da. Organo hori 166/2021 Dekretuaren bidez eratu eta arautu da, maila anitzeko gobernantza-mekanismoa izan dadin eta GJHak sustatzen diharduten erakunde eta entitate guztien arteko bateratze operatiboa ahalbidetu dezan.
Akordioan aurreikusita dago Jarraipen Batzorde bat sortzea, erakunde bakoitzaren bi ordezkarik osatua, eta planifikazio-, jarraipen-, interpretazio- eta ebazpen-funtzioekin.
Hitzarmena bi urtez egongo da indarrean, eta denbora hori gehienez lau urtera arte luza daiteke, ezarritako helburuak bete arte.
Euskal udalerrien ekarpena
EUDELen Batzorde Eragileak eta Eusko Jaurlaritzako Kontseiluak onetsi dute akordioa. Aldi berean, Euskadiko Udalen Elkartea lankidetza-prozesu bat gauzatzen ari da udal-sareekin, Euskadiko 2030 Agendari gehituko zaizkion proiektuen zerrenda osatzeko.
Euskadiko Udalen Elkarteak aztertu ditu dagoeneko sareotan martxan dauden ekimenak, Agendaren helburuei hoberen egokitzen zaizkienak aukeratzeko. Hain zuzen ere, jasangarritasunaren eta gizarte-kohesioaren esparruko proiektu erakarleak behar dira; besteak beste, gizarteratzearen, berdintasunaren, enpleguaren eta tokiko garaipen ekonomikoaren, ingurumenaren, lankidetzaren eta gobernantza onaren alorretakoak.
Konpromisoak
Esparru-akordioa oinarri hartuta, EUDELek eta Eusko Jaurlaritzak adierazten dute konpromisoa dutela elkarrekin lan egiteko, helburu hauek lortzeko:
Koordinazioaren eta lankidetzazko gobernantzaren alde egitea, Euskadiko 2030 Agendaren testuinguruan, nazioarteko konpromisoaren ondorioz sortutako garapen jasangarriko helburuak (GJH) tokiko ekintzaren adibide praktikoetan gauzatu daitezen Euskadin.
Maila anitzeko gobernantzako guneak eta mekanismoak sustatzea proiektu honetan, erakundeen arteko lankidetza eta kooperazio eraginkorra errazteko, Euskadiko 2030 Agendaren ezaugarri gisa.
Babesa eta laguntza ematea, prozesu osoan zehar Euskadiko udalen presentzia aktibo, koordinatua eta adierazgarria antolatzeko.
GJHak lortzeko, tokiko eremuak duen funtsezko rola ikusaraztea, eta Euskadiko 2030 Agendaren printzipioak politika publiko guztietan zehar-lerro bilaka daitezela sustatzea.
Tokiko ekintzak zehazten laguntzea, eta bermatzea Euskadiko udalak Eragile Anitzeko Foroan egongo direla, baita Foroko Lantaldeetan eta Idazkaritzaren iritziz beharrezkoak diren beste arloetan ere.
Aliantzak sustatzea beste erakunde, organismo publiko eta eragile batzuekin, zeinak, Euskadiko udalekin egindako lanaren erakusgarri diren heinean, tokiko gobernuak EUDELen bitartez koordinatzen eta ordezkatzen lagundu dezaketen.
Akordio honetan azaldutako elkarlana zabaltzea, bata bestearekiko lankidetzan.
Bi elkarteetako presidenteek agerian utzi dute erronka partekatuak daudela, udalerri bezala eta interes komuneko eremu zabalak, bi elkarteek egiten duten lanean. Bilera horretan, Gorka Urtaran presidenteak EUDELen agintaldiaren erdialde honetako ekintza estrategikoaren ildoak partekatu ditu Valentziako federazioko bere homologoarekin. Ildo horiek azaroaren 11ko Batzar Nagusian jorratu ziren: toki-autonomiaren defentsa eta udalen finantza-nahikotasuna, Europako udalerrien sareekiko aliantzak eta Euskadiko udalek Euskadiko 2030 Agendari egiten dioten ekarpena eta garapen jasangarriaren helburuak.
“Estatuek hiriei eta herriei entzun behar diete. Udalerriok planeta salbatzeko politika eraginkorrenak bultzatzen dituen akuilua izan behar dugu”.
Euskadiko 2030 Agenda toki-mailan modu koordinatuan hedatzea, Elkartearen lan-ildoen ekintzarik berritzaileena 2022an, eta ardatz estrategiko bat agintaldiaren amaierara arte. EUDELek euskal udalerrien ordezkari gisa Lehendakaritzak bultzatutako Foro Multiagente berrian parte hartzearen barruan kokatzen da.
Lehendakariaz gain, honako hauek ere organo horretako kideak dira: Eusko Jaurlaritzako sailburu guztiak; hiru foru-aldundiak; EUDEL eta hiriburuetako udalak; hiru euskal unibertsitateetako errektoreak; Euskadiko hirugarren sektoreko erakundeen ordezkaritza bat Sareen Sarearen bitartez; bai eta lankidetza publiko-pribatuko ordezkariak ere, Basque Center for Climate Change (BC3), Basque Research and Technology Alliance (BRTA) partzuergo zientifiko-teknologikoa edo ACLIMA Basque Environment Cluster direlakoen bitartez.
Eusko Jaurlaritzak Memoriaren Egunaren harira ekitaldia egingo du, datorren azaroaren 10ean, Gipuzkoako Foru Aldundiarekin batera, Donostian, terrorismoaren eta indarkeriaren biktimak oroitzeko.
