Eusko Jaurlaritzako BERDINDU zerbitzuak egindako adierazpena* SEXU-ASKAPENAREN ETA HARROTSUNAREN nazioarteko eguna dela eta ekainak 28rako.

ADIERAZPEN INSTITUZIONALA: Ekainak 28, LGTBIQ+ Kolektiboaren Sexu Askapenaren eta Harrotasunaren Nazioarteko Eguna

Ekainaren 28an, LGTBIQ+ Kolektiboaren Sexu Askapenaren eta Harrotasunaren aldeko Nazioarteko Egunean, aniztasunetik eskubide eta bizikidetzarekin dugun konpromisoa berresten dugu, kolektibo horren eskubide eta askatasunen aitortzan lortutako aurrerapenak ospatuz. Jardunaldi hau ez da ospakizuna bakarrik, egindako bidea eta oraindik benetako berdintasuna lortzeko egin behar den lana gogoraraztea ere bada.

Funtsezkoa da injustiziaren aurrean ahotsa altxatzea eta gizarte bidezkoagoa, inklusiboagoa eta aniztasuna errespetatzen duena eraikitzen laguntzea. Ekintza kolektiboaren bidez bakarrik egin ahal izango dugu aurrera aldaketa erreal, sakon eta iraunkor baterantz, norbanakoaren konpromisotik hasi eta politika publikoetaraino.

Badakigu azken urteotan sexu- eta genero-aniztasunaren onarpena handitu egin dela, eta aurrerapen hori hainbat pertsona, elkarte, erakunde, kolektibo eta erakunderen etengabeko lan konprometituari esker lortu dela, hainbat esparrutatik kontzientziak ikusarazten, sentsibilizatzen eta eraldatzen lagundu baitute. Prozesu horretan, euskal gizarteak erakutsi du gai dela aurrera egiteko, oztopoak hausteko eta guztiontzako askatasun-eremuak irekitzeko.

Gaur egun harrotasunez esan dezakegu gizarte bat eraikitzen laguntzen ari garela, non pertsona bakoitza izan daitekeen eta bizi daitekeen armairurik eta loturarik gabe, aurreiritzirik, estigmarik eta beldurrik gabe. Baina badakigu oraindik bide luzea dagoela egiteko. Babes-keinu bakoitza, ikusgarritasun-ekintza bakoitza, LGTBIQ+ eskubideen aldeko hitz bakoitza funtsezko urratsa da lortutako lorpenak sendotzeko eta aurrera egiten jarraitzeko.

Ekainaren 28a ez da oroitzapenezko data bat bakarrik, ekintzarako premiazko deia baizik. Berdindutik giza eskubideekin dugun konpromisoa berresten dugu, eta herritar guztiak ausardiaz jokatzera, gorroto- diskurtsoen aurrean isilik ez egotera eta edozein indarkeria, diskriminazio edo eskubide-urraketa salatzera animatzen ditugu. Berdintasuna eta askatasuna ezin dira negoziatu.

Horregatik guztiagatik, herritar guztiak sentsibilizazio- eta aldarrikapen-ekitaldietara batzea gonbidatzen ditugu, LGTBIQ+ pertsonen eskubideen defentsa eta sexu- eta genero-aniztasunaren aldeko borroka euskal gizartearen identifikazio-elementu izan daitezen.

Azkenik, gogorarazi nahi dugu LGTBIQ+ eskubideen aldeko borroka herritar guztien erantzukizuna dela. Ezin dugu onartu gorrotoa eta intolerantzia nagusitzea. Gaur, inoiz baino gehiago, gure aniztasunean bat egin behar dugu, elkarrekin eraikiz eta lan eginez, etorkizunean pertsona guztiok duintasunez, errespetuz eta askatasunez bizi gaitezen.

• Atzo eta gaur, EUDELeko elkarteburuak Oslon parte hartu du CEMReko liderren goi-bileran, gaur egungo egoera geopolitiko zailean tokiko gobernuek dituzten erronka sozialak eta klimatikoak aztertzeko.
• Esther Apraizek aliantza europar horretan hausnarketa irekitzea proposatu du, tokian tokiko hautetsien lana babesteko asmoz: “herritarrengandik hurbilen gaudenak gara, baita demokraziaren oinarria ere”.

2025eko ekainaren 24an. EUDELeko elkarteburua eta Derioko alkatea den Esther Apraizek ekainaren 23an eta 24an Oslo hirian egindako Europako udalen urteko batzarrean parte hartu du. Apraiz Euskadiko udalen ordezkaria da Europako Udalen eta Eskualdeen Kontseiluko (CEMR) Batzorde Politikoan. Erakunde horretan, hain zuzen ere, kontinente osoko tokiko gobernuetako elkarteak biltzen dira. EUDELek bete-betean lan egiten du aliantza horren barruan, EBko instituzioen aurrean tokiko interesak defendatzeko, eta, batez ere, Euskadiko udalen ahotsa zein esperientzia Europara eramateko, haien bereizgarritasuna eta berariazko errealitatea kontuan hartuta.

Egunotan, Norvegiako hiriburuan, 41 herrialdetako 150 ordezkari hautetsi batzartu dira gutxi gorabehera, munduko gaur egungo testuinguru geopolitikoan premiazkoenak diren erronkak arakatzeko. Izan ere, honako hauexek dira, besteak beste: ordena globaleko aldaketen aurrean demokrazia bera tokian-tokian defendatzea, Europako funtsak lurraldeetako zein udalerrietako errealitatera egokitzea, iragaitza demografikoa nahiz migrazioaren kudeaketa sustatzea, administrazioak digitalizatzea, baliabideak eraginkortasunez zein jasangarritasunez kudeatzea edo/eta Klimaren eta Energiaren aldeko Alkatetzen Ituna bultzatzea.

Ekitaldia une erabakigarrian garatu da, Europako tokiko eta eskualdeko erakundeen zeregina sendotzeko, herritarrengandik hurbilen dauden gobernu-mailak direla kontuan hartuta. EUDELeko elkarteburuak nabarmendu duenez, “EBko politikek udalerrietan eta lurraldeetan dute eragin zuzenena. Besteak beste, kohesioko, berdintasuneko eta bizitza osasungarriko eremuen sustapena, egokitzapen klimatikorako eta aurrezki energetikorako neurrien ezarpena, mugikortasun jasangarriaren aldeko apustua edo/eta ekonomia zirkularra kontuan hartuta, tokiko gobernuok lehenengo lerroan gaude erronka globalei erantzuteko orduan”.

Demokraziak jasandako mehatxuei buruzko eztabaida politikoa

Goi-bilerako buruak Osloko alkatea, Anne Lindboe, eta CEMReko presidentea, Gunn Marit Helgessen, izan dira, eta, eztabaida politiko nagusian, nazioarteko egoera geopolitiko zaila eta horrek munduko ordena berrian demokrazien egonkortasunerako eta Europako lehiakortasunerako dakartzan arriskuak aztertu dira.

CEMReko eztabaidan adierazi dutenez, desinformazioa eta polarizazioa areagotzean, instituzioen gaineko presioa larriagotzen ari da, baita tokian-tokian ere. Hori dela eta, gero eta zailagoa da udal-politikara lider berriak erakartzea. Apraiz elkarteburuak azaldu duenez, gai hori EUDELentzat ere bada kezkagarria, ”tokiko hautetsiok demokraziaren oinarria” garelako. Alde horretatik, Derioko alkatea ere badenak CEMRen bertan “hausnarketarako eremua” irekitzea proposatu die Europako kideei. Horrela, ustezko mehatxuak aztertuko dira, eta “instituzio demokratikoak indartuko dira, alkateen zein zinegotzien lana babesteko, eta, horrela, herritarren eskubideak ere babesteko, ziurgabetasuna nagusi denean, batez ere”.

Osloko goi-bileran, EBko finantzaketa-aukerak tokiko premietara egokitzea ere izan dute eztabaidagai. Bertan azaldu dutenez, ahalik eta onura handiena atera behar zaio eskualdeko gobernuek hiri-garapen jasangarria bultzatzeko duten ahalmenari. EUDELeko elkarteburuaren esanetan, “udalentzako agenda europar berrian, finantzaketa-aukerak erraztu eta tokiko premietara egokitu behar dira. Hori lortzeko, orientazioa argiagoa izan behar da, oztopo administratiboak murriztu behar dira eta babes-esparrua koherenteagoa eta asmo handikoagoa izan behar da, eskuratzeko aukera berdintasunezkoa dela bermatzeko, udal txikiagoentzat, batez ere”.

• Beldur Barik Jaiak erakundeen arteko kanpaina jai-guneetan dauden gazteei zuzenduta dago, errespetuzko eta segurtasuneko giroa sustatzeko
• Emakundek gida argitaratu du EUDELekin eta hiru foru-aldundiekin lankidetzan

Emakundek, EUDELek eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiek gazteei zuzenduta dagoen Beldur Barik Jaiak kanpainaren berri eman dute gaur. Kanpaina horren helburua da gazteei baliabide praktikoak ematea indarkeria matxista identifikatzeko eta horri aurre egiteko, eta errespetuzko eta segurtasuneko giroa sustatzea jaietako eta gizarteko jarduera guztietan.

Miren Elgarresta Emakundeko zuzendariak;Esther Apraiz EUDELeko elkarteburuak; Iñaki Gurtubai Arabako Berdintasun, Euskara eta Gobernantzako foru diputatuak; Nerea Isasi Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasun zuzendariak; eta Óscar Seco Bizkaiko Foru Aldundiko Gizarteratze zuzendariak parte hartu dute ekimenaren aurkezpenean.

Udaren hasierarekin batera hasten dira jaiak hainbat herrietan, eta testuinguru horretan, Emakundeko zuzendariak gogorarazi duenez, “badakigu eraso sexisten prebentzioa herritarren kezka dela, oro har, eta administrazioena, bereziki, prebentzioan dugun erantzukizunagatik”.

Horregatik, Emakundek, hiru foru-aldundiekin eta EUDELekin lankidetzan, Beldur Barik gida argitaratu du, eraso matxistarik gabeko jaiez gozatzeko. EAEko udaletan banatuko den argitalpen honetan, errespetu-eremuak sortzeko jarraibideak jasotzen dira, baita eraso baten aurrean nola jokatu behar den adierazten dutenak ere, bai biktimarentzat berarentzat edota erasoa baten testigu izan direnentzat. Elgarrestaren esanetan, “herri bakoitzean erasoak prebenitzeko dinamikak eta prozesuak sortzea edota indartzea bilatzen dugu, jaietan zerikusia duten eragile guztiak inplikatuz”.

Gidak dekalogo bat ere badu, eraso matxistarik gabeko jaiez gozatu ahal izateko. “Azken helburua da pertsona guztiek jaiak beldurrik gabe eta askatasunean gozatu ahal izatea. Pertsona guztiekiko errespetua bermatzea, ezerk ez baitu justifikatzen eraso matxista bat “, azpimarratu du Miren Elgarrestak.

Konpromisoa eta erantzukizuna

EUDELeko presidente Esther Apraizek herritarren konplizitatea eskatu du erakundeekin elkarlanean aritzeko. “Gure jaietan poza nahi dugu, ez beldurra; errespetua eta berdintasuna nahi ditugu, diskriminaziorik eta indarkeriarik gabe”. Eta gogorarazi duenez, gidak “kontzientziatzea bilatzen du, pertsona bakoitzak jakin dezan gorputzak ez direla baimenik gabe ukitzen. Ez dago festarik, ez dago dantzarik, ez dago balio duen topaketarik “bai” argi eta libre bat ez badago”.

Ildo horretan mintzatu da Iñaki Gurtubai Arabako Foru Aldundiko Berdintasun, Euskara eta Gobernantzako diputatua ere. “Pertsona bakoitzaren erantzukizun eta konpromiso indibiduala eskatu behar dugu berriro ere, gazte guztiek errespetuan, berdintasunean eta askatasunean oinarritutako jaiez gozatzeko aukera izan dezaten”. Eta indarkeria sexista detektatzeko eta horren aurrean jarduteko tresnak erabiltzera animatu du.

Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasun zuzendari Nerea Isasik ere berretsi du “jaiek pertsona guztientzako gune seguruak izan behar dutela, bereziki emakumeentzat, eta ezin dela ospatu beldurra badago, askatasunik ez badago”. Isasik gazteen zeregina azpimarratu du: “Sarritan, neska gazteak dira eraso matxisten aurrean zaurgarrienak, baina, aldi berean, gazteek kultur aldaketa bultzatzeko gaitasun handia dute: haien begirada kritikoa eta konpromisoa ezinbestekoak dira errespetuan eta berdintasunean oinarritutako jai eredu bat eraikitzeko”.

Bizkaiko Enplegua, Gizarte Kohesioa eta Berdintasuna Sustatzeko Sailetik, Oscar Seco Zuzendariak azpimarratu du: “Plaza bakoitza, kale bakoitza, txosna bakoitza, emakume guztiek beldurrik gabe gozatzeko lekua izatea nahi dugu”. “Eta hori lortzeko, funtsezkoa da gure gazteek edozein indarkeria mota identifikatzeko eta geldiarazteko tresnak izatea”, gaineratu du.

Kanpainak presentzia izango du sare sozialetan eta irratietan, euskal gazterian zuzenean eragiteko. Materialak esteka honetatik deskarga daitezke.

EUDELek irmoki gaitzesten du neskato baten hilketa, gaur goizaldean Bilbon bere aitak eraildua, agertutako zantzuen arabera indarkeria bikarioaren biktima izan daiteke. EUDELek babesa adierazi dio amari, biktima ere baita, eta elkartasuna helarazten die familiari eta haien gertuko pertsonei.

EUDEL-Berdinsareak gogorarazten du heriotzek  emakumeenganako indarkeriaren arazoaren alderdi bat baino ez dutela erakusten, izan ere, egoera hori emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunean sortzen da.

Emakumeenganako indarkeria (psikologi-koa, ekonomikoa, fisikoa, sexuala, bikarioa…) emakumeen duintasunaren eta segurtasun fisiko nahiz moralaren aurkako eraso larria da, eta, ondorioz, giza eskubideen urraketa larri eta onartezina.

Tragedia honek berriro dakarkigu gogora hala erakundeek nola euskal gizarte osoak daukagun erantzukizuna, gure udalerrietan Berdintasuna eraginkor egiteko. Zentzu horretan, gure sentsibilizazio eta prebentzio ekintzak indartzen jarraitu behar dugu, etorkizuna ordezkatzen dutenei zuzenduta, gure herritar gazteenei zuzenduta, alegia.

EUDELek parte hartuko du Bilboko Udalak antolatutako elkarretaratzean.  Gaur, ostirala, 12:00etan izango da udaletxeko eskaileretan.   Euskadiko Udalen Elkarteak bat egiten du antola litezkeen gaitzespen-ekimen guztiekin.

2025eko maiatzaren 30ean.