1990eko maiatzaren 17tik, OME-k homosexualitatea gaixotasunen zerrendatik kendu zuela ospatzen da. Horregatik, LGTBI kolektiboetako pertsonentzat balio esanguratsua du, eskubideen aldeko eta diskriminazioaren aurkako jardueren ardatz katalizatzaile gisa, gaur egun oraindik ere aurre egin behar baitio araudiarekin bat ez datorren pertsona orok.
Pandemiaren eraginez azken bi urteak benetan latzak izan dira herritar guztientzat, are gehiago LGTBI kolektiboarentzat, gehien kolpatu dutenetako bat izan baita. Izan ere, desberdintasunaren arrakala areagotu egin da eta kalteberatasun-egoerak eremu askotan indartu dira, sare sozialetan esate baterako. Aurten ere, Eusko Jaurlaritzak, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailaren eta Berdinduren bitartez, sexu- eta genero-aniztasunarekiko gorrotoak eragindako erasoak salatzeko ahotsa altxatzen du, LGTBI kolektiboaren aurkako aurreiritzi ugari munduko eskualde askotan indarrean jarraitzen du eta.
Beharrezkoa da gure gizartean oraindik indarrean dauden diskriminazioen aurkako borroka sendotzen jarraitzea, askotan ikusezin bihurtzen diren genero-identitate, -orientazio eta -adierazpen guztiak errespetatuak izan daitezen. Gizarte osoaren erantzukizuna da diskriminazio eta indarkeria mota guztien aurka borrokatzen jarraitzea.
Herritar guztion zeregina da ahaleginak batzea gizarte inklusibo eta anitza lortzeko, aniztasuna aztertzen ari garen esparrutik ulertuta, baina baita zentsu zabal batean ere. Berdinduk ahaleginak batuko ditu gizarte-eragile guztiekin, gizarte bidezkoagoa, errespetuzkoagoa eta integratzaileagoa eraikitzeko. Berdintasunerako eskubidearen eta sexu- eta genero-orientazioagatiko diskriminaziorik ezaren alde lan egiten jarraituko dugu, aniztasunaren bizipen askea sustatzeko helburuarekin.
Berdindu Zerbitzuan, gaur zein urteko beste 364 egunetan, LGTBI pertsonen eta haien ingurukoen ondoan jarraituko dugu, LGTBIfobiaren aurka borrokatzen.
EUDELek dokumentu bat prestatu du, udaletan egin ohi diren galderei erantzutekoa, apiril eta maiatz artean telematikoki egin zen udal-politikari eta udal-teknikarientzako webinarreko informazio-saioen ostean.
EUDELek Europako funtsei buruzko zenbait laguntza-material (laguntzetarako fitxak, kontratu-ereduak, iruzurraren aurkako planak…) egin ditu Euskadiko udalentzat. EUDEL Next EU! webgunean eskura daitezke dokumentu guztiak:
Iruzurraren aurkako politika-eredua, konpromiso instituzionala eta interes-gatazkarik ezari buruzko adierazpena
Suspertze, Eraldaketa eta Erresilientzia Plana (“SEEP”) kudeatzeko sistema ezartzen duen irailaren 29ko HFP/1030/2021 Aginduak Next Generation Europako funtsak kudeatuko dituzten erakunde guztiak behartzen ditu iruzurraren aurkako plan bat egitera, funts horiek eskuratu nahi badituzte.
Beraz, Kontrataziorako Eskuliburua eta baldintza-agirien ereduak osatzeko, iazko abenduan EUDELek Iruzurraren eta Ustelkeriaren aurkako Politika-eredu bat eta haren eranskinak igorri zizkien Euskadiko udalei, Suspertze, Eraldaketa eta Erresilientzia Planaren neurriak betearaziko dituzten erakundeek Iruzurraren aurkako Neurrien Plan bat izan dezaten. Izan ere, hala ezarri du irailaren 29ko HFP/1030/2021 Aginduak, iruzurra, ustelkeria eta interes-gatazkak prebenitu, hauteman eta zuzentzeko.
Sexu-lehentasuna edo generoa alde batera utzita, gizarte-berdintasuneko kuota handiagoak lortzeko hamarkadetako borrokaren ondoren, erronka asko daude oraindik lortzeke; besteak beste, lesbianismoaren gizarte-ordezkaritza handiagoa lortzea, eta, horrela, gure gizartean oraindik dagoen lesbianen ikusgarritasun publiko faltari amaiera ematea. Homosexualitatearen gizarte-irudikapenak funtsean maskulinoa izaten jarraitzen du.
Lesbianak ikusezinak dira oraindik gure gizarteko esparru askotan: eskolan, familian, lanean, kaleetan… Ezin ditugu ahaztu lesbiana nagusiak, migratuak, asilo-eskatzaileak eta askotariko beste emakume lesbiana asko.
Ikusezintasuna beste indarkeria-modu bat da gizarte patriarkal honetan, emakumeei sexualitate aske eta autonomoa ukatzen jarraitzen diena. Hainbeste emakume lesbianen existentzia edo ikusezintasuna gaitzestea sistemak erabiltzen duen mekanismo bat da, gizartean sexu- eta genero-aniztasuna ukatzen jarraitzeko. Argi dago pertsona batzuek beldurra, lotsa edo sexualitateak eragiten dien errua dela-eta ezkutatzea beharrezkoa ikusten duten bitartean, ezinezkoa izango dela gizarte anitza eta plurala izatea.
Euskal erakundeok eta gizarte-eragileok, oro har, gizarte errespetuzkoagoa, bidezkoagoa eta integratzaileagoa eraikitzeko aukera eta betebeharra dugu, gure lan-agendetan lesbianekiko konpromiso esplizitua hartuz eta lesbianen ikusgarritasuna erraztuko duen testuingurua sustatuz. Horregatik guztiagatik, gizartea oro har, eta inplikatutako eragile guztiak, animatu nahi ditugu maila horretan konpromiso bat hartzera, sexu- eta genero-aniztasunari buruzko gaiak landuz eta gure gizarteko esparru guztietan baldintza egokiak sortuz lesbianak ikusarazteko.
2022ko apirilaren 27an eta 28an, Irungo Ficoban, “Go Mobility by Mubil”azokaren edizio berria izango da.
Azoka MUBILek, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak bultzatu eta sustatzen dute. Go MOBILITY by MUBIL azokan, tokiko erakundeetako arduradunek irtenbide zehatzak aurkituko dituzte euren udalerrietan mugikortasun iraunkorra arrakastaz ezartzeko.
EUDEL ha conmemorado su 40º aniversario con un acto municipalista e institucional presidido por el Lehendakari en el Palacio Europa de Vitoria-Gasteiz.
Alcaldes y alcaldesas actuales han homenajeado a sus predecesores, los más de 28.000 cargos electos de los ayuntamientos vascos. Este reconocimiento se ha personificado en los“elkarteburuak” que han presidido la Asociación desde 1982, con un recuerdo especial para Iñaki Oregi, alcalde de Zuia y fundador de EUDEL.
La Comisión Ejecutiva ha leído una DECLARACIÓNtitulada “40 años de acción local y gobernanza multinivel”. El documento recoge el pluralismo y el acuerdo en el seno de EUDEL; y expone los tres pilares del municipalismo vasco: las personas, la voz y las alianzas.
Los hitos clave en la trayectoria de EUDEL se han recogido en un vídeo y en unlibroconmemorativo “40 mugarriak, 40 urtetan” y la nueva web del 40 aniversario.
A 6 de abril de 2022. Hoy ha sido un día para el recuerdo y el reconocimiento del municipalismo vasco, desde su valor, vigencia y contribución a la sociedad y a los retos de País. El Lehendakari Iñigo Urkullu ha presidido el acto institucional celebrado esta mañana en el Palacio Europa de Vitoria-Gasteiz, junto al presidente de EUDEL, Gorka Urtaran, los vicepresidentes Nagore Alkorta y Jose Antonio Santano, así como representantes de los ayuntamientos, de todas las instituciones de Euskadi y de los municipios y regiones de Europa (CMRE).
Video del Acto del 40 aniversario (streaming)
EUDEL ha conmemorado desde su origen, el 8 de mayo de 1982 en Gernika, su trayectoria de cuarenta años acompañando el fortalecimiento de los Ayuntamientos Vascos: su consolidación dentro del sistema institucional y financiero, el impulso a la gobernanza abierta y colaborativa, la modernización de las administraciones y la mejora continua de los servicios públicos. Todo ello para responder a las necesidades y expectativas de la ciudadanía vasca.
El lehendakari Iñigo Urkullu ha intervenido en la clausura del acto, como broche final del aniversario. El discurso de apertura ha corrido a cargo de Gorka Urtaran, como presidente de EUDEL y alcalde de Vitoria-Gasteiz. Urtaran ha trasladado el “profundo reconocimiento y orgullo” por la “herencia” recibida. El actual presidente ha puesto en valor el “legado” transmitido de mano en mano por los más de 28.000 cargos electos que han “levantado los pilares de la democracia” y han conducido el progreso económico y social de los pueblos y ciudades de Euskadi. “Hoy somos la tercera generación de EUDEL, continuamos la senda de nuestros predecesores con la misma ilusión ymás exigencia si cabe” ha declarado Gorka Urtaran.
El presidente de EUDEL ha reconocido especialmente el papel de las mujeres pioneras, alcaldesas y concejalas, que han abierto el camino de la igualdad en los ayuntamientos y en los municipios.
Gorka Urtaran ha puesto en valor tres cualidades en la misión de EUDEL: el compromiso de electos y electas; el acuerdo por encima de las diferencias; y la colaboración entre las instituciones, para la alianza con la sociedad. “Representamos al municipalismo vasco que mira al futuro, que trabaja por el bienestar de la ciudadanía y por la transformación social”, “desde la unión en Europa, y la defensa de nuestros principios y valores comunes, los pueblos y las ciudades podemos contribuir a extender la solidaridad y la cultura de comunidad“.
El presidente de EUDEL ha destacado que el municipio es el espacio idóneo “para tejer la convivencia y la cohesión entre las personas” y ha apelado a “la cohesión y la solidaridad emocional del pueblo vasco para que los Ayuntamientos sean colaboradores de los retos de Euskadi y del planeta”. En este sentido, Urtaran ha abogado por la “participación activa” de los ayuntamientos, junto al resto de instituciones, en los “proyectos transformadores” que van a impulsar el modelo de desarrollo humano sostenible e inclusivo de la sociedad vasca. “Para que nadie, en ningún lugar, se quede atrás“, ha concluido.
Colaboración en Europa y más allá. Agenda 2030
En este aniversario se ha proyectado la colaboración de los gobiernos locales en Europa y en todo el mundo. Los representantes de la FEMP, Carlos Daniel Casares, delCMRE, Marlène Siméone, y de CGLU (Gobiernos Locales Unidos del Mundo), Emilia Sáiz, han trasladado su visión internacional sobre el papel relevante que deben jugar los municipios ante las grandes transiciones demográficas, económicas, digitales y climáticas.
La Agenda 2030 global y su gobernanza multinivel ha sido referente destacado en todas las intervenciones. Un marco compartido y eje de la transformación de las políticas públicas para avanzar hacia un modelo de desarrollo humano sostenible y una sociedad más justa, igualitaria e inclusiva.
Homenaje a los expresidentes/a, una makila y un bertso como reconocimiento
Uno de los momentos más emotivos ha sido el homenaje a las personas que han presidido hasta 2019 la Asociación, con un recuerdo especial en memoria de Iñaki Oregi Goenaga ya fallecido. Como alcalde de Zuia fue el fundador de EUDEL y su primer presidente en la etapa de 1982 a 1987. Hoy ha estado representado por la familia tanto en el saludo inicial al Lehendakari como en el momento central del reconocimiento a los expresidentes.
El actual presidente Gorka Urtaran, junto a los dos vicepresidentes y la directora general de EUDEL, han recibido en el escenario, en medio de un prolongado y cálido aplauso de todo el auditorio, a los grandes protagonistas de este aniversario: Jose María Gorordo, Jose María González, Karmelo Sáinz de la Maza, Jokin Bildarratz, Ibone Bengoetxea e Imanol Landa. Los seis, junto al hijo de Oregi, han recibido como reconocimiento a su labor la pintura de una makila, una obra artística de Iñaki García Ergüín elaborada para la ocasión.
Tras la entrega de reconocimientos, el Lehendakari Iñigo Urkullu se ha unido a los homenajeados/a y a los representantes de EUDEL para obtener una foto de familia que permanecerá en el tiempo como la imagen gráfica de este 40º aniversario. La banda sonora la ha puesto la delicada voz de la vocalista de Iparralde Anne Etchegoyen, que ha cantado a capella un bertso utilizado por EUDEL en anteriores homenajes y compuesto en 2009 por Iker Belaustegi, entonces alcalde de Munitibar. La letra del bertso habla del camino compartido por los ayuntamientos desde el final de la dictadura franquista, y la transferencia de los valores democráticos entre generaciones de alcaldes y alcaldesas.
Previamente a este homenaje, se ha proyectado un vídeo donde los expresidentes y la expresidenta han podido trasladar sus mensajes* (extracto en la pág. 4) a los actuales representantes de los municipios.
Declaración de EUDEL: “Personas, Voz y Alianzas”.
Tras el reconocimiento a aquellos hombres y mujeres que lideraron y colaboraron para construir la EUDEL de hoy, ha llegado el turno de trasladar el mensaje de los actuales representantes de los municipios vascos. El presidente Gorka Urtaran, junto a Nagore Alkorta, vicepresidenta y alcaldesa de Azpeitia, y Jose Antonio Santano, vicepresidente y alcalde de Irun, han leído una Declaración institucional elaborada con motivo del aniversario. Les han acompañado en esta lectura el resto de miembros de la Comisión Ejecutiva, en representación de los municipios de los tres Territorios Históricos y de las diferentes sensibilidades políticas.
Para esta importante efeméride, EUDEL ha editado un libro conmemorativo que repasa los hitos más destacados de la actividad de la Asociación, desde su fundación en Gernika y a lo largo de estos 40 años. Los logros más importantes son la Ley de Instituciones Locales de Euskadi, que afianza a los municipios dentro del sistema institucional y financiero de Euskadi, el despliegue de servicios sociales, el impulso a la Buena Gobernanza y las políticas del bienestar y los derechos humanos como la igualdad, la cultura de la diversidad. Sin olvidar los avances en materia de sostenibilidad medioambiental, empleo y desarrollo local, Gobernanza abierta, y modernización e innovación administrativa. Este libro ha sido el obsequio entregado a las personas asistentes y se enviará a todos los ayuntamientos vascos. Además, todos los contenidos de la publicación se han volcado en una nueva web de EUDEL dedicada al 40 aniversario.
Elkarteburuak. Mensajes de las personas homenajeadas
Jose María Gorordo Bilbao (1987-1989), quien sucedió al difunto Oregi en el cargo, ha rememorado que “en 1988, los ayuntamientos vascos sólo gestionaban un 10% de los recursos públicos. En aquella época ya defendíamos la participación de los municipios en el Consejo Vasco de Finanzas. Marcamos el camino para conseguir algo elemental: que la voz de los ayuntamientos se escuchara donde se reparten los recursos del país”.
El tercer presidente fue el alcalde de Muskiz, José María González Zorrilla, quién ha subrayado que “el municipio es una escuela de democracia”. “En los años 80, había que construir las instituciones y ahí nació EUDEL. Los hombres y mujeres de aquella época, por encima de las diferentes visiones e ideologías, buscaron el pacto y el consenso para dar soluciones a las demandas de la ciudadanía”.
El cuarto presidente de EUDEL (1999-2007), entonces alcalde de Leioa, Karmelo Sáinz de la Maza, ha querido remarcar que “es en los pueblos y ciudades, en un país con una fuerte identidad como el nuestro, donde las personas podemos convivir y cuidarnos las unas a las otras, a través de los servicios en el ámbito social y de seguridad personal. Servicio a las personas y sentido de comunidad, son los dos ejes del municipalismo vasco, desde siempre y en el futuro”.
El actual Consejero de Educación, Jokin Bildarratz, fue el quinto presidente de EUDEL como alcalde de Tolosa, y ha querido lanzar un mensaje de futuro a los actuales alcaldes y alcaldesas: “El Gobierno Vasco y los Ayuntamientos seguiremos trabajando juntos porque tenemos un espacio común. En este sentido, los colegios pueden ser un elemento esencial a la hora de desarrollar la cohesión social en nuestros municipios, de la mano de los ayuntamientos vascos”.
Por su parte, Ibone Bengoetxea fue la primera mujer en presidir EUDEL (2011-2015), en calidad de Teniente de alcalde del Ayuntamiento de Bilbao. Su mensaje se enmarca en el contexto actual: “En este futuro incierto más inmediato, quiero trasladaros un deseo: que EUDEL siga trabajando valores europeos de fortalecimiento de la democracia, más necesario que nunca, valores de igualdad y, por supuesto, de solidaridad con las crisis humanitarias que estamos viviendo”.
Imanol Landa, ha sido el séptimo presidente antes del actual, Gorka Urtaran. Landa es ahora miembro del Senado y anteriormente alcalde de Getxo, desde su amplia trayectoria institucional ha destacado que “a los retos de siempre del municipalismo se suman ahora las crisis a las que nos enfrentamos; la pandemia; el cambio climático; o la guerra de Ucrania. Para hacer frente a todos estos retos considero necesario poner en valor la colaboración en el seno de EUDEL, así como con el resto de las instituciones vascas, a las que se suman ciudadanía y agentes sociales.”
Gorka Urtaranek eta Marlène Siméon, EUDEL eta CEMR-en ordezkariek, tokiko ekintzatik Europaren batasuna aldarrikatu dute, Ukrainako inbasioaren aurrean
EUDELek Europako Udalerri eta Eskualdeen Kontseiluko (CEMR) idazkarien lehen bilera egingo du Europa Jauregian, hilaren 5ean eta 6an. Berrogei herrialde eta 100.000 tokiko agintari ordezkatzen ditu CEMR-ek.
Europako bazkideak EUDELen 40. urteurrenera joango dira bihar, asteazkena, apirilak 6, 11:00etan. Lehendakaria izango du buru ekitaldiak. Euskadiko erakunde guztien ordezkariak izango dira bertan, euskal udaletako egungo hainbat alkaterekin batera.
2022ko apirilaren 5a. Gorka Urtaran EUDELen elkarteburu eta Gasteizko alkateak eta Marlène Simeón CEMR-en zuzendariak adierazpen batzuk egin dituzte gaur arratsaldean Europa Jauregian garatu eta bihar, apirilak 6, asteazkena, EUDELen 40. urteurreneko ekitaldi instituzionalarekin lotuko den Europako Udalerri eta Eskualdeen Kontseiluaren bileraren aurretik.
EUDELen elkarteburua CEMR-en Batzorde Politikoko kidea da. Euskal udalerriek Europako tokiko eta eskualdeetako gobernuen topaketa-organo gorenean “ahotsa” izateak duen balioa eta garrantzia azpimarratu du Gorka Urtaranek. Pandemiaren ondoren Gasteizen aurrez aurreko formatuan egindako lehen bilera horretara hogei ordezkari inguru bertaratu dira, eta gainerako elkarteek telematikoki parte hartu dute.
EUDELeko eta CEMR-eko bi ordezkariek tokiko eta maila anitzeko ekintzen batasuna aldarrikatu dute, nazioarteko testuinguru konplexuaren aurrean.
EUDELen elkarteburuak, Gorka Urtaranek azaldu duenez, “Europako tokiko gobernuok gogor gaitzesten ditugu Errusiak Ukrainako herriaren eta haren ordezkari demokratikoen aurka egindako gerra krimenak, hala nola herri bateko alkatearen eta haren familiaren hilketa. Biztanleria zibila eta haren ordezkari demokratikoak sarraskitzea Europaren funtsezko balioak ere sarraskitzea da. Europar Batasunak defendatzen duen gizarte-ereduaren aurkako erasoa. Europako udalerriok gure batasuna erakusten dugu Ukrainari eta bere errefuxiatuei laguntzarik onena eskaintzeko, eta beto handiagoa eskatzeko Europak Errusiarekin mantentzen dituen merkataritza harremaneetan”.
Marlène Siméon CEMR-en zuzendariak, berriz, honako hau adierazi du: “1951n sortu zenetik, EUEK eta haren kideak lanean aritu dira Europa batu, baketsu eta demokratikoa eraikitzeko. Tokiko autonomian, subsidiariotasun-printzipioan eta herritarren parte-hartzean oinarritutako Europa, baita udalerrien arteko adiskidetzean eta elkartasunean ere, kontinentearen barruan eta bertatik kanpo”. Horregatik, Ukrainako gerrak berehala eragin zuen CEMR-en erreakzioa.
Erakundeak dei bat zabaldu zuen, Europa osoko 750 alkate eta tokiko eta eskualdeetako agintarik baino gehiagok sinatua, Errusiak egindako inbasioa gaitzetsiz, eta Ukrainako udalerriei eta hiriei laguntzeko konpromisoa hartuz. “Gure kideen artean, Ukrainar Hirien Elkartea eta Barrutien eta Eskualdeetako Kontseiluen Ukrainako Elkartea daude. Oinaze eta sufrimenduko une hauetan, tokiko eta eskualdeetako gobernuen europar familia baturik dago. Ukraina Europa barruan dago, eta hari laguntzen jarraituko dugu”, nabarmendu du Simeónek.
Ukraina eta klimaren erronka, bilerako gaiak
Gasteizkoa bilera exekutiboa izango da, tokiko eta nazioarteko agendako lehentasunezko gaietan jarrera bateratua lantzen hasteko. Eguneko gaien zerrendan, Ukrainako Gerrari buruzko truke bat ageri da, elkartasunaren eta desplazatuen harreraren arloko ekintzak partekatzeko, bai eta klima-neutraltasunari eta herrien eta hirien deskarbonizazioari buruzko neurri bateratuak proposatzeko oinarrizko dokumentu bat ere.
Ukrainari dagokionez, Gorka Urtaran EUDELen elkarteburuak errefuxiatuak hartzeko ekimenak koordinatzeko eskatu du, “arretarik onena emateko”. Urtaranen ustez, “oso garrantzitsua” da Ukrainako errefuxiatuak hartzeko “garatuko diren ekimen guztiak”“modu koordinatuan” egitea, “ahalik eta arretarik onena” emateko gerran dagoen herrialdetik datozen pertsonei, eta Europaren jarrera “irmoa” nabarmendu du.
Euskadiko Kontingentzia Planaren esparruan, orain arte, euskal udalek 800 harrera-plaza baino gehiago jarri dituzte eskura hiru lurralde historikoetan: 154 plaza Araban, 361 Bizkaian eta 328 Gipuzkoan.
EUDELen 40.urteurrena
Bihar, apirilak 6, asteazkena, EUEK-ko kideek bat egingo dute EUDELen 40. urteurreneko ekitaldiarekin. Iñigo Urkullu lehendakaria izango da ekitaldiaren buru, eta euskal udaletako alkateek eta Euskadiko erakunde guztietako ordezkariek hartuko dute parte. Euskadiko eta Europako udalerrien arteko topaketa handi honetan, Euskadiko udalak indartzeko eta udalerriak eraldatzeko mugarri garrantzitsuenak errepasatuko dira. Elkarteak EUDEL sortu zenetik, 1982ko maiatzaren 8an, buru izan dituen pertsonak omenduko ditu. Jose María Gorordo, Jose María González, Karmelo Sáinz de la Maza, Jokin Bildarratz, Ibone Bengoetxea eta Imanol Landa izango dira Gasteizko Urteurreneko protagonistak, eta oroitzapen berezia izango dute Elkarteak izandako lehendabiziko elkarteburuarentzat, Iñaki Oregi Goenaga Zuiako alkate eta EUDELen fundatzaile zenduarentzat.
Ukrainaren inbasioaren ondorioz lekualdatutako pertsonak hartzeko Euskadiko bigarren Kontingentzia Plana, pasa den martxoaren 31ko Kontingentzia Planaren jarraipen mahaian onartutakoa.
Plan honetan jasotako neurriei dagokienez, harreraren esparruan lan egiten duten euskal erakundeek eta gizarte-erakundeek berretsi dute, elkartasun-modu oro eskertzeko modukoa bada ere, elkartasunak koordinatua eta antolatua izan behar duela, harreran hartutako eta hartzen duten familiei zailtasun gehigarririk eta segurtasunik eza ez eragiteko.
Era berean, gogorarazi nahi dizuegu Ukrainatik datozen errefuxiatuentzako harrera egiteko moduko bizitegi-baliabideak izanez gero, guri jakinaren gainean jar diezaguzuela harrera@eudel.eus bidez.
Efemeridea gogoratzeko, ekitaldi munizipalista eta instituzionala egingo da, Lehendakaria buru izanda, apirilaren 6an (asteazkena), 11:00etan, Vitoria-Gasteizko Europa Jauregian.
EUDELek Europako tokiko gobernuen arteko lankidetza proiektatuko du erronka sozialen, ekonomikoen eta klimatikoen aurrean.
Apirilaren 5ean, arratsaldean, Gorka Urtaran Europako Udalerri eta Eskualdeen Kontseiluko (CEMR) idazkari nagusien bileraren buru izango da; erakunde horrek 40 herrialde baino gehiagotako elkarteak ordezkatzen ditu.
2022ko martxoaren 24an. Lau hamarkada dira EUDEL jaio zenetik; 1982ko maiatzaren 8an jaio zen, Gernikako Batzar Etxean. Euskadiko Udalen Elkartea demokraziako lehen udalei (1979-1983) laguntzeko sortu zen. Gaur inoiz baino gehiago, munizipalismoaren “ahotsa” euskal gizartearen zerbitzura ari da lanean, erakundeen arteko lankidetzatik eta maila anitzeko gobernantzatik.
Efemeridea ospatzeko, Elkarteak euskal udalgintzaren topaketa handi bat egingo du, apirilaren 6an (asteazkena), 11:00etatik aurrera, Vitoria-Gasteizko Europa Biltzar Jauregian. Ekitaldi instituzionala izango da; Iñigo Urkullu lehendakaria izango du buru, eta gaur egungo udaletako alkate guztiak daude gonbidatuta, bai eta euskal agintari nagusiak ere.
Berrogeigarren urteurrena dela-eta, EUDELek udalen eraldaketaren alde egin duen lanaren mugarri garrantzitsuenak azalduko ditu: tokiko gobernantza ona; berrikuntza eta kudeaketa publiko aurreratua; euskara eta euskal kultura; eraginkortasun energetikoa eta ingurumen-kudeaketa, eta, funtsean, ongizatearen politiketan, giza eskubideetan, elkarbizitzan eta gizarte-kohesioan egin diren lorpenak.
“Gure Elkartea pisua eta eragina irabazten joan da, tokiko demokrazian egon diren 28.000 hautetsi baino gehiagoren kate-lanari, eskuz esku aritzeari esker”. Gorka Urtaran elkarteburuak EUDELen barruko talde-lana nabarmendu du: “Hori da gure izendatzaile komuna; askotariko tokiko identitate eta sentsibilitateek elkarrekin kooperatzen dute, helburu berberak lortzeko. EUDEL gure udalerri guztien batura da, eta herrialde gisa gehitzeko aukera ematen digu, bizi-kalitatean eta lehiakortasunean, herri eta hiri guztietan”.
Ekitaldi honetan, Elkartearekin batera egongo dira Europan eta nazioartean garrantzitsuenak diren toki-gobernuen bi erakundeak. Fabrizio Rossi, CEMR-eko idazkari nagusia (Europako Udalerri eta Eskualdeen Kontseilua), eta Emilia Sainz, UCGLko idazkari nagusia (Hiri eta Tokiko Gobernu Bateratuak); biek ere esku-hartze garrantzitsuak izango dituzte tokiko gobernuek erronka hauen aurrean duten zereginari buruz: giza garapen iraunkorra, pandemia osteko leheneratze sozial eta ekonomikoa, edo Ukrainako inbasioko errefuxiatuen harrera.
CEMR-en lehen goi-bilera Vitoria-Gasteizen
Urteurrenarekin bat eginez eta ekitaldiaren bezperan (apirilak 5, asteartea), EUDELek hartuko du Europako Udalerri eta Eskualdeen Kontseiluko (CEMR) idazkari nagusien urteroko bilera. Saioa 14:00etan hasiko da, eta Gorka Urtaranek emango du ongietorria; batetik, Euskadiko Udalerrien Elkartearen elkarteburu gisa, eta, bestetik, hiri anfitrioiko alkate gisa. Bilera horretan aurkeztuko da ofizialki idazkari nagusi berria, Fabrizio Rossi, zeina urtarrilean izendatu zuten.
Nazioarteko egoera latzaren ondorioz, CEMR-ko tokiko delegatuen ordezkaritza handi bat etorriko da Vitoria-Gasteizera. Kontseilu horrek berrogei herrialdetako elkarte hartzen ditu bere gain. Hurrengo egunean, apirilak 6, Vitoria-Gasteizen dauden Europako ordezkariek bat egingo dute EUDELen urteurreneko ekitaldiarekin, euskal alkateekin batera.
Udalerrien goi-bilera horrek Europako toki-gobernuen aliantza erakutsiko du; guztiek Errusiaren kontrako bloke komun bat osatu dute, Ukrainan egin duen inbasio bortitz eta bidegabea dela-eta, eta laguntza eta babesa ari dira ematen Errusiaren inbasioaren ondorioz ihesi doazen ukrainarrei. Jarrera bateratu hori biltzen du CEMR-en Adierazpen Instituzionalak; EUDELen Batzorde Eragileak sinatu du, 23 herrialdetako beste 700 toki-agintarirekin batera, Europako hiriburu nagusietako alkateak barne.
Euskadiren kontingentzia-planaren testuinguruan, euskal udalek eskuragarri jarri dituzte haiek dituzten baliabideak eta bitartekoak, kasuan kasu, gainerako erakunde eta elkarte sozialekin batera, laguntza duina eta ordenatua emateko ukrainar komunitateari. Egun, udalerriek 800 harrera-plaza eskaini dituzte, hiru lurraldeetan banatuta: 154, Araban; 361, Bizkaian, eta 328, Gipuzkoan.
Gaur egungo EUDELera gidatu gaituzten pertsonak
Iragana, oraina eta etorkizuna batuko dira 1982az geroztik Elkartearen buru izan diren pertsonei eskainitako omenaldian, eta bereziki ekarriko da gogora Iñaki Oregi Goenaga, Zuiako alkatea, EUDELen sortzailea eta lehen elkarteburua (1982-1987). Euskal udalen aliantzak eta lankidetza bultzatu zituen Oregik, Victor Mentxakatorre Garai Elkartearen lehen zuzendari nagusiarekin batera (1985-1993).
Euskal udalgintzak jarraitu egin zuen Oregiren legatuarekin, eta hauek dira gerora karguan izan direnak: (1987-1989) Jose María Gorordo Bilbao, Bilboko alkatea; (1989-1999) Jose María González Zorrilla, Muskizko alkatea; (1999-2007) Karmelo Sáinz de la Maza Arrola, Leioako alkatea; (2007-2011) Jokin Bildarratz Sorron, Tolosako alkatea; (2011-2015) Ibone Bengoetxea Otaolea, Bilboko alkateordea, eta (2015-2019) Imanol Landa Jauregi, Getxoko alkatea. EUDELen historiaren protagonistak beren bizipen pertsonalak kontatuko dituzte, eta gaur egungo alkateen omenaldi beroa jasoko dute.
Video 40 aniversario: mensajes expresidentes de EUDEL
Ver fotos del acto del 40 aniversario. 
El presidente de EUDEL ha reconocido especialmente el papel de las mujeres pioneras, alcaldesas y concejalas, que han abierto el camino de la igualdad en los ayuntamientos y en los municipios.
El actual presidente Gorka Urtaran, junto a los dos vicepresidentes y la directora general de EUDEL, han recibido en el escenario, en medio de un prolongado y cálido aplauso de todo el auditorio, a los grandes protagonistas de este aniversario: Jose María Gorordo, Jose María González, Karmelo Sáinz de la Maza, Jokin Bildarratz, Ibone Bengoetxea e Imanol Landa. Los seis, junto al hijo de Oregi, han recibido como reconocimiento a su labor la pintura de una makila, una obra artística de Iñaki García Ergüín elaborada para la ocasión.
EUDELen elkarteburua CEMR-en Batzorde Politikoko kidea da. Euskal udalerriek Europako tokiko eta eskualdeetako gobernuen topaketa-organo gorenean “ahotsa” izateak duen balioa eta garrantzia azpimarratu du Gorka Urtaranek. Pandemiaren ondoren Gasteizen aurrez aurreko formatuan egindako lehen bilera horretara hogei ordezkari inguru bertaratu dira, eta gainerako elkarteek telematikoki parte hartu dute.
Marlène Siméon CEMR-en zuzendariak, berriz, honako hau adierazi du: “1951n sortu zenetik, EUEK eta haren kideak lanean aritu dira Europa batu, baketsu eta demokratikoa eraikitzeko. Tokiko autonomian, subsidiariotasun-printzipioan eta herritarren parte-hartzean oinarritutako Europa, baita udalerrien arteko adiskidetzean eta elkartasunean ere, kontinentearen barruan eta bertatik kanpo”. Horregatik, Ukrainako gerrak berehala eragin zuen CEMR-en erreakzioa.
