Bigarren Lehendakariorde eta Lan eta Enpleguko sailburuaren urriaren 23ko Agindua, zeinaren bidez bermatzen baita EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO SEKTORE PUBLIKOAN 2023ko urriaren 25 eta abenduaren 19rako deitutako grebak irauten duen bitartean komunitateari eman beharreko funtsezko zerbitzuak mantenduko direla.
Gaur, urriak 21, Trans Pertsonen Despatologizazioaren aldeko Nazioarteko Eguna ospatzen dugu. Eta norbaitek galdetuko dio bere buruari zer esan nahi duen hitz horrek eta zergatik den hain garrantzitsua.
Duela gutxi arte, trans pertsonak “pertsona gaixotzat” hartzen ziren, eta, horregatik, txosten medikoek eta medikuntzak paper garrantzitsua hartzen zuten trans errealitateetan; izan ere, trans izatea osasun mentaleko patologiatzat hartzen zen, eta horrek min handia, sufrimendu handia eta diskriminazio handia sortzen zituen.
Zorionez, Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) neurri esanguratsuak hartu zituen trans pertsonen despatologizazioari heltzeko eta genero-aniztasuna errespetatzeko. Horrela, 2019an, Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapena (GNS-11) eguneratu zuen, “genero-inkongruentzia” buru-nahaste gisa kategoriatik kenduz eta sexu- eta ugalketa-osasuneko ataleko gai bezala hartuz.
Aldaketa berak trans pertsonekiko errespetua eta begirunea azaltzen baditu ere, zoritxarrez, aurreko lotura medikoa amaitu gabe dago guztiz.
Berdinduk txalotu egiten du trans errealitatearen ikuskera berri hori, estigmatizazioa eta diskriminazioa murrizten laguntzen duelako, eta arreta medikoaren ikuspegi begirunetsuagoa eta bidezkoagoa sustatzen duelako, bai eta haren genero-identitatearen legezko aitorpena ere.
Trans pertsonen esperientziak giza esperientziaren aniztasunaren beste adierazpen bat dira. Berdinduk azpimarratzen eta errepikatzen du pertsona guztiek dutela beren genero-identitatearen arabera bizitzeko eskubidea.
Horregatik, Trans Pertsonen Despatologizazioaren aldeko Nazioarteko Egunean, Berdindu Zerbitzu Publikoak transfobiari aurre egiteko deia egin nahi du. Pertsona guztiok merezi dugu errespetua eta duintasuna, beren genero-identitatearen alde batera utzita.
Trans pertsonek beren genero-identitatearekin bat datorren bizitza osoa garatu ahal izateko eskubidea bermatzeko beharra azpimarratzeko eguna da; hori guztia, kalitatezko arreta medikoa bermatuz eta tratu onetatik abiatuta hala nahi duten pertsonei, trantsizio-eredu bakar bat inposatu gabe.
Eta Giza Eskubideen ikuspegitik, uste dugu trans pertsonen despatologizazioan aurrera egiteak mundu bat sortzen laguntzen duela, non pertsona guztiek, beren genero-identitatea edozein dela ere, diskriminaziorik gabe eta aukera-berdintasunez bizi ahal izango duten. Despatologizazioa funtsezko urratsa da trans pertsonentzako berdintasunaren eta justiziaren aldeko borrokan.
(1)Genero inkongruentzia, Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapenean (GNS-11) pertsona batek bere burua identifikatzeko erabiltzen duen generoa eta jaiotzean eman zaion esleipenarekin bat ez datorrena.
Bilbon, 2023ko urriaren 19an.
EUDELeko Batzorde Eragileak gaur Euskadiko Udalen Elkartearen egoitzan egin duen lehenengo bileran, alkateek jarraian datorren adierazpena onartu dute, Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak eman berri duen epaia dela eta. Epai horrek 179/2019 Dekretuaren zati bat baliogabetu du, Euskadiko Toki Erakundeei buruzko Legean (ETEL) aitortutako euskararen erabilera instituzionala eta administratiboa garatzeko. Ondorioz, alkateek hau adierazten dute:
1.- Aurretik, Konstituzio Auzitegiaren epaian egin bezala, EUDELek berretsi egin du ETELen defentsa, udal-autonomiaren eta toki-erakundeen eskumenen bermatzaile gisa, zehazki, euskararen esparruan. Legea ezinbestekoa da euskal udalek euskararekiko duten konpromisoa eta euskal udalerrietan euskararen erabileraren sustapena gauzatzeko, herritarrekin duten hurbiltasunetik abiatuta.
2.- EUDELek uste du epai berri hori toki-autonomiaren aurkakoa dela, eta hizkuntza arloko udal-eskumenen garapen osoa mugatzen duela.
EUDELeko Batzorde Eragileak bereziki larritzat jotzen du euskara erabilera normal eta orokorreko zerbitzu- eta lan-hizkuntza dela aintzat jotzen duten dekretuaren artikuluak baliogabetzea. Funtsezko beste artikulu batzuk ere deuseztatzen dira, hala nola, kontratazio publikoan euskara baloratzeko aukera ematen dutenak edo udal-jarduerak euskaraz egin ahal izateko hizkuntza-plangintza ahalbidetzen dutenak. Alderdi horiek eta beste batzuk funtsezkoak dira herritarrek beren hurbileko administrazioarekin harremanetan jartzeko hizkuntza ofiziala aukeratzeko duten eskubidea bermatzeko.
3.- Udalek hizkuntza ofizialak ahoz eta idatziz erabiltzeko irizpideak ezin ezartzea, ez barneko ezta kanpoko mailan ere, oztopo da toki-erakundeen funtzionamenduan eta, are kezkagarriagoa, euskal herritarrei ematen dizkieten zerbitzuetan euskararen erabilera normalizatzeko. Kaltetuenak euskara gehien erabiltzen den eta ohiko hizkuntza den udalerrietako herritarrak dira.
4.- Adostasun politiko eta instituzionalak eta euskal gizartearen elkarlanak, euskal hiztunen komunitatearen bultzada borondateagatik, euskararen bizitasuna indartzea ahalbidetu du gure herri eta hirietan. EUDELek egungo egoera balioan jartzen du, estatuan eta Europan hizkuntza koofizialen erabilera errazteko urratsak egiten ari baitira, eta, hori horrela, guztion artean eraikitzen joan den legeriaren bidez, hizkuntza-eskubideen garapenean aurrera egiten jarraitzeko erronka eta aukera baita.
Gaur arratsaldean egin duen bileran Finantzen Lurralde Kontseiluak udalek zerga itunduetatik jasoko dituzten finantzabideen zenbatespena onartu du: 1.092,85 milioi euro 2024rako. Kopuru hori aurten jasotakoa baino % 8,16 gehiago da eta 2023ko ekitaldiko likidazioaren aurreikuspena baino %6,5 gehiago.
2023ko ekitaldiaren itxierako datuen berri otsailean izango dugu, baina aurreikusita dago likidazioa positiboa izatea: 15,69 milioi euro, hau da, kontura emandakoa baino % 1,56 gehiago.
Gaur arratsaldean egindako bileran Bizkaiko Finantzetako Lurralde Kontseiluak 2024. urtean lurraldeko udalerriei emango zaizkien funtsen kalkulua onartu du: 1.092,85 milioi euro guztira: 1.082,66 milioi euro Udalkutxaren bidez eta 10,19 milioi Gizarte Zerbitzuen Funtsaren bidez.
Bi funts horiek % 8,16 gehitu dira 2023ko ekitaldiko aurrekontuaren aldean eta % 6,5 2023ko likidazioaren aurreikuspenaren aldean (likidazioaren berri datorren urteko otsailean edukiko dugu).
Udalkutxa – Udal Finantzaketarako Foru Funtsaren zenbatekoa erabakigarria da udalek hurrengo ekitaldiko aurrekontuak egin ahal izateko. Udalerrien artean banatzerako orduan, hainbat irizpide hartzen dira kontuan, besteak beste: biztanle-kopurua, langabezia-tasa, ahalegin fiskala, ikastetxeen kopurua edo biztanleen sakabanatzea.
Bileran Udalkutxa Funtsaren 2023ko ekitaldiko likidazioaren itxierako aurreikuspenak ere aztertu dira. Behin betiko datuak otsailean egingo den Finantzetako Lurralde Kontseiluan emango dituzte ezagutzera, baina, hala ere, badirudi likidazioa positiboa izango dela berriz ere, 15,55 milioi eurokoa. Kopurua udalen artean banatuko dute 2024ko otsaileko behin betiko likidazioa egin ostean.
Gizarte Zerbitzuen Funtsari dagokionez, itxiera-aurreikuspenak ere positiboak dira, 146.449 euroko zenbatekoarekin. Funts hau mendekotasunaren inguruko irizpideen arabera banatzen da. Udalkutxarekin batera likidatuko da.
Udalkutxa
Gizarte-zerbitzuen funtsa
Finantzen Lurralde Kontseilua
Finantzen Lurralde Kontseilua Bizkaiko udalerrien eta Foru Aldundiaren arteko koordinaziorako eta parte-hartzerako organoa da. Hain zuzen ere, udal-finantzaketa modu egokian banatzen dela bermatzen du, bai eta Bizkaiko Lurralde Historikoko sektore publikoaren ekonomia- eta finantza-jarduera eta aurrekontu-jarduera zaindu ere. Hamar kide dira: bost Bizkaiko Foru Aldundiaren ordezkariak dira eta beste bostak EUDEL – Euskadiko Udalen Elkartearen ordezkaritzan ari dira (Bilboko Udala, Amorebieta-Etxanoko Udala, Isparterko Udala, Abadiñoko Udala eta Portugaleteko Udala).
Udalen Finantzaketarako Foru Funtsak (UFFF), Gipuzkoako udalen finantzaketarako mekanismo nagusiak, 610 milioi euroko zuzkidura izango du 2023 urtean, aurreikusitakoa baino 1,4 milioi euro gehiago. Horrela, funts horrek aurrekaririk gabeko zuzkidura lortuko du. ”
Gaur arratsaldean Donostian egin da Gipuzkoako Finantza Kontseiluaren urriko bilera. Bileran parte hartu dute, Gipuzkoako udalerrien ordezkari gisa, Errenteriako alkateak Aizpea Otaegi, Tolosako alkateak Andu Martinez, Zumaiako alkateak Iñaki Ostolaza, Eibarko alkateak Jon Iraola eta Donostiako Udaleko Ogasun eta Finantza zinegotziak Kerman Orbegozo. Gipuzkoako Foru Aldundiaren izenean, Jokin Perona Ogasun eta Finantza foru diputatua, Irune Berasaluze Gobernantzako foru diputatua, Azahara Dominguez Mugikortasuneko, Turismoko eta Lurralde Antolaketako foru diputatua, Jose Ignacio Asensio Jasangarritasunerako foru diputatua eta Bittori Zabala Zerga eta Finantza Politikako zuzendaria ordezkariak izan dira.
UFFFak 610 milioi euro izango ditu 2023an, eta 651 milioi 2024an. Bi kasuetan, 2023rako eta datorren urterako aurreikuspen berria inoizko foru-funtsik handienak dira. Gainera, 2024aren kasuan, funtsaren zuzkidura 650 milioi eurotik gorakoa izango da lehen aldiz.
Informazioaren iturria: GFA
Taulak: 2023 aurrelikidiazioaren eta 2024 funtsaren aurreikuspenak
Herri Dirubideen Euskal Kontseiluak urriaren 11n Gasteizen egindako bileran, Eusko Jaurlaritzak, hiru Foru Aldundiek eta Euskadiko Udalek zerga itunduek 2023ko ekitaldiaren amaieran (likidazioa) izango duten diru-bilketaren aurreikuspenak berrikusi dituzte, eta hau da: 18.102 M/€.
| 2023ko ZERGA ITUNDUEN ITXIERA-AURREIKUSPENA (mila €) | ||||
| ARABA / ÁLAVA | BIZKAIA | GIPUZKOA | GUZTIRA | |
| PFEZ | 1.062.300 | 3.598.000 | 2.337.700 | 6.998.000 |
| SOZIETATEEN g/Z | 300.200 | 870.000 | 407.800 | 1.578.000 |
| BEZ | 1.125.667 | 3.544.623 | 2.343.210 | 7.013.500 |
| FABRIK. eta ELEKTR. Z. BEREZIAK | 222.228 | 699.777 | 462.595 | 1.384.600 |
| GAINERAKO ZERGAK | 135.734 | 639.531 | 352.665 | 1.127.929 |
| GUZTIRA | 2.846.129 | 9.351.930 | 5.903.970 | 18.102.029 |
Era berean, Eusko Jaurlaritzak BPG nominala % 5,0 igotzea aurreikusten du 2024an. Orotara, kopuru absolutuetan, Foru Aldundiek zerga itunduengatik 19.000 M€ bilduko dituzte 2024an.
| 2024ko ZERGA ITUNDUEN AURREIKUSPENAK (mila €) | ||||
| ARABA / ÁLAVA | BIZKAIA | GIPUZKOA | GUZTIRA | |
| PFEZ | 1.091.000 | 3.718.000 | 2.413.600 | 7.222.600 |
| SOZIETATEEN g/Z | 294.000 | 915.000 | 378.600 | 1.587.600 |
| BEZ | 1.198.502 | 3.813.005 | 2.540.493 | 7.552.000 |
| FABRIK. eta ELEKTR. Z. BEREZIAK | 236.701 | 753.058 | 501.741 | 1.491.500 |
| GAINERAKO ZERGAK | 140.216 | 630.434 | 375.900 | 1.146.550 |
| GUZTIRA | 2.960.419 | 9.829.497 | 6.210.333 | 19.000.250 |
Herri Dirubideen Euskal Kontseiluaren informazio osoa 2023/10/11
Kontseiluko kide berriak
2023ko urriko Kontseilu hau tokiko eta foru-agindu berriko lehena da. Horri dagokionez, HDEK-ko kide berriak aurkezteko balio izan du bilerak.
Euskadiko udalerrien aldetik, hiru Lurralde Historikoetako hiru alkatek hartu dute parte Kontseiluan:
Herri Dirubideen Lurralde Kontseiluak eta agintaldiko erronkak
Bileraren ondoren egin den agerraldian, Esther Apraizek, udalerrien ordezkariak, herrialdeko baliabideak banatzeko erakunde guztien arteko akordioaren eta lankidetzaren balioa nabarmendu du.
Alkate eta EUDELeko elkarteburuak pozgarritzat jo du HDEKaren ondoren lurralde bakoitzeko Finantzen Kontseiluetarako deialdia egin izana berehala. “Udalak eta Foru Aldundiak dira Udal Finantzaketarako Foru Funtsak adostu eta Euskadiko 251 udalerrietako bakoitzari banatzeko topaketa-organoak”, azaldu du. “Han ezagutuko dugu udal finantzaketaren ‘argazki’ errealena”.
Esther Apraizek gogorarazi du garrantzitsua dela udalek datorren urterako udal aurrekontuak egin ahal izateko beharrezko informazioa izatea. Ildo horretatik, Apraizek nabarmendu du Euskadiko udalek zeregin garrantzitsua izango dutela agintaldi berri horretan, tokiko politika eta zerbitzu publikoak hobetzen eta berritzen jarraitzeko, pertsonak erdigunean kokatuta. Baita tokiko gobernu gisa herrialdearen erronka estrategikoei laguntzeko ere, erakunde eta eragile guztiekin batera lan eginez.
Azkenik, EUDELeko elkarteburuak nabarmendu du Euskadiko Udalen Elkarteak lanean jarraituko duela udalak indartzeko, “tokiko autonomia eta nahikotasun finantzazioa defendatuz, gure eskumenak eraginkortasunez eta efizientziaz gauzatzeko”.
Esther Apraiz EUDELeko elkarteburua eta Javier Hurtado Eusko Jaurlaritzako Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailburua Euskadiko Udalen Elkartearen Bilboko egoitzan bildu dira gaur, hainbat gairen inguruko lankidetzari buruz mintzatzeko. Horien artean, EUDELen erabilera turistikoko etxebizitzen antolamendua bideratzeko kontraste talde bat sortzea dago, bai eta Turismo Mahaiak tasa turistikoa deritzona –egonaldi turistikoen gaineko zergari dagokiona– aztertzeko deitutako Lan Batzordea ere.
2023ko apirilaren 9an, Eusko Legebiltzarrak 9/2023 Mozioa onartu zuen, zeinaren bidez EUDELi eskatu zitzaion lanerako eta azterketarako taldea sortzea, erabilera turistikorako etxebizitzen erregulazio orokorrerako oinarri komunak eta orientabide orokorrak prestatzeko. Elkarteburuarekin egindako bileran, Turismo, Merkataritza eta Kontsumo Sailak EUDELi laguntza eta lankidetza eskaini dizkio neurri hori garatzeko.
Era berean, Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu zion, 2023ko ekainaren 15ean, Lan Batzorde bat sortzeko, Turismo Mahaiaren bidez egonaldi turistikoetarako zerga ezartzeko aukera aztertu eta eztabaidatzeko. Bilera hori 2023ko uztailaren 27an egin zen, eta, bertan, Lan Batzordea sortzeko konpromisoa sinatu zen. Gaurko bileran, Sailburuak bat egin du Lan Batzorde horren helburuekin, eta hurrengo asteetan deituko da.
Gai horiez gain, beste batzuk ere landu dira, hala nola turismoaren sustapena, etorkizuneko proiektuak eta lankidetzarako beste bide batzuk.
EUDELeko elkarteburu Esther Apraizek Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua hartu du gaur arratsaldean, Euskadiko Udalen Elkarteak Bilbon duen egoitzan. Bi erakundeetako ordezkarien arteko lehen bilera izan da, Esther Apraiz euskal udalen Batzarrean hautatu zutenetik, irailaren 19an, Donostian. Hain zuzen ere, bilkura horretan eratu ziren Elkartearen gobernu-organo berriak.
Bilera Sailak berak eskatuta egin da, eta, bertan, Sailburuak “Euskadin tokiko harrera-politikak diseinatzeko orientabideak” zirriborroaren dokumentua eman dio Elkarteburuari. Dokumentu hori Migrazioaren eta Asiloaren Euskal Foroaren Harrera Batzordean garatu da; hirugarren sektoreko erakundeek, atzerritar jatorriko pertsonen elkarteek eta euskal erakundeetako ordezkariek osatzen dute aipatutako batzordea.
Erakundeen arteko lankidetzaren esparruan, Eusko Jaurlaritzak interesa du EUDELek zirriborroari egindako ekarpenak biltzeko, betiere, udalekin, gainerako erakunde-mailekin, gizarte-erakundeekin eta Euskadin ezarritako etorkinen kolektiboarekin beharrezkoa den koordinazioa sustatzeko.
Elkarlan eta maila anitzeko lan hori Migrazioaren aldeko Euskal Itun Sozialaren oinarria da, gaur egun euskal udalerri askok sinatu dutena.
Gaurko bileran, Xabier Legarreta Migrazio eta Asiloko zuzendariak eta Mar Zabala EUDELeko zuzendari nagusiak ere parte hartu dute.
