- Gaur goizean Bilbon egindako Batzar Orokorrean, EUDELeko elkarteburuak “aukera hirukoitzeko” garai berrian aprobetxatzera gonbidatu ditu alkateak: udal berriak, legealdi berria Euskadin eta EUDEL berria.
- Apraiz elkarteburuak Elkartearen ekintza-ildoen proposamena aurkeztu du, hauetako lau berriak direnak: udalerri txikien beharren diagnostikoa; zainketen erronkari tokiko heltzea; genero-eraginaren azterketa tokiko gobernuetan; atzerriko pertsonak hartzeko tokiko protokoloak.
Bilbon, 2024ko otsailaren 23an. EUDELeko Batzar Orokorrak EAE osoko alkateak bildu ditu, gaur goizean, Bilboko Euskalduna Jauregian. Agintaldi berriaren lehen Batzar Nagusia da, iazko irailean Donostian hautatutako Batzorde Betearazlea buru duena.
Esther Apraizek, EUDELeko presidente eta Derioko alkateak, oso positibotzat jo du, EUDELen Batzarraren gehiengoaren babesarekin, Elkartearen 2024ko ekitaldirako aurrekontua onartu izana, 3,7 milioi euro guztira. “Pozten gara Elkartearen jarduerari eusteko eta udalerriei agintaldi berri honetarako lehentasunezko helburuetan laguntzeko aurrekontu estrategiko batzuk aurrera ateratzeagatik. Horrek erakusten du EUDELen heldutasuna eta Euskadiko tokiko erakundeen interes komunen alde lan egiteko borondatea, herritar guztientzako onuragarria izan dadin”.
Presidenteak batzarraren bileraren balioa nabarmendu du, Elkartearen gobernu-organo gorena den aldetik. Euskal Udalen urteko lehen topaketa honetan, Apraizek barne-mezu bat helarazi die hautetsiei: “Berrogei urte baino gehiago dira EUDEL dela alkateen eta alkateen arteko lan-mahai bakarra, udalerrien beharrei erantzuteko. Gutako bakoitzaren erantzukizuna da ondare hori babestea, borroka politikoetatik aparte”.
BIDEOA: ESTHER APRAIZ, EUDELeko Elkarteburuaren hitzak
Batzarraren garapena
Bilera, goizeko 9:30ean hasi da, Amaia Arregi Bilboko jarduneko alkatearen ongietorriarekin. Esther Apraiz elkarteburuak esku-hartze nabarmena izan du elkartearen ardatzak eta jarduera-ildoak aurkezteko. Apraizekin batera, Nagore Alkorta elkarteburuorde eta Azpeitiko alkatea eta Mikel Torres elkarteburuorde berri eta Portugaleteko alkatea, Jose Antonio Santanoren ordezkoa dena, izan dira.
Bere estatutuekin bat etorriz, EUDELen funtsezko ardatzak udalei zerbitzua ematea eta erakundeen arteko lankidetza dira. Berritasun gisa, lau jarduera-ildo sartu dira, Esther Apraizek Donostiako Batzarrean elkarteburu hautatu ondoren helarazitako hiru konpromisoei erantzuten dietenak: udalerri txikiei laguntzea, udalgintza feminista bultzatzea eta udalen eta herritarren arteko “konfiantzazko zubiak” sendotzea.
Tokiko lidergoa trantsizio handietan
Batzarreko bere hitzaldian, EUDELeko elkarteburuak “tokiko lidergoa” euskal gizartearen zerbitzura jartzeko deia egin die euskal udalei, “erakundeen lankidetzatik, transakzio handietan, sozial-demografiko, digital, ekologiko eta feministetan laguntzeko”.
Esther Apraizek esan du udalak “ezinbesteko eragileak” direla pertsonei Euskadiko eraldaketa handietan laguntzeko, “errealistak eta integratzaileak izan daitezen, eta inor atzean utz ez dezaten”.
Derioko alkateak biztanleriaren zahartze progresiboaren eta digitalizazioaren arteko harremana aipatu du. Hemendik aurrera, irisgarritasun digitala bermatzeko eta belaunaldien arteko arrakalak saihesteko irtenbide posibleak lantzea proposatu du Apraizek.
Erronka demografikoari dagokionez, “aniztasunaren kultura” sustatzearen alde egin du, bai eta erakunde guztien artean “kanpotik datozen pertsonak erabat integratzearen alde” lan egitera ere, “gure hiri eta herrien aurrerapenean laguntzeko”.
Aukera hirukoitza
Elkarteburuak “erronka garrantzitsuen garai berri honi ilusioz eta anbizioz” eta “aukera hirukoitz” batetik aurre egiteko deia egin die alkateei: udal berriak, legealdi berria Euskadin eta EUDEL berria.
Udal berriak:
“Erakundeen kalitatea erakundeak gidatzen ditugun pertsonetatik hasten da. Tokiko liderren belaunaldi berri bat dugu, euren komunitateen ongizatea hobetzeko prestakuntza, zorroztasun eta konpromisoarekin, metatutako esperientziatik abiatuta”
Legealdi berria Euskadin:
“Lankidetza publiko-pribatu-soziala funtsezko tresna da, Euskadiren erronka handiei erantzuteko, gizarte- eta lurralde-kohesioa bermatuz”.
EUDEL berria:
“Udalen interes komunak eta udal-autonomia defendatzeko adostasuna zaintzen jarraitu behar dugu. Euskadiko tokiko boterea indartzeko beharrezko solaskide instituzionala gara”.
EUDELen ardatzak eta jarduera-ildoak
- ARDATZA: Udalentzako zerbitzua
UDALHITZ enplegu publikoko hitzarmena:
Elkarteburuak jakinarazi duenez, EUDELek, udalen ordezkari gisa, Enplegu Publikoaren Euskal Kontseiluan parte hartzen du eta “erakundeen arteko lankidetzatik Euskadiko enplegu publikorako esparru komun batean lan egingo dugu”. Gaineratu duenez, “Udalhitzi buruzko hausnarketa partekatua irekitzeko aukera” emango du horrek, hau da, toki-erakundeetako 27.000 langile ingururen esparru-akordiorako hausnarketa.
(*Berria) Laguntza berezia udal txikiei: Eusko Ikaskuntzarekin lankidetzan, landa-inguruneko herrien behar eta erronka espezifikoen diagnostikoa egingo da: besteak beste, gazteen eta emakumeen sustraitzea; digitalizazioa; enplegua eta sustapen ekonomikoa; etxebizitza; belaunaldien arteko bizikidetza.
(*Berria) Berdinsarea-Berdintasunaren aldeko udalerrien sarea. Eusko Jaurlaritzak gidatzen duen herri-esparru komunaren barruan, tresna bat landuko da, udalek zainketen tokiko sistema berri bati heltzeko, ikuspegi komunitario, feminista eta erantzukidea izango duena.
(*Berria) Basqueskola hautetsien sareak, tokiko gobernuen eraketan, genero-eraginari buruzko azterlan bat bultzatu du.
Europako agenda: bere alderdi europazaletik, EUDELek euskal tokiko gobernuen ahotsek Europan proiekzioa izan dezaten laguntzen du, Europako beste sare batzuekin dituen aliantzen bitartez, eta, bereziki, Europako Parlamenturako hurrengo hauteskundeak direla eta.
Euskararekiko konpromisoa: euskara lan-hizkuntza gisa bultzatzea udaletan eta, bereziki, herritarrentzako zerbitzuan. “Euskara barruan eta kanpoan defendatu behar dugu, gure euskal berezitasuna Europara eta munduko gainerako herrialdeetara proiektatzeko”.
Tokiko demokrazia: Europako Kontseiluarekin lankidetzan, Gobernantzaren Bikaintasunaren Zigilu Europarraren (ELoGE) bosgarren edizioa martxan jarriko da.
GJH eta 2030 Agenda: udalentzako tresna espezifikoen ezagutzan eta aplikazioan sakonduko da, hala nola udal-aurrekontuen eta GJHen arteko lerrokaduran.
- ARDATZA: Erakundeen arteko lankidetza
Tokiko autonomiaren defentsa eta finantza-nahikotasuna
Udal Finantzaketarako Foru Funtsei dagokienez, Esther Apraizek EUDELeko organoetan akordioak garatzen jarraitzearen alde egin du. “Adostasunen bidez bakarrik erraztuko ditugu aldaketak”, adierazi du.
EUDELeko elkarteburuak adibidetzat jarri du Gipuzkoako Udal Finantzaketarako Foru Fondoak Foru Araua aldatzeko lortu duen akordioa: 1.100 biztanle arteko udalei finantzaketa finkoa ematea, haien funtzionamendu-egitura bermatzeko.
(*Berria) Atzerritar jatorriko pertsonei harrera egitea
Eusko Jaurlaritzaren Biltzen zerbitzuarekin lankidetzan, EUDELek atzerritar jatorriko pertsonei harrera egiteko tokiko protokolo-eredu bat osatzeko talde tekniko bat aktibatu du. Esther Apraizek iragarri duenez, “EUDELek lana aurreratua du, erronkarik garrantzitsuenean: demografian. Eta aurten bertan gauzatuko den lana izango da “.
Gaur goizean, Euskal Poliziako 280 lanpostuko deialdi berria aurkeztu dute EUDELeko elkarteburu Esther Apraizek eta lehen lehendakariorde eta Segurtasuneko sailburu Josu Erkorekak. Plaza horien artean daude bai Euskadiko herritarren segurtasunerako Ertzaintzaren oinarrizko eskalarako eta 21 Udaltzaingoetarako nahiz polizia-zerbitzuetarako lanpostuak, bai eta Ertzaintzaren Trafiko eta Bide Segurtasuneko unitateetan eta ikerketa kriminaleko taldeetan zuzenean sartzeko espezialitatekoak ere. Bihar, otsailaren 22an, ostegunez, deialdi hau EHAAn argitaratuko da, eta hilaren 23an, ostiralez, hasiko da eskaerak aurkezteko epea. Zabalik izango da 
Lehiaketa-oposizio hau Udaltzaingoentzat modu bateratuan deitzen den zortzigarrena da: Udaltzaingoentzat bakarrik egindako 3 deialdi bateratu eta Ertzaintzarekin batera (“Euskal Polizia”) egindako beste 5 deialdi. Horietan, guztira, 64 udalek hartu dute parte, eta Udaltzaingoetarako 1.325 plaza eskaini dira, Euskadiko Udaltzaingoen egungo plantillaren % 40.
Halaber, LEP bateratu horietan aurrerapausoa ematea lortu da emakumea Euskal Polizian sartzeko bidean. Une honetan, Arkautin lanean ari diren emakumeen ehunekoa % 37tik gorakoa da.
Saioa 9:30ean hasi da, EUDELeko ordezkari den Nati López de Munain Burgeluko alkatearen ongietorriarekin. Ondoren, Mémora Fundazioak bere testuinguruan jarri du gaia. Joan Berenguer zuzendariak bere Fundazioaren proiektuaren gakoak azaldu ditu; bizitzaren azken prozesuan pertsonen akonpainamendu eta arreta integralean izandako esperientziatik sortutako proiektua da. Mémoraren “Zaintzen duten hiriak” proiektuak hainbat tresna garatzea proposatzen du, hala nola nahi ez den bakardadeari arreta emateko Behatoki bat eta adierazleak, hausnarketarako guneak, udal-jardunbide egokiak bilduko dituen jarduera-protokoloa, eta, azkenik, ebaluatzeko eta egiaztatzeko metodologia (“Zaintzen duen Hiriaren Kalitate Zigilua”).
Bigarren hizlariak, Rafa López-Arostegik, EAEn egindako lan komuna aurkeztu du. López-Arostegi gizarte, gazteria eta haurtzaroko politiketan aditua da, eta arlo publikoko aholkularia. Euskadin, Eusko Jaurlaritza Herrialde mailako esparru koordinatu bat lantzen ari da, euskal gizartearen errealitatearekin bat datorrena eta zaintzei batera ekiteko berdintasun-ikuspegia txertatzea ahalbidetuko duena.
Amurrio (Araba) zaintzak Udalaren ekintza gidatuko duen itsasargi-politika gisa kokatu nahian dabil. 2022an, udalerriko zaintzen egoerari buruzko Diagnostikoa egin zuen, eta, orain, Ekintza Plana diseinatzen ari da.
Bileraren osteko agerraldian, Esther Apraiz udalerrien ordezkariak erakunde guztien arteko akordioa eta lankidetza nabarmendu ditu, herrialdeko baliabideak banatzeko.
2001etik aurrera EUDELek eta Euskaltzaindiak lankidetza-hitzarmena eduki dute toki erakundeei Onomastika alorrean laguntza emateko, eta 2022an hitzarmena berriztatu egin zen eta gaur egun indarrean dago: 
