EMAKUME LESBIANEN IKUSGAITASUNA ERRONKA SOZIALA DA ORAINDIK

Emakume lesbianen ikusgaitasun-gabeziak bere horretan dirau gure gizartean eta
diskriminazio horiek ezabatzeko garaia heldu da. Azkenengo urteetan garrantzia eta
ospea nabarmen hazi da apirilaren 26ko egunaren inguruan eta presentzia handiagoa izan
du arlo publikoan. Horregatik, Berdindutik, Herritarrei Laguntzeko Euskal LGTBI
Zerbitzutik, gaur ikusgaitasun lesbikoaren egunean, gizarte osoa animatzen da
(partikularrak, eragile sozialak, administrazio publikoak, alderdi politikoak eta abar.)
emakume lesbianen ikusgarritasuna, eskura dituzten bitartekoak jarriz gizarte zuzenago
bat lortzeko.

Emakume lesbianak espazio publikoetan, kaleetan, ikastetxeetan, etab. hain ikusezin
izateari utz diezaioten lan egitea beharrezkoa da. Baita ere, lesbiana helduak, aniztasun
funtzionala dutenak zein migratuak eta asilo-eskatzaileak agerikoagoak izan daitezen eta
gizartean pisu handiagoa izan dezaten.

Ikusezintasun lesbikoak duen benetako esanahiaren kontzientzia areagotzeko lanean
jarraitzea beharrezkoa da, gizarte patriarkalaren onarpen ezarekin lotutako errealitatea bat
da, emakumeentzako sexualitate aske eta autonomoa onartzen ez duena.
Azkenik, emakume lesbianak euren isiltasuna eta ezkutaketa haustera animatzen ditugu.
Adina, egoera soziala, azalaren kolorea edo jatorri kulturalak berdin dio, gizarte anitza eta
plural bat ez da posible izango euren burua beldurragatik, zein euren sexualitateak
eragiten dien lotsa zein erruagatik, eskutatzera behartuta dauden pertsonak dauden
bitartan.

Gaur, apirilaren 26an, hizkuntzaren garrantzia nabarmentzen da, eta, zehazki, hitzak
emakume lesbianak ikusarazteko modu gisa erabiltzea. “Mundu batean, non hizkuntza eta
gauzak izendatzea boterea den, isiltasuna zapalkuntza eta indarkeria da”. (Adrienne Rich,
ekintzaile lesbiana).

• Bizkaiko Batzar Nagusiek eta EUDELek antolatuta Martiaren 8a dala eta Gernikako Batzar Etxean gaur egin dan ezohiko batzarrak, 1979ko lehenengo udal hauteskundeetatik Bizkaiko udalerriren bateko alkate izan diran emakumeak omendu ditu.

• Gehienbat emakumeek osatu daben hitzorduan, alkate horreetako askok hartu dabe parte, eta euskal alderdi politiko guztietako zinegotziek, batzarkideek, diputaduek, kongresukideek, senatariek, europarlamentariek eta liderrek babestu ditue.

(Gernikan, 2023ko martiaren 3an). Gernikako Batzar Etxeak babesa emon deutso lurraldeko genero bardintasunaren aldeko burrukearen sinboloa dan eta arlo horretan nabarmendu diran emakumeen lana aintzatesten dauen ekitaldiari. Bizkaiko Emakume Hautetsien Ezohiko Batzarra foru-udalerrian alkartu da oraingoan, demokrazia garaian lurraldeko udalerriren bateko alkate izan diran 98 emakumeei omenaldia egiteko.

Aintzatespen-ekitaldiak beste batzuetan izandako liturgiari jarraitu deutso. Jai- eta erreibindikazino-giroan, gizonen eta emakumeen arteko bardintasunean aurrera egiteko, Bizkaiko Batzar Nagusiek eta EUDELek (Euskadiko Udalen Alkartea) antolatutako Batzarra Gernikako Arbolaren ondoan hasi da. Ana Otadui Biteri Bizkaiko Batzar Nagusietako Lehendakaria, Mahaiko kideak eta omenaldia jaso daben emakumeak Batzar Etxera sartu dira, haretx-ostroen eta marra moreen bidez askatasuna eta bardintasuna irudikatzen daben eta aldez aurretik parte-hartzaileei emon jakezan oroitzapenezko zapiakaz alkartuta.

Leku guztiak beteta, pandemiaren ondorioz hainbat urtez leku kopuru mugatua euki ostean, Batzar Nagusietako Lehendakaria oraingo honetan emakumeek bakarrik beteten eben hemizikloko bankadara joan da, Emakumearen Nazinoarteko Egunaren atarian ezohiko batzarra zabaltzeko. “Hemendik gure espazioa aldarrikatzen dogu eta ahotsa goratzen dogu, argi ixteko bardintasunezko gizartearen alde burrukan ari garala”, esanez hasi da Otadui, eta, ostean, “euren herriaren makila altzau eta udal politikan gorputz eta arima jardun daben” emakumeetan zentrau dau omenaldia. Oroitzapena, beraz, “lanbidea ikasten aitzindariak izan ziran eta euren lanagaz gero etorri ziranentzat eredu izan ziran emakumeentzat”. Bere berbaldian, Otaduik oroitzapen berezia izan dau aitzindari horreetako lehenengoarentzat, 1979an Elantxobeko alkate bihurtu zan eta daborduko gure artean ez dagoan Margarite Arriangarentzat. Berari egokitu jakon “kristalezko sabai handi bat apurtzea”, Bizkaiko udal erakundeena, hain zuzen be.

Horren ostean, Bizkaiko beste horrenbeste udalerritako bost emakume hautetsik, sentsibilitate politiko guztiak ordezkatuz (Onintze Amezaga Bilbao, Gatikako alkatea EAJ-PNVtik; Ainara Otxotorena Iriarte, Mañariko alkatea EH Bildutik; eta Getxoko hirukotea, Carmen Díaz Pérez, Paula Amieva Clemente eta Natalia Aranduy Zuazagoitia, PSE-EE, Elkarrekin Podemos eta PPtik, hurrenez hurren), EUDELek prestau dauen, Batzar Nagusiek sinatu daben eta Euskadiko udal guztien eskura jarri dauen Martiaren 8ko Adierazpen Instituzionala irakurri dabe (ikusi erantsitako dokumentua). Aurton, M8ko Adierazpenak emakumeen lidergoak sustetearen alde egiten dau, gobernantza feministako eta lidergo partekatuko eredutik abiauta; izan be, 25 urte baino gehiago igaro dira Beijingo Adierazpena eta Ekintza Plataformea, erabagiak hartzerakoan parte-hartze politikoa eta agintearen banaketa orekatua lortzeko nazinoarteko akordioa, onartu zanetik.

ESKU-HARTZEAK ETA “GERNIKAKO ARBOLA”

Horren ostean, EAEko alderdi politiko bakotxeko Bizkaiko udalerrietako arduradun instituzional batek jaso dau demokraziaren hamaika legegintzaldietan, hau da, 44 urtez, alkatetzan egon diran 98 emakume horreek aintzatesteko saria. Irati Gondra Martínez (EAJ) Mundakako egungo alkateak, Amets Jauregizar Baraiazarra (EH Bildu) Bakioko alkateak, Loly de Juan de Miguel (PSE-EE) Basauriko alkate ohiak, Ana Viñals Blanco Bilboko Udalean Elkarrekin Podemoseko bozeroale eta zinegotziak, eta Raquel González Díez-Andino Bilboko Udaleko PPko bozeroale eta zinegotziak, ohoreak egin ditue, “oraindino egiteko bide luzea dagoala” esatean bat etorri ostean. Bardintasunaren aldeko ahots horreei bideoz gehitu jakez kasu batzuetan lau legealdi jarraian euren udalerrietan gobernetan egon diran beste emakumezko alkate eta zinegotzi batzuk.

Horreen guztien berbak entzun ostean, “Gernikako Arbolaren” akordeek oihartzuna izan dabe osokoen aretoan. Iparragirreren abestiaren interpretazinoa Olatz Saitua Iribar sopranoak egin dau aurton, abestia Batzar Etxetik bertatik entzun dauen Urretxuko bardoaren gitarra historikoa joz. Aurretik, Beti Jai Alai taldeko dantzariek, antxinako jantzi eta burukoakaz, aurreskua dantzatu dabe Bizkaiko alkate eta zinegotzi guztien omenez.

Emakumeen VII. Ezohiko Batzarrari amaierea emoteko, omenduek erretratua atera dabe Gernikako Arbolaren ondoan, erakundeetako arduradunakaz, zinegotziakaz,  batzarkideakaz, euskal legebiltzarkideakaz, kongresukideakaz, senatariakaz, europarlamentariakaz eta lurraldeko politikariakaz batera. Horreen artean egon dira: Itxaso Atutxa Atutxa, Isabel González Rodríguez, Sonia Pérez Ezquerra, Ascensión Pastor Parres eta Idurre Bideguren Gabantxo.

2023ko martxoaren 3a. Urtero bezala, EUDELek EAEko udal guztien eskura jarri du honako Adierazpen hau, eredu moduan erreferentzia izateko, tokiko autonomia errespetatuta. Testua Euskadiko Udalen Elkartearen Batzorde Eragileko alkateek onetsi dute.

EUDELen Adierazpena bat dator “Emakumeak Gora” goiburuarekin euskal erakundeek martxoaren 8rako bultzatu duten kanpaina bateratuko ildoarekin. Aurten, M8ko Adierazpena emakumeen lidergoak bultzatzearen aldekoa da, gobernantza feministaren eta lidergo partekatuaren ereduaren bitartez, Beijingo Adierazpena eta Ekintza Plataforma onetsi zenetik 25 urte baino gehiago igaro diren honetan; erabakiak hartzeko garaian gizonen eta emakumeen artean parte-hartze politikoa eta botere banaketa orekatua lortzeko nazioarteko akordio da hura.

Testuan, landu beharreko zenbait esparru aurkeztu dira, erabakiak hartzeko garaian emakumeek berdintasunean parte hartzeko baldintzak sortzea xede. Horretarako ekintzen artean daude zaintzak modu erantzukidean banatzea, zaintza-lanen sektore profesionalari balioa ematea, emakumeen aurkako indarkeria mota guztiak desagerraraztea, estereotipoei eta aurreiritziei aurre egitea, baita “botere-espazioak partekatzea edo lagatzea” eragozten duten erresistentziei ere, lidergo-eredu androzentrikoak deseraikitzea, eta emakumeen eta nesken eskubideak agenda feminista intersekzionalaren ardatz izatea.

EUDELen Adierazpenak tokiko gobernuen 7 konpromiso zehatz proposatzen ditu, emakumeen lidergoa sustatzeko eta boterea berdintasunean erabiltzeko.

M8ko adierazpena

• Berdintasun Sailak, Emakunderen eskutik, hiru foru aldundiek, EUDELek eta EAEko hiru hiriburuek bultzatu dute kanpaina
• Gogorarazten digu gerentzien %6a bakarrik emakumeek betetzea ez dela prestakuntza faltagatik, rol sexistak mantentzen direlako baizik

Gasteiz, 2023/02/27

Emakumeak gora! da Emakumeen Nazioarteko Egunaren aurtengo kanpainaren leloa. Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak bultzatu du, Emakunderen eskutik; hiru foru-aldundien, EUDELen eta EAEko hiru hiriburuetako udalen elkarlanaren bitartez. Lelo horrek aldarrikatzen du gizarteak emakume gehiago behar dituela erabaki- eta lidergo-postuetan, eta, horretarako, emakumeek beren ahalmen guztia berdintasunean garatu ahal izateko baldintzak sortu behar direla.

Kanpainaren aurkezpenean izan dira Nerea Melgosa Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, Miren Elgarresta Emakundeko zuzendaria, Gasteizko alkate eta EUDELeko elkarteburua, Nerea Isasi, Ainhoa Campo eta Patricia Campelo, Gipuzkoako, Arabako eta Bizkaiko Berdintasun zuzendariak, hurrenez hurren; eta Nekane Alonso eta Ane Oyarbide, Bilboko eta Donostiako Berdintasun zinegotziak.

Nerea Melgosaren hitzetan, “Gizarte honek emakume gehiago behar ditu erabaki eta eragin postuetan eta kanpaina honetan erakusten dugu zein diren emakumeei lidergo-postu horietara berdintasunez iristea eragozten dieten oztopo nagusiak”. Hala, kanpainak mito faltsuak eraisten ditu, hala nola emakumeak ez daudela hain prestatuta postu horiek betetzeko. Izan ere, Euskadin goi-mailako ikasketak dituzten pertsona guztietatik, emakumeak ia %60a dira.

Gorka Urtaranek azaldu duenez, EUDELek bat egiten du kanpaina honekin, euskal udalerri guztien izenean. EUDELeko elkarteburuak azpimarratu duenez, “Kanpaina hauek garrantzitsuak dira, gaurko gizartea berdintasunezkoa ez delako” eta adibide batzuk eman ditu: lan-arrakalak, zaintza banaketa desberdina, gobernuetan eta enpresetan gora egiteko oztopoak, emakumeen aurkako indarkeria…

Gorka Urtaranek nabarmendu du pausuak ematen jarraitu behar dela, eta, “gizonak garen aldetik ere, albora pausua eman behar dugu, emakumeekin lidergo soziala elkarbanatzeko. Guztiok hartu behar dugu konpromiso hori, gizarte gisa elkarrekin hartutako konpromisoa.” esan du elkarteburuak.

Kanpainaren protagonistak hainbat emakume dira, Berdintasun ezari buruzko zenbait datu gogorarazten dizkigutenak eta horiek eragiten dituzten arrazoietako batzuk erakusten dituztenak, hala nola:

• Emakumeak gerentzia-postuen %6a baino ez izatea ez da prestakuntza edo lidergo faltagatik, erakundeetan pribilegio eta rol maskulinoak betikotzen direlako baizik.
• Emakumeak titulazio teknikoetako matrikulen %23a baino ez izatea, ez da bokazio faltagatik. Baizik eta, besteak beste, gure erabakiak mugatzen dituzten estereotipoetan oinarritutako hezkuntzaren emaitza.
• Zaintzeko eszedentzien %73a emakumeek hartzea ez da emakumeek bakarrik dakitelako zaintzen. Gizarteak rol hori ezartzen digu eta honek gure garapen profesionala mugatzen du.

Sailburuaren hitzetan, emakumeek erabakiak hartzen diren guneetara heltzeko dituzten oztopoetako batzuk dira hauek, batzuetan ikusezinak edo hautematen zailak diren hesiak, hala nola, kristalezko sabaiak, zoru itsaskorrak, zaintza-lanen gainkarga, konfiantza-arrakala, rolak eta estereotipoak…

Melgosak zailtasun horietako batzuk zerrendatu ditu, hala nola “boterea gizonen kontu gisa ikusten jarraitzen dugula; emakumeei perfekzioa eskatzen zaiela erantzukizun-postuetara iristeko (eta euren buruei eskatzen diete ere); haurrek oraindik ere jasotzen dituzten mezuetan mutilen lidergoa indartzen dela; edo anbizioa sozialki zigortuagoa dagoela emakumeen artean”.

www.emakumeakgora.eus Webguneaz gain, kanpainak kartelak, irrati-iragarkiak, bannerrak eta iragarkiak ditu, eta otsailaren 27tik martxoaren 14ra bitartean egingo da, kanpoko euskarrietan, komunikabideetan eta sare sozialetan. Gainera, kartelak bidali dira erakundeetara, ikastetxeetara, osasun-zentroetara, elkarteetara, enpresetara, kultura-etxeetara eta liburutegietara, etab. Halaber, sare sozialetan #emakumeakgora traola erabiliko da.

Kanpainaren materialak

Informazio gehiago: https://www.irekia.euskadi.eus/mobile/eu/news/83806-emakumeak-gora-leloarekin-erabaki-eta-lidergo-postuetan-emakume-gehiago-egotea-aldarrikatzen-martxoak-8ko-kanpainak