Sailetako Albisteak

03.04.2026 Berdintasuna

EUDELen gaitzespena Basaurin gertatutako emakumearen ustezko erailketaren aurrean

EUDELek gaitzespenik irmoena azaldu nahi du Basaurin izan zen emakumearen erailketaren aurrean, Ertzaintzak kasua genero indarkeriaren eremuan dagoela iritzi ondoren. EUDELek elkartasuna adierazten die biktimaren senideei eta hurbilekoei.

EUDEL-Berdinsareak gogorarazten du heriotzek emakumeenganako indarkeriaren arazoaren alderdi bat baino ez dutela erakusten, izan ere, egoera hori emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunean sortzen da.

Emakumeenganako indarkeria (psikologikoa, ekonomikoa, fisikoa, sexuala, bikarioa…), emakumeen duintasunaren eta segurtasun fisiko nahiz moralaren aurkako eraso larria da, eta, ondorioz, giza eskubideen urraketa larri eta onartezina.

Tragedia honek berriro dakarkigu gogora hala erakundeek nola euskal gizarte osoak daukagun erantzukizuna, gure udalerrietan Berdintasuna eraginkor egiteko. Zentzu horretan, gure sentsibilizazio eta prebentzio ekintzak indartzen jarraitu behar dugu, etorkizuna ordezkatzen dutenei zuzenduta, gure herritar gazteenei zuzenduta, alegia.

2026eko apirilaren 3an.

31.03.2026 Berdintasuna

Berdinduren manifestua, martxoaren 31n, Trans Ikusgarritasunaren Nazioarteko Egunean

Martxoaren 31n Trans Ikusgarritasunaren Nazioarteko Eguna ospatzen dugu. Egun hori funtsezkoa da trans pertsonen errealitatea, duintasuna eta eskubideak aitortzeko, bai eta gizartea sexu eta/edo genero-identitateagatiko edozein diskriminazio-moduren aurrean sentsibilizatzen jarraitzeko ere.

Azken urteotan aurrerapen nabarmenak egin dira transen eskubideen aitorpen juridikoan, bai nazioartean, bai estatuan eta autonomian. Alde batetik, trans pertsonen berdintasun erreal eta eraginkorrerako eta LGTBI eskubideak bermatzeko Legea, eta, bestetik, genero-identitateagatik ez baztertzeari eta Euskadin trans pertsonen eskubideak aitortzeari buruzko 4/2024 Legea onartzea urrats sendoa izan da legezko berdintasuna sendotzeko bidean.

Hala ere, arau-esparru bermatzaile bat egotearekin batera, hura modu eraginkorrean aplikatu behar da, eta trans pertsona guztien eta haien inguruneen ongizatea sustatuko duen gizarte-konpromiso iraunkor bat izan behar da. Ikusgarritasuna ez da soilik gai sinboliko bat: babesteko, aitortzeko eta gizartea eraldatzeko tresna bat da. Trans errealitateak ikusaraztea lagungarria da aurreiritziei aurre egiteko, estereotipoak desmuntatzeko eta bizitzako esparru guztietan ingurune seguruak sortzeko. Ikusgarritasun horrek belaunaldi guztiak hartu behar ditu barne, trans txikien, helduen eta adinekoen esperientziak aitortuz, eta horietako bakoitzak babesa, errespetua eta laguntza egokia izatea bermatuz.

Berdindu LGTBI Euskal Zerbitzutik, Eusko Jaurlaritzak sustatuta, trans pertsonen eskubideak defendatu eta sustatzeko konpromisoa berretsi nahi dugu, baita behar dutenei laguntza eta babesa ematekoa ere. Euskal gizarte osoa animatzen dugu komunitate inklusibo bat eraikitzen jarraitzera, aniztasuna balio demokratiko gisa eta erabateko bizikidetzaren oinarri gisa uler dadin.

Aniztasunak gizarte gisa indartzen gaitu. Pertsona guztien eskubideak bermatzea ez da aukera bat, erantzukizun kolektibo bat baizik.

25.03.2026 Berriak

Udalsarea 2030en lehen Batzorde Teknikoak etapa berri baten norabidea markatzen du sarearentzat

Lantalde horren 70. bilera EUDELen egoitzan egin da, eta 2026 hausnarketa estrategikoko urtea izango dela azpimarratu du, non klima eta energia sarearen lehentasun nagusiak izango diren.

Udalsarea 2030ek Batzorde Teknikoaren 70. bilera egin du astearte honetan. Euskadiko Udalen Elkartearen (EUDELen) egoitzan, jasangarritasunaren alorreko tokiko erronkei batera heltzeko hitzordua izan da, eta berrogeita hamar bat toki-erakundek hartu dute parte, horietatik hamar bat eskualdeko erakunde izanik.

Joseba Intxausti Iztuetak, EUDELeko jarduneko zuzendariak, jardunaldia ireki du “alkatetzak trantsizio energetiko eta klimatikoari aurre egiten ari direla” baieztatuz, eta gai horiek izan dira hizpide bileran. “Erronka globala eta zeharkakoa da, eta tokiko gobernuek funtsezko rola dute klima-aldaketaren ondorioak geldiarazteko. Asmo handiko lan partekatua da”.

Alexander Boto Bastegietak, Ihobeko zuzendari nagusiak, sareak biziko duen etapa berria aipatzen jarraitu du: “2026 hau hausnarketa estrategikoko urtea izango da, non helburuak eta lan ildoak birdefinituko ditugun hitzarmen berri baten bidez, klima eta energia ardatz hartuta. Era berean, proiektu zehatzak ekarriko dituen ekintza bat bultzatu nahi dugu”.

Izan ere, 2026an amaituko da sarearen Plan Estrategikoa. Bileran, joan den urtera arte egin den ebaluazioa partekatu da. Bertan, sarearekiko atxikimendu handia (260 erakunde, Euskadiko udalen % 90) edo gero eta udalerri gehiagok garatu dituzten Klima eta Energia Planen onarpena nabarmentzen dira.

Euskadiko Emisio Gutxiko Eremuen ikaskuntzak

Batzorde Teknikoaren bilerak balio izan du Udalsarea 2030eko Emisio Gutxiko Eremuen (EGE) lantaldearen ondorioen dokumentua aurkezteko. Lantalde hori, 2023tik 2025era bitartean, EGE bat ezartzeko legezko betebeharra duten euskal udalerriek (Barakaldo, Bilbo, Donostia, Getxo, Irun eta Vitoria-Gasteiz) osatu zuten, eta erronkak, arazoak eta konponbideak bateratzeko balio izan zuen, ezarpenean arrakastaz aurrera egiteko. Gainera, arlo juridikoan aditua den laguntza tekniko baten laguntza izan zen.

Hainbat bilera egin ondoren, taldeak bere ikaskuntzak bildu ditu aurkeztutako dokumentuan. “50.000 biztanletik gorako udalerriez gain, airearen kalitateari buruzko araudian araututako muga-balioak gainditzen dituzten 20.000 biztanletik gorako udalerriek ere EGE bat ezarri behar dute. Gaur egun, Euskadin ez dago bakar bat ere, baina ezarriko den EBko zuzentarau berriarekin baliteke baietz. Beste lurralde batzuetan judizializatutako EGEen ikaskuntzen artean, ikusi genuen ez zela behar bezala justifikatzen EGEaren ezartzea”, adierazi du Sofia Aranak, Ekoiure laguntza teknikoko arduradunak.

Etorkizuneko ezarpenak errazteko, dokumentuak EGEen oinarrizko ezaugarriak, bermatu behar dituen printzipioak, taldearen ikaskuntzak (judizializazioari dagokionez) eta bestelako informazio interesgarria biltzen ditu. Ezarpen-prozesua irudikatzeko, Virginia Fernández Escuderok, Bilboko Udaleko Mugikortasun Proiektuen Bulegoko buruak, eta Ana Juaristik, Donostiako Udaleko Ingurumen Osasun eta Jasangarritasun Zerbitzuko buruak, beren udalerrietako esperientziak partekatu dituzte.

Klima eta energia, Udalsarea 2030en oraingo eta etorkizuneko ardatzak

Bilerak sarearen lanaren ardatz izango diren bi gai nagusiekin jarraitu du: klima eta energia. Ildo horretan, Izaskun de Allendek, Ihobeko Ekintza Klimatikoaren arlokoak, arlo horretako tokiko plangintzari eta Klimaren eta Energiaren aldeko Alkateen Itunari heldu die: “Azken bileratik aurrerapauso handiak eman dira, eta beste 30 bat Klima eta Energia Plan (KEP) ditugu. Guztira, 130 udalerrik badute edo egiteko bidean daude”.

Horrela izan da Alkateen Itunari emandako atxikimenduekin ere: “Handituz joan gara, nahiz eta atxikimendu horri etekina ateratzeko hainbat modu aurkitu ditugun”, adierazi du de Allendek. Beste ideia bat ere indartu du: Udalsarea 2030 laguntza-sare bat da, eta hainbat baliabide, tresna, aholkularitza eta abar eskaintzen ditu, hala KEPak ezartzeko, nola horien jarraipena eta ebaluazioa egiteko: KEPetarako gida eguneratua, horiek kontratatzeko giltzarriak, Euskadin ezarritako NOKen arrakasta-kasuei buruzko argitalpena…

Mari Mar Alonsok, Ihobeko Ekintza Klimatikoaren arloko zuzendariak, LIFE 2026 deialdiak Naturan Oinarritutako Konponbideen proiektu bat aurkezteko duen aukera azaltzen jarraitu du. Proiektu horrek erakundeen laguntza behar du: “Planak edo proiektuak garatu zituztela bagenekien eskualde-erakundeekin harremanetan jarri gara, eta LIFE proiektu bat abiaraziko dugu eskualde-ikuspegi horrekin. Horrek balio bereizgarria emango duela deritzogu. Proiektuak edo esparruak ezarrita badituzue, esan iezaguzue eta ikusiko dugu nola eratu proiektu hau proposamen indartsu bat osatzeko eta deialdira aurkezteko”.

Tokiko ekintzarako agertokia

Bi udalerrik tokiko ekimenak aurkeztu dituzte bileran. Lehenengoa Trapagarango Birnaturalizazio Plana izan da: “Gure egunerokotasunean azpiegitura berdea eta NOKak txertatuz hasi ginen. Ez ginen proiektu handi batekin hasi, egunerokotasuna naturalizatuz baizik: plangintza, diseinua, exekuzioa…”, kontatu du Mikel Garcia Aguado Udaleko arkitekto teknikoak. Lehenengo pausuak landaredian aldaketak egitea izan zen, bai eta ibaiertzetan eta ibai-espazioetan ere, zuhaitzen hautaketan eta inausketan, HDSJak ezartzea… 2022tik aurrera hasitako ekintzek Plan Zuzentzaile Berde bat eman zuten ondorio, “ezagutzaren oinarri ordenatua”, espazio horien erabilera soziala ere barnean hartzen duena. Birnaturalizazio Planak ikuspegi hori handitu du, eta estrategia zabalagoa eta egituratuagoa eman du. Nabarmentzekoa da talde teknikoaren, lorezaintza-zerbitzuaren eta udal-brigadaren etengabeko lanaren garrantzia.

Pilar Azurmendi Etxegarai Orioko Udaleko arkitektoak udalerriko Klima Aldaketara Egokitzeko Plana partekatu du. “Klima aldaketa hemen da. Arazoak gero eta kritikoagoak dira eta gero eta presio handiagoa dago”, adierazi du Azurmendik. Uholdeak, ekaitzak eta haizeteak, luiziak, suteak eta abar izateko arriskua gero eta handiagoa da udalerrian. Horiei aurre egiteko, Planak hondartzan duna bat, urmael bat, zona antropizatuak edo hezeguneak berreskuratzea, babesleku klimatikoen mapa bat sortzea… bezalako NOKak aurreikusi ditu.

Aitor Senar Enekotegi Arabako Errioxako Ingurumen teknikariak ere Lezon egindako proiektu txiki bat aurkeztu du: “Gure arbasoen ezagutza kopiatuz, ardoaren tenperatura mantentzeko moduetan oinarritzen gara, pertsonei aplikatzeko. Hiri-baso bat hobetzea eta haren balioa nabarmentzea planteatu da, beroaren aurrean espazio egokituak sortzeko, hiri- espazioen arteko lotura izango direnak. Proiektu pilotu bat egin nahi da, beste udalerri batzuetan errepikatu ahal izateko”.

23.03.2026 Ingurumena

Udalsarea 2030ek eta EUDELek jasangarritasunaren arloko tokiko lehentasunak partekatuko dituzte hurrengo Batzorde Teknikoan

Lantalde honen hurrengo bilera martxoaren 24an izango da, Euskadiko Udalen Elkartearen egoitzan.
Batzorde Teknikoa berriro ere udalerrien esperientziak partekatzeko agertoki bat izango da.

Udalsarea 2030ek Batzorde Teknikoaren hurrengo bilera egingo du EUDEL Euskadiko Udalen Elkartearen egoitzan, tokiko erakundeei modu koordinatuan jasangarritasunaren, klimaren eta energiaren arloan babesa ematen laguntzeko aukera bat.

Hitzordua martxoaren 24an izango da, Bilbon, eta lehentasunezko hainbat ildo izango ditu ardatz. Ekitaldia Alexander Boto Bastegieta Ihobeko zuzendari nagusiak eta Joseba Intxausti Iztueta EUDELeko jarduneko zuzendariak irekiko dute.

Udalsarea 2030en jardueraren errepaso orokorra hiru ardatzetan oinarrituko da: lehenik eta behin, sarearen 2022-2026 Plan Estrategikoaren jarraipena eta ebaluazioa partekatuko da, aurten amaituko dena; ondoren, hurrengo eskualde-topaketak iragarriko dira, sarearen lana hurbiltzea eta eskualde bakoitzeko erronkak hurbiletik ezagutzea helburu dutenak; eta, azkenik, Udalsarea 2030ek bultzatutako Emisio Gutxiko Eremuen lantaldearen emaitza aurkeztuko da. Azken puntu horretan, Bilboko Udaleko Mugikortasun eta Jasangarritasun arloko Virginia Fernández Escuderok hartuko du parte, eta hiriko EGEaren gaurkotasunari helduko dio.

Bileraren hurrengo puntua klimaren eta energiaren arloko tokiko plangintzari eta Klima eta Energiaren aldeko Alkateen Itunari buruzkoa izango da. Zehazki, Trantsizio energetikoari eta klima aldaketari buruzko Euskal Itun Soziala, Klima eta Energia Planak eta Alkateen Ituna eta LIFE 2026 deialdiaren Naturan Oinarritutako Irtenbideei buruzko eskualdeko proiektuaren hautagaitza aztertuko dira.

Batzorde Teknikoa berriro ere udalerrien esperientziak partekatzeko agertoki bat izango da. Zehazki, lurzoruen eta klima-egokitzapenaren arloko tokiko bi ekintza partekatuko dira: Trapagaran birnaturalizatzeko plana, Mikel García Aguado udaleko arkitekto teknikoaren eskutik; eta Orioko Klima Aldaketara Egokitzeko Plana, Pilar Azurmendi Etxegarai udal-arkitektoaren eskutik.

Bileraren azken zatia Trantsizio Energetikoaren eta Klima Aldaketaren 2050erako Euskadiko Ibilbide Orriari heltzeko izango da. Tokiko erakundeekin alderatzeko dinamika baten bidez egingo da, eta aurkezpenaren ondoren ekarpenak egin ahal izango dituzte. Eta, amaitzeko, landu beharreko gaien artean hondakinak (amianto erroldak, ordenantza eta udal tasa) eta sareko hurrengo ekitaldi eta mugarriak daude.

16.03.2026 Nabarmenak

EUDELek eta Emakundek udalei lagunduko diete berdintasuna gazteengana iristen diren diskurtso negazionistetatik babesten

Berdinsareak 20 urte daramatza sareko udal-lana garatzen, eta euskal herritar guztiei estaldura ematen die hiru lurraldeetako tokian tokiko 89 erakunderen bidez.
2026ko Ekintza Planak honakoa sendotuko du: indarkeria matxistaren prebentzioa, tokian tokiko protokoloen eguneraketa, genero-ikuspegiaren ezarpena tokian tokiko politika guztietan eta udal txikientzako programak.

Bilbon, 2026ko martxoaren 16an. Gaur, Euskadiko udaletako hainbat alkate eta zinegotzi bildu dira Bilbon Berdinsareako urteko osoko bilkuran. Udalen sarea EUDELek eta Emakundek bultzatu dute, eta berdintasunerako tokian tokiko politikak sendotzea eta emakumeen aurkako indarkeria prebenitzea dauka helburu.

Topaketa EUDELeko egoitza nagusian egin da, eta, bertan, EUDELeko elkarteburu eta Derioko alkate Esther Apraizek eta Emakundeko zuzendari Miren Elgarrestak parte hartu dute, baita beste udal-ordezkari batzuek ere. Gaur egun, Berdinsareak tokian tokiko 89 erakunde ditu kide: Arabako 20 udal eta 2 kuadrilla; Bizkaiko 43 udal; eta Gipuzkoako 24. Sarea EAEko berdintasunerako tokian tokiko politiken “aitzindari-taldea” da, baita Euskadiko udal guztiei partekatzen zaizkien jarduera egokien eta esperientzia berritzaileen sustatzailea ere.

Berdintasunaren aurkako mezuak (gazteentzako eta arlo digitaleko mezuak, batez ere) eta emakumeen aurkako indarkeriaren inguruko negazionismoa ugaldu egin direnez, instituzioek gogorarazi dute zeinen garrantzitsua den “berdintasuna giza harremanen eremu guztietan areagotzea politika eta baliabide publikoen bitartez”.

Euskadiko udalek elkartasuna areagotu dute, berdintasuna funtsezko giza eskubidea eta “demokraziaren zutabe negoziaezina” dela defendatzeko. Horrez gain, azpimarratu dute berdintasunezko balioetan oinarritutako hezkuntzak funtsezko zeregina duela belaunaldi berrien artean.

2026. urte hau une gogoangarria izango da Berdinsarearentzat. Estatuko lehenengo udal-sareak 20 urte beteko ditu orain, eta, ibilbide horretan, Euskadiko gainerako instituzioekin nahiz Europakobeste sare batzuekin lan egin du. 20. urteurrena ospatzeko asmoz, jardunaldi berezia egingo da urriaren 8an, eta, bertan, aitortu egingo da berdintasunerako udal-teknikariek zereginaitzindaria izan dutela euskal gizartearen eraldaketan.

“Berdintasunerako politikak beharrezkoak dira”

Udaletako ordezkariekin egindako topaketan, bi instituzioek baterako mezu irmoa igorri dute:

Esther Apraiz EUDELeko elkarteburuak nabarmendu duenez, “berdintasunerako politikak ezin dira alde batera utzi”, eta feminismoaren lorpenak gaitzesten edo kolokan jartzen dituztenek “honakoa dute helburu: berdintasunezkoagoa, askeagoa eta demokratikoagoa den gizarte bihurtu gaituen indarra banatzea”. Testuinguru horretan, Derioko alkatea ere badenaren esanetan, udalen eta sareko lanaren arteko lankidetza indartu beharra dago hurbil-hurbiletik. “Gaur egun, Berdinsareako udalen bultzada inoiz baino beharrezkoagoa da, berdintasunaren erronkan aurrera egiten jarraitzeko”.

Halaber, Apraizek azpimarratu duenez, bide horretan funtsezkoa da “gizonen konpromiso aktiboa” edukitzea, berdintasunezkoagoak eta erantzukideagoak diren harremanetarantz aurrera egiteko.

Bestetik, Miren Elgarrestak, Emakundeko zuzendariak, martxoaren 8ko azken kanpainaren “Eman tokia berdintasunari” leloa gogorarazi du, eta, zentzu horretan, honakoa nabarmendu du: “azken hamarkadotan, aurrerapauso handiak eman dira berdintasunaren aurrerakuntzan, baina, hala ere, ez da bermatutako lorpena, zaindu, babestu eta egunez egun zabaldu behar dugun eremua baizik”.

Era berean, gogora ekarri du Berdinsarea orain dela 20 urte sortu zela EUDELen eta Emakunderen arteko lankidetzaren esparruan. Gainera, orain, “20 urte geroago, Berdinsarean sinesten jarraitzen dugu, oso tresna garrantzitsua delako emakumeen eta gizonen berdintasuna eta emakumeen aurkako indarkeria udal-arloan eta herritarrekiko hurbiltasunaren arloan lantzeko”. Horrez gain, jakin badakite gaur egun Berdinsarea erreferentea dela politika publikoak eta berdintasunerako politikak egiteko moduetan, baita nazioarteko mailan bertan ere.

2026ko ibilbide-orria: indarkeriaren prebentzioa eta landa-ingurunerako laguntza

Osoko bilkuran bertan, aurten tokian tokiko ekintza gidatuko duten lerro estrategikoak aurkeztu dira, eta zeharkakotasunari nahiz udalentzako laguntzari eman zaie lehentasun berezia:

BERDINSARE(H)ABIAN programa: berdintasunerako politikak sustatzea ahalmen ekonomiko eta kudeaketa-ahalmen txikiagoa duten udalentzat.
Indarkeria matxista: erantzun instituzionalerako protokoloak eguneratzea eta prebentziorako gidalerro berriak ezartzea.
Praktikarako komunitateak: hirigintzan, udal-aurrekontuetan edo/eta zainketetarako politiketan, genero-ikuspegia kontuan hartzea.
Berdintasunezko jaiak: arduradun politiko eta udal-teknikarientzako prestakuntza-tailerrak egitea.

06.03.2026 Berdintasuna

Martxoak 8- Emakumeen Nazioarteko Egunaren adierazpen instituzionala

Martxoaren 8an, Emakumeen Nazioarteko Egunean, emakumeen eta gizonen arteko berdintasun erreal eta eraginkorrarekin dugun konpromisoa irmoki berresten dugu. Printzipio demokratiko hori ukaezina da, eta gizarte justu, aske eta kohesionatu baten funtsezko zutabea.

Gaur, ahotsa irmo altxatzen dugu berdintasuna defendatzeko eta aldarrikatzeko, bere diskurtsoa zokoratzen eta zalantzan jartzen ari baita komunikabideetan, sare sozialetan eta, modu kezkagarrian, giza harremanetarako eguneroko espazioetan.

Historian zehar berdintasunaren aurrerapenen aurrean gertatu den bezala, mugimendu antifeminista baten goraldian gaude gaur egun, diskurtso erreakzionario eta misoginoetan adierazten dena. Narratiba horiek oinarrizko konkistak zalantzan jartzea, nahasmendua sortzea eta indarkeria matxistaren existentzia deslegitimatzea bilatzen dute. Diskurtso antifeministak erasoaldi politiko eta kolektiboki antolatua osatzen dute, eta eztabaida publikoan ezin dira beste iritzi bat bezala onartu .

Berdintasunaren defentsa ez da aukera bat, ezta ideologia bat ere: giza eskubide unibertsala da, aitortua eta babestua. Hamarkadetan kolektiboki borrokatuz eta lan eginez lortu duten eskubidea da emakumeek, mugimendu feministak, erakundeek eta pertsona aliatuek, batez ere, diskriminazioa desagerrarazteko, askatasunak zabaltzeko eta guztientzako aukerak bermatzeko

Berdintasunean hezten duen, estereotipoak baztertzen dituen eta errespetuan, askatasunean eta duintasunean oinarritutako harremanak sustatzen dituen gizartea aldarrikatzen dugu; baita indarkeria matxistaren biktimak eta bizirik atera direnak aintzat hartzen, laguntzen eta entzuten dituena ere. Izan ere, ozen eta garbi esaten dugu berdintasunik gabe ez dagoela erabateko demokraziarik, eta indarkeria matxista desagerrarazi gabe, ez dagoela guztiontzako askatasunik.

Martxoaren 8an, euskal udalek dei egiten diegu herritar guztiei eta erakunde guztiei batuta eta elkartuta irmo egon gaitezen lortutako eskubideak defendatzeko eta , atzera pausurik gabe, berdintasun erreal eta eraginkorrerantz aurrera egiten jarraitzeko.

Horregatik,…… (e) ko Udalak konpromiso hauek hartzen ditu:

Gure udalerri eta eskualdeetan taldeak sor daitezen sustatzea, diskurtso misogino eta antifeministei aurre egiteko eta informazio faltsuen hedapena desaktibatzen laguntzeko.
Tokiko eremutik lehentasunezko kolektiboekin esku hartzea, haien jarrera antifeministak eta maskulinitate toxikoak desmuntatzeko.
Erresistentzia-aliantzak sustatzea talde feminista eta tokiko beste eragileekin, jarrera antifeministak identifikatzeko eta eteteko bizikidetza-espazioetan eta komunitate birtualetan.
Baliabideak eta egiturak zaintzea eta babestea, gure udalerrian berdintasun-politikek aurrera egiten jarrai dezaten.

Dei egiten diegu herritarrei bat egin dezaten Martxoak 8-Emakumeen Nazioarteko Egunean tokian-tokian antolatzen diren deialdi eta aldarrikapenekin.

04.03.2026 Berriak

EUDELen agerraldia Eusko Legebiltzarrean, sustatutako tradiziozko zezen-ikuskizunen lege berriari buruz

Gasteizen, 2026ko martxoaren 4an. EUDELeko elkarteburu eta Derioko alkate Esther Apraizek agerraldia egin zuen Eusko Legebiltzarrean, Euskadin sustapen-izaerako tradiziozko zezen-ikuskizunak arautzeko Lege Proposamena zela-eta, adieraziz berea jarrera munizipalista hutsa zela, tokiko autonomiaren defentsan, udal-aniztasunarekiko errespetuan eta udalei segurtasun juridikoa emango dien berariazko arau-esparru baten premian zentratua.

Hitzaldiaren hasieran, Elkarteburuak esan zuen gai honek gizartean “jarrera kontrajarriak” sortzen dituela eta EUDELi ez dagokiola postura ideologikoa hartzea. Elkarteburuak gogorarazi zuen legeak ez duela jaiak egitea derrigortzen, eta azken erabakia tokiko erakunde bakoitzari dagokiola. Hori dela eta, lege-testuak udalaren erabaki-tarte efektiboa bermatu behar duela defendatu zuen, eta neurriz kanpoko zama administratibo edo teknikoak saihestu behar dituela, batez ere udalerri txikienetarako.

Esther Apraizek azpimarratu zuen ekitaldi horiek toki-esparruan egiten direla, eta udalek hartzen dutela beren gain haien baimenaren, antolaketaren edo gainbegiratzearen ardura zuzena. Beraz, Elkarteburuak adierazi zuenez, “hartzen den edozein erregulazio udal-autonomiaren berariazko aitorpenetik abiatu behar da, eta udal bakoitzak, bere eskumenak erabiliz, horrelako jarduerak egiten dituen edo ez erabakitzeko duen eskumenetik”.

Aldi berean, Euskal Herriko errealitatearen pluraltasunarekiko eta aniztasunarekiko errespetua azpimarratu zuen. Eta nabarmendu zuen Euskadin tokiko hainbat identitate daudela elkarrekin, beren kultura- eta jai-tradizioekin.

Haurren babesa eta animalien ongizatea

Segurtasunari dagokionez, Elkarteburuak azpimarratu zuen helburu nagusitzat hartu behar direla parte-hartzaileen babesa —batez ere haur eta gazteena— eta animalien ongizatea. Udalek “animalien aurkako tratu txarren aurrean zero tolerantziarekin” duten konpromisoa berretsi zuen, eta arauak animalien babeserako euskal legeriarekin erabat koherentea izan behar duela.

Era berean, arrazoizkotzat jo zuen testuak adingabeengan izango duen eraginari buruzko berariazko gogoeta bat jasotzea, sendotasun juridikoa eta nazioarteko estandarrekiko lerrokatzea indartuz.

Berariazko arau-esparru harmonizatu baten beharra

Bigarren ardatz nagusi gisa, EUDELek ezinbestekotzat jotzen du etorkizuneko erregulazioak irizpide argi eta homogeneoak ezartzea Euskadiko udal guztientzat, eskakizun guztiak esparru koherente bakarrean integratuz. Arauen harmonizazioa lagungarri izango da udal-kudeaketa errazteko, administrazio-koordinazioa indartzeko eta ziurtasun handiagoa eskaintzeko hala antolatzaileei nola toki-erakundeei eurei.

Azkenik, Elkarteburuak berretsi zuen EUDELek lege-testua hobetzen laguntzeko borondatea duela, batez ere udal-kudeaketan zuzenean eragiten duten alderdietan, eta izapidetze-prozesuan toki-erakundeekin etengabeko elkarrizketa izatearen alde agertu zen.

02.03.2026 Función Pública

Euskal erakundeek aldi baterako lan-poltsa berriak bultzatzen dituzte Euskadiko udaletan idazkaritza, kontu-hartzailetza eta diruzaintzako funtzionarioen estaldura bermatzeko

Etengabeko judizializazioak blokeatu egiten du EAEko Toki Administrazioko plazen estaldura, hainbat urtez LEP, egonkortze-prozesu eta aldi baterako lan-poltsen aurkako errekurtsoen ondoren
Idazkaritza, Kontu-hartzailetza eta Diruzaintzako 400 postuen % 30a baino ez daude beteta eta egoera honek udalerri txikienei eragiten die bereziki, haien ohiko funtzionamendua arriskuan jartzen du
Egoera honi aurre egiteko, Eusko Jaurlaritzak prest ditu berme juridiko handiagoko aldi baterako lan-poltsak eratzeko oinarri berriak, eta aldundiek, berriz, laguntza ematen ari zaizkie beren udal-poltsak sortzea erabakitzen duten udalei

Eusko Jaurlaritzak, hiru foru-aldundiek eta EUDELek, gaur eskainitako prentsaurrekoan, euskal toki-administrazioan Idazkaritza, Kontu-hartzailetza eta Diruzaintzako lanpostuak betetzea bermatzeko bultzatzen ari diren neurriak aurkeztu dituzte, eta bereziki azpimarratu dute segurtasun juridikoa ematen duten aldi baterako lan-poltsa berriak sortuko direla. Testuinguru honetan, euskal eskumen-esparrua errespetatzeko eskatu dute, udalen ohiko funtzionamendurako funtsezko funtzionario hauek hautatzeko prozesuetan.

Gaur egun, Euskadiko toki-administrazioak egoera zailean daude Estaturako gaikuntza duten toki-administrazioko funtzionarioen lanpostuak betetzeari dagokionez, figura hauek ezinbestekoak baitira udalek behar bezala funtzionatzeko. Erreserbatutako 400 lanpostuetatik % 30 inguru soilik betetzen dituzte langile titularrek, eta horrek zailtasun handiak sortzen ditu, batez ere udalerri txikietan.

Eusko Jaurlaritzako Gobernantza, Administrazio Digital eta Autogobernu sailburu Maria Ubarretxenak, EUDELeko elkarteburu eta Derioko alkate Esther Apraizek, Arabako Foru Aldundiko Lurralde Oreka eta Lurralde Antolamenduko diputatu Laura Pérezek, Bizkaiko Foru Aldundiko Herri Administraziorako eta Erakunde Harremanetarako diputatu Ager Izagirrek, eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Gobernantzako diputatu Irune Berasaluzek berretsi egin dute udalen funtzionamendu ona bermatzeko konpromisoa, Idazkaritza, Kontu-hartzailetza eta Diruzaintzako lanpostuak betetzeko gero eta zailtasun handiagoa dagoelako, eta arazo honen erroa lanpostu hauek betetzeko bultzatutako prozesuak sistematikoki blokeatzen edo geldiarazten dituen etengabeko judizializazioan dago, eta ez erakundeen jardunean.

EUDELeko elkarteburu eta Derioko alkate Esther Apraizek azpimarratu du euskal udaletan Idazkaritza, Kontu-hartzailetza eta Diruzaintzako udal funtzionarioentzat gordetako plazen bi herenek baino gehiagok “ez dutela egiturazko egonkortasunik”. “Horrek ondorio zuzenak ditu, batez ere, lanpostu horiek modu egonkorrean beteta ez daudenean, espedienteak, kontratazioak, ordainketak eta dirulaguntzak atzeratzen direlako. Azken batean, udalaren ohiko funtzionamendua ahuldu egiten da, eta hori herritarrek jasaten dute “, argudiatu du.

Apraizek agerian utzi du errealitate hori “bereziki delikatua da udalerri txikietan”, tokiko administrazioaren % 80 baitira. Izan ere,” pertsona bakar batek, idazkari kontu-hartzaileak, funtsezko funtzioak hartzen ditu bere gain, hala nola legezkotasuna bermatzea “, edo lanpostuak” karrerako funtzionarioak diren administrariek” bete dituzte, “eta horrek nahiko egoera ilogikoa eta kezkagarria sortzen die alkateei”.

“Euskal udalentzako premiazko gai batez ari gara. Udal-funtzionario horien egonkortasuna ziurtatzea gure toki-erakundeen egonkortasuna ere bermatzea da. Udal funtzionario horiek udal oinarria dira, hau da, herritarrengandik, enpresa eta profesionalengandik eta kolektibo behartsuenengandik hurbilen dagoen zerbitzu publikoa eusten duten oinarria. Kalitate goreneko zerbitzu publikoa ematea ahalbidetzen duen motorra da, berme juridiko, zorroztasun eta gardentasun guztiekin”, amaitu du EUDELeko elkarteburuak.

Judizializazioaren kronologia

Euskadik eskumen-esparru sendoa eta aitortua du arlo horntan jarduteko, Konstituzioaren lehen xedapen gehigarrian, Gernikako Estatutuan, Toki Araubidearen Oinarriak arautzen dituen Legean (TAOL) eta 128/2018 Errege Dekretuan oinarrituta. Gainera, 2022ko Estatuko Aurrekontu Orokorrak izapidetzean, TAOLen 92 bis artikuluan aurreikusitako ahalmen guztiak Euskadiri berariaz aitortzen zizkion xedapena sartu zen. Konstituzio Auzitegiak 2024ko apirilean deuseztatu zuen xedapen hori (Konstituzio Auzitegiaren 67/2024 Epaia), baina epaiak ez zuen zalantzan jarri eskumen-funtsa, baizik eta Aurrekontuen Legea ez zela behar bezala erabili arau-tresna gisa.

2024ko abenduan, Kongresuak Justizia Zerbitzu Publikoaren Efizientziaren Lege Organikoa onartu zuen. Lege honek behar bezala aldatu zuen TAOL, eta berriro aitortu zituen Euskadik arlo honetan dituen eskumenak, baita jada hasita dauden prozeduretarako ere. Hala ere, Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiak planteatutako konstituzio-kontrakotasuneko arazo berriek eta Alderdi Popularrak 1/2025 Lege Organikoaren aurka jarritako errekurtsoak (2025eko apirilean izapidetzeko onartu zen) berriro luzatu dute segurtasun juridikorik ezaren egoera.

Era berean, erakunde profesional korporatibistek euskal administrazioek sustatutako lan-eskaintza publiko, egonkortze-prozesu eta aldi baterako lan-poltsa guztien aurkako errekurtsoak aurkeztu dituzte, bereziki Idazkari, Kontu-hartzaile eta Diruzainen Elkargo Ofizialak (COSITAL). Aurkaratze hauek kautelazko eteteak, deuseztatze judizialak eta konstituzio kontrakotasun-arazoak ekarri dituzte Konstituzio Auzitegira, eta ziurgabetasun juridiko luzea sortu dute toki-administrazioan.

Euskadiko erakundeen ekintzak

Azken urteotan, Euskadiko erakundeek, Eusko Jaurlaritzak, foru-aldundiek eta udalek modu jarraitu eta koordinatuan jardun dute udal-jarduerari eusteko aldi baterako lan-poltsen bidez, eta behin-behineko izendapenak egin dira, udalek arretarik gabe gera ez daitezen.

Era berean, egonkortze-prozesua amaitu da: karrerako 50 funtzionario izendatu dira eta lehen destinoa esleitu zaie. Honi esker, Idazkaritza, Kontu-hartzailetza eta Diruzaintzako lanpostuak hobeto bete ahal izango dira, eta Euskadiko toki-administrazioaren ohiko funtzionamendua indartu ahal izango da.

Martxoaren amaieran, aldi baterako lan-poltsak berme juridiko handiagoekin eratzeko oinarri berriak aurkeztuko ditu Eusko Jaurlaritzak. Poltsak prestatzeko azterketak uda baino lehen egitea aurreikusten da, eta irailetik aurrera hauek egiteko aukera izango da.

Bestalde, aldundiek laguntza ematen ari zaizkie beren udal-poltsak sortzea erabakitzen duten udalei.

Epe ertaineko beste ekintza bat dekretu berria egitea izango da, erakunde-maila bakoitzak gaikuntza nazionaleko funtzionarioen kudeaketan dituen erantzukizunak argitu eta indartuko dituena, sistema egonkor, argi eta Euskadiko errealitate instituzionalera egokitua izateko.

Estaturako gaikuntza duten toki-administrazioko funtzionarioak (EGTAF)

Izendapen honen barruan sartzen dira udal-erabakien legezkotasuna zaintzeaz arduratzen diren idazkariak; ekonomia-kontrolaren eta baliabide publikoen erabilera egokiaren arduratzen diren kontu-hartzaileak; eta udal-likidezia eta ordainketen garapen egokia bermatzen duten diruzainak.

Berriak

Azken berriak