• EUDELek eta Eusko Jaurlaritzak –Emakunderen bidez– bultzatuta, Virginia Woolf BASQUESKOLA sareak 10 urteko ibilbidea egin du, EAE guztiko emakumezko alkate eta zinegotzien «berezko espazioa» izatea ere.

• Konpromisoetatik ekintzetara: kontziliazio politikoa eta pertsonala; prebentzioa/indarkeria sexistaren aurkako erantzuna politikan; emakumeen eredu erreferenteak eta askotarikoak; ahalduntzea eta lidergo feministak; gizonezkoekin lan egitea; sareak tokiko elkarte eta eragileekin, gazteengana hurbiltzea.

• Hamargarren urteurren hori gaur ospatu da Bilbon, «zainketa arduratsuen tokiko ereduari» buruzko topaketaren esparruan.

Bilbon, 2022ko uztailaren 9an.

Gaur goizean, Gorka Urtaran elkarteburuak eta Beatriz Artolazabal sailburuak tokiko emakumezko hautetsien sarearen 10. urteurrena ospatzeko ekitaldia ireki dute. Sare hori Euskadiko Udalen Elkartearen eta Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailaren–Emakunderen bidez– lankidetzaz bultzatu da. Virginia Woolf Basqueskolaren urteko topaketa Bilboko Zabalgune eraikinean egin da aurten, eta EAEko emakumezko alkate eta zinegotzien berezko aliantza-gune horren talde eragileko kideak eta beste parte-hartzaile asko bildu ditu.

Basqueskola 2012an jaio zen Suediako emakume hautetsien sarean inspiratuta, eta ekimen aitzindaria izan zen Euskadin, baita Estatuan ere. Ekimena martxan jartzen lagundu zuten pertsona batzuk egon dira ekitaldian, besteak beste: Ibone Bengoetxea, EUDELeko elkarteburua 2011tik 2015era (orain EiTBko zuzendari kudeatzailea), Mar Zabala, EUDELeko zuzendari nagusia, eta Izaskun Landaida (Emakundeko egungo zuzendaria) garai hartan, Euskadiko Udalen Elkartearen berdintasun-ordezkaria, Ugaoko alkate gisa.

Ekimena sustatu duten bi erakundeek batera aitortu dute hiru lurraldeetako, eta neurri eta sentsibilitate politiko askotarikoetako emakume hautetsien lan “indibidual eta kolektiboa”, “sarea ehuntzen” lagundu baitute.

EUDELeko elkarteburuak bere hitzaldian honako hau adierazi du: “Eremu pribatuan, emakumeei dagozkie etxea eta familia zaintzaren zatirik handiena, eta horrek zailago egiten du biztanleriaren ehuneko berrogeita hamarraren parte-hartze publikoa”.

Gorka Urtaranek nabarmendu duenez Basqueskola emakume politikarien sare bat baino zerbait gehiago da: “Emakumeen mugimendu feminista bat da, eremu publikoan emakumeen parte-hartzea bermatzeko lan egiten duena, hainbeste denboran ukatu zaien espazio bat berreskuratzeko”.

Vitoria-Gasteizko alkate gisa, Gorka Urtaranek foro honetan egon dela baliatu du azpimarratzeko zer garrantzi duen gizonezkoen inplikazioak gizarte berdinzaleago bat lortzeko. Elkarteburuak EUDELeko gizon hautetsiek GIZONDUZ prestakuntza-planean parte hartzen dutela azaldu du. Ekimen hori Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak ere sustatzen du, Emakunderen bitartez

Bestalde, Beatriz Artolazabalek, Euskadiko gobernu bateko lehenbiziko berdintasun-sailburuak, emakumeek parte-hartze publikoan eta lidergoan egindako aurrerapausoak goraipatu ditu, baina “oraindik ere zenbait urrats egiteke daudela” aitortu du. Artolazabalek Basqueskolaren helburuen balioa aipatu du: “Emakumeen lidergoa bultzatzea; emakumeen ahalduntzeari buruzko heziketa ematea; emakumeek tokiko erakundeetan duten eragina indartzea; eta emakumeak bakarrik ez daudela eta politika egiteko beste modu bat dagoela erakustea”. Era berean, nabarmendu du garrantzitsua dela “emakumeak erabaki-guneetan egotea, baita elkarren arteko sareak eratzea ere”.

Sailburuaren hitzaldiaren ardatz nagusia ahalduntzearen sustapena izan da, hori izango baita “lanabesa” ardura-kargu batek berez dituenei gehitutako zailtasunak gainditzeko; azaldu duenez, “funtsezkoa da emakumeen parte-hartze soziopolitikoari bultzada emateko”.

Azkenik, Beatriz Artolazabalek zaintza ere izan du hizpide. “Garapen ekonomiko eta kulturala eta ongizate sozial handia duen gizarte batek ezin du onartu herritarren zati batek, emakumeek, zaintza-lan gehiena berenganatzea. Zaintza baloratzeko eta berdintasunez banatzeko beharra jasota dago garapen jasangarrirako 2030 Agendan, Berdintasun Planean eta sustatzen ari garen Berdintasunaren eta emakumeen kontrako indarkeriarik gabeko bizitzen aldeko Herri Itunean”, gogorarazi du.

Sarearen hamargarren urteurrenaren ospakizunak bat egin du Basqueskolaren urteko jardunaldiarekin, zeinak aurten «Zainketen tokiko eredu berri baterantz» izenburua izan duen. Matxalen Lejarreta soziologiako doktore eta EHUko ikertzaileak Zertaz ari gara feminismoetatik zainketez ari garenean? hitzaldia eman du, bizitzaren erdigunean zaintza duen sistema baterantz aurrera egiteko gakoei buruz.

Jardunaldiaren egitaraua osatzeko, arlo honetako udal-esperientzia aitzindarien panela egon da. Mahai-inguruan Amurrioko alkate Txerra Molionuevok, Elorrioko alkate Idoia Buruagak eta Pasaiako zinegotzi Loreto Osak hartu dute parte. EAEtik kanpoko esperientzia gonbidatu gisa, Bartzelonako Udalak hartu du parte, eta Gizarte Ekintzako mandatari Sonia Fuertes izan du ordezkari.

Toki-agintaldi berrirako konpromisoak

Elgoibarko alkate eta EUDELek Basqueskolan duen Batzorde Eragilearen ordezkari Ane Beitiak aurreratu duenez, 2023ko udal hauteskundeen ondoren eratuko diren euskal udaletako emakume hautetsi berriei harrera egiteko programa espezifiko bat prestatzen ari dira.

Ekitaldiaren une nagusian, Basqueskolako lau ordezkarik hitza hartu dute 2023-2026 arteko udal legealdi berrian ondorengoei transferitu nahi dizkieten konpromisoak azaltzeko. Maite Etxebarria Abanto-Zierbenako alkatea, Carmen Díaz Getxoko zinegotzia, Maite Cordoba La Puebla de Labarcako alkatea, eta Paula Amieva Getxoko zinegotzia, mezu hauen bozeramaileak izan dira:

1.- Basqueskolak laguntza ematea emakumeek udal-politikan duten sarbidea, iraupena eta eragina hobetzeko.

Ekintzak: bizitza politikoa, profesionala eta pertsonala uztartzearen alde lan egitea. Desparekotasunak eta estereotipoak agerian jartzea. Politikan dagoen indarkeria sexista prebenitzea, gaiari buruz kontzientziatzea eta indarkeria horri aurre egitea.

2.- Basqueskolak emakume gehiago eta askotarikoak politikako partaidetzara erakartzeko lan egitea.

Ekintzak: eredu desberdinen araberako emakume erreferenteak ikusaraztea. Basqueskolako harrera-sarea zabaltzea, tokiko emakume hautetsi berriei laguntzeko. Emakume gazteak emakume-erakundeekin elkartzeko eta haietara hurbiltzeko guneak sortzea.

3.- Basqueskolak tokiko politika eraldatuko duen lidergo feminista bat eraikitzeko lan egitea.

Ekintzak: feminismoari eta lidergoari buruzko prestakuntza-eskaintza handitzea, ahalduntze kolektibo feministaren ikuspegitik, Basqueskolan eta udaletan.

4.- Basqueskolak sare eta aliantzak modu estrategikoan ezartzeko lan egitea, Basqueskola GENERATION EQUALITY konpromisoak bultzatze aldera.

Ekintzak: udal-bizitzan inplikatuta dauden eragile eta erakundeekin sarean lan egiteko guneak sustatzea. Berdintasuneko jardunbideen bitartez tokiko politika eraldatzeko konpromisoa duten tokiko hautetsiekin elkartzeko guneak sustatzea.

Euskal emakume hautetsien lidergoaren egoera

EAEko tokiko ordezkaritza politikoa

1.215 tokiko emakume hautetsi (%46) / 77 emakume alkate (%30,7)

• Araba: 182 emakume hautetsi (%42,5) / 13 emakume alkate
• Bizkaia:  575 emakume hautetsi (%46,5) / 35 emakume alkate
• Gipuzkoa: 458 emakume hautetsi (%46,7) / 29 emakume alkate

Europako Udalerrien eta Eskualdeen Kontseiluak ordezkaritza politikoari buruz egindako azken txostenaren arabera, EAEko udalak emakumeen eta gizonen artean oreka handiena duten tokiko gobernuen buruan daude (hautetsien %46 emakumeak dira), Europako batez besteko %29aren eta Espainiako Estatuko %36aren oso gainetik.

Halaber, Euskadiko tokiko gobernuetan, alkateen %30,7 emakumeak dira; hala, Europako batezbestekoa gainditzen du (%15), eta, Islandiarekin, Suediarekin, Finlandiarekin, Norvegiarekin eta Suitzarekin batera, emakumezko alkateen ehuneko handiena duten bost herrialdeen artean dago.

Basqueskolak hamar urte

Basqueskolak Europa mailako aitorpena lortu du «jardunbide egoki» gisa, Europako Udalerri eta Eskualdeen Kontseiluaren aldetik; era berean, Commonwealtheko Tokiko Gobernuen Foroaren aitorpena jaso du.

Euskadiko sare hau esperientzia eredu gisa gonbidatua izan da nazioarteko foroetan, hauetan, besteak beste: Landa Eremuko Emakumeen Nazioarteko Goi Bileran, Cuscon, Perun (2022ko martxoa); Uruguaiko Emakumeen Institutuan (2021eko azaroa); Flandriako gobernuak eta New Yorkeko Udalak elkarrekin antolatutako jardunbide egokien foroan (2021eko martxoa); eta tokiko emakume hautetsien arteko topaketan, El Salvadorren (2019ko ekaina).

Sarearen helburu nagusietako bat da formakuntza, coaching eta emakume ezagutza-trukea. Besteak beste, gai hauek landu dira: emakumeen arteko itunak eta aliantzak; denboraren erabilera partaidetza politikoan eta bizitza pertsonalean; emakumeen memoria historikoa berreskuratzea; berdintasunezko jaien eredua, eta, berrikiago, NBE Emakumeak erakundearen Beijing + 25 ekimena, zeinak, Eusko Jaurlaritza buru dela, Berdintasunaren eta emakumeen aurkako indarkeriarik gabeko bizitzen aldeko Herri Ituna sorrarazi duen.

Esperientzia handiena duten emakume hautetsien kargurako BIDELAGUN mentoretza-programa 2019tik 2020ra abiarazi zen, programa pilotu berritzaile gisa. Hamabost emakume mentorek hautetsi berri bati edo gehiagori egin zieten harrera eta eman zieten laguntza. Guztira, 33 udalerritako beste hainbeste emakume hautetsik hartu zuten parte.

2022ko uztailaren 8a. Gaur goizean, udaltzaingoen eta Berdintasuneko udal-sailen arteko truke-tailerra egin da Hernanin (Kulturarteko Plaza Feminista), “Indarkeria matxistaren biktima diren emakumeei ematen dieten Arreta eta Koordinazioa”ri buruz. Tailerra aurrez aurre zein online egin da, zuzenean, eta Berdinsarea udalen sarearen urteko jarduera-programari dagokio; EUDELek koordinatua, Emakunde-Eusko Jaurlaritzaren sustapenarekin batera.

“Berdintrukeak” berdintasunaren arloko estrategia onak trukatzeko tailerrak dira, hainbat eremu eta gairen inguruan. Halaber, berdintasun-arloak inplikatzen dituzte, gainerako udal-arloekin batera. Gaurko saioak aukera eman du euskal udalerrietako udaltzaingoen ibilbidea aztertzeko, indarkeria matxistaren biktima diren emakumeen koordinazio eta arretaren arloan.

Itxaso Lekuonak, Hernaniko Udaleko Berdintasun zinegotziak, ongietorria eman die topaketan parte hartu duten pertsonei. Ekitaldia Eukene de Miguelek, EUDELeko Berdintasun teknikariak, koordinatu du.

Tailerra gauzatze aldera, udal esperientziak trukatzeko mahaia osatu da. Bertan, EAEko bost udaletako udaltzaingoetako eta berdintasuneko ordezkariek parte hartu dute, ordena honetan: Azpeitia, Bilbo, Hernani, Donostia eta Vitoria-Gasteiz.

Aldez aurretik “elkarrizketa-mahai” bat egin da, aztergai den gaian polizien jarduna testuinguruan kokatzeko. Pilar Carrerek, Donostiako hiri-guardiako agente erretiratuak, orain arte egindako bideari eta polizien erronka berriei buruzko ikuspegia eman du.

Beraz gain, Oscar Fernándezek, Ertzaintzako genero-indarkeriaren prozesuko taldeko kideak, polizien zeregina eta koordinazioa jorratu ditu tokiko protokoloen esparruan; zehatzago esanda, bere azalpena EBA proiektuan oinarritu da. Sistema digital horri esker, modu partekatuan kudeatzen dira Ertzaintzaren eta Euskadiko Udaltzaingoen delituengatiko espedienteak, “Genero-Indarkeria eta Etxeko Indarkeria”ri dagozkienak. Era berean, in­for­mazioa denbora errealean partekatzen da, eta emakumeen eta haien seme-alaben arriskua balioesten da, besteak beste, arriskuaren araberako babes egokia ezartzeko helburuarekin.

Saioaren amaieran, galderen txanda izan da eta debatea sustatu da bertaratu direnen artean, udalerriek gai horri buruzko ideiak truka ditzaten, beren toki-prozesuetan txertatze aldera.

Berdinsarea: laborategia eta behatokia

Berdinsarea “laborategia” eta behatoki-gunea da, tokiko esperientziak partekatu ahal izateko eta hausnarketarako bidea eman ahal izateko EAEko udalerri guztiei. Sareak lankidetza errazten du, bai eta tamaina desberdinetako udalen arteko koordinazioa ere, gainerako euskal erakundeekin elkarlanean.

2021ean 15 urte bete zituen Sareak tokiko berdintasun-politiken alde lan egiten. Euskal biztanleriaren % 80 baino gehiago ordezkatzen du. Sare aitzindaria da, eta Berdintasunerako Europako Gutunarekin batera sortu zen. Egun, Europako abangoardiako politikekin bat eginda jarraitzen du. Sarea praktika berritzaileenak dituzten udalek gidatzen dute. Udal horiek estrategia eta ekintza komunak lantzen dituzte aurrerapausoak lortze aldera, berdintasunaren arloan, eta emakumeenganako indarkeriaren kontra.

Informazio gehiago: www.berdinsarea.eus

• Emakunde, IHOBEk eta EUDELek antolatuta, “Klima-aldaketa genero-ikuspegitik, tokiko erronka” jardunaldia ospatu da Gasteizen
• Lorena Aguilar nazioarteko adituak klima-aldaketaren aurkako politikek emakumeen eta gizonen arteko desberdintasuna kontuan hartu behar dutela gogoratu du

Gasteiz, 2022/06/28

Gaur goizean “Klima-aldaketa genero-ikuspegitik, tokiko erronka” jardunaldia ospatu da Gasteizko Montehermoso Kulturunean Emakundek, IHOBEk eta EUDELek antolatuta. Saioa toki administrazioko berdintasun eta ingurumen arloetako teknikariei eta politikariei zuzenduta egon da bereziki, Lorena Aguilar nazioarteko adituaren bisita dela eta. Aditu hori Latinoamerika eta Kariberako Batzorde Ekonomikoko (CEPAL) ingurumen eta generoan aditua da, eta Emakundek gonbidatu du Euskadira.

Jardunaldian Emakundeko zuzendari Izaskun Landaidak, Gasteizko Udaleko Berdintasuneko zinegotzi Miren Fernández de Landak eta IHOBEko klima- ekintzako zuzendari Mª del Mar Alonso Martínek parte hartu dute, eta Lorena Aguilarrek “Klima-aldaketari erantzuteko emakumeen berdintasuna eta ahalduntzea sustatzen duten tokiko praktikak” izeneko hitzaldia eman du.

Datorren ekainaren 30ean eta ekainaren 1erako Donostiako Miramar Jauregian Emakundek antolatutako “Klima aldaketa eta feminismoa” udako ikastaroan parte hartuko du Aguilarrek eta arrazoi horregatik dago egunotan Euskadin.

Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariak gogorarazi du jardunaldia ekainaren 15ean aurkeztu zen Berdintasunerako eta indarkeriarik gabeko bizitzen aldeko

Herri-Itunaren testuinguruan kokatzen dela, hau osatzen duten hamar konpromisoen artean genero-ikuspegia duen trantsizio ekologikoa jasotzen baita.

Lorena Aguilarrek nabarmendu du beharrezkoa dela generoaren eta ingurumen- faktoreen arteko loturei buruzko ikerketak bultzatzea, sexua eta intersekzionalitatearekin eta kultura aniztasunarekin lotutako aldagaiak biltzea ingurunearekin lotutako administrazio-datuen iturrietan, eta klima-aldaketaren aurkako politikek, estrategiek, neurriek eta ekintzek emakumeen eta gizonen arteko desberdintasuna kontuan hartzea.

Aurreko urteetan egin bezala, aurten ere aldarrikatu nahi dugu euskal gizarteak afektibotasunari, sexuari eta generoari dagokionez aniztasunean bizitzeko daukan eskubidea. 53 urte dira New Yorken Stonewall-eko istiluak gertatu zirela. 1969ko ekainaren 28 hartan, manifestazio espontaneo eta bortitzak egin zituzten, New Yorkeko Greenwich Village auzoko Stonewall Inn tabernan poliziak egindako sarekadaren kontra.

ADIERAZPENA JAITSI

Maiz adierazten da istilu horiek lehen aldia izan zirela Estatu Batuetako historian, non LGTBI komunitateak matxinada egin zuen komunitatea Gobernuaren onespenarekin jazartzen zituen sistemaren aurka. Horregatik, LGBTI kolektiboaren eskubideen aldeko mugimendu garaikidearen hazitzat hartzen dira mundu osoan.

Eusko Jaurlaritzaren Berdindu! Zerbitzuak- LGTBI kolektiboko kideei informazioa, aholkularitza eta laguntza eskaintzen dizkienak-  aitortza egin nahi die kolektiboak gaur egun dituen eskubideak lortzeko bidean bizia galdu zutenei eta aktibismoari denbora eta izerdia eskaini zizkiotenei. Halaber, ezin da ahanzturan erori aktibistek egin zuten eta egiten diharduten gizarte-eraldaketako lana.

Horrez gain, belaunaldi berriengan ere jarri nahi dugu arreta, oraindik ere lortzeke dauzkagun eskubide askoren alde ari baitira lanean. Azkenik, aipamena egin nahi diegu gure lurraldearen mugetatik kanpo borrokan ari eta kolektiboari eragiten dioten Giza Eskubideen urraketen aurka altxatzen direnei.

Berdindu! zerbitzuko kideon iritziz, erne egoten jarraitu behar dugu lurraldean gertatutako LGTBI kolektiboaren aurkako erasoen eta sexu- eta genero-aniztasunaren aurkako ideia politiko jakinen aurrean. Trans kolektiboaren eskubideak aldarrikatu behar ditugu, eta euren bizi-prozesua jarraitzen duten horiek babesteko legezko esparruak egituratu. Era berean, kolektiboari ikusgarritasuna eman behar diogu gizartean, eta elkarbizitza, errespetua, aniztasuna eta Giza Eskubideak sustatu behar ditugu.

Gonbita luzatzen diogu euskal gizarteari denoi eragiten digun prozesu honetan esku hartzeko, kolektiboarentzat horren garrantzitsua den egun hau ospatzeko eta ez ahazteko Berdindu! zerbitzuak egunero diharduela lanean. Izan ere, gizarte anitz honetako kide guztioi eragiten digu aferak, eta denoi dagokigu borrokan parte hartzea.

Azkenik, deia egin nahi dizuegu gaurko egunari ikusgarritasuna emateko eta gizartea sentsibilizatzeko antolatutako aldarrikapen ekitaldietan parte hartzeko, bai sare sozialen eta komunikabideen bidez, bai kaleetan. Txikia izanik ere, ekintza oro baita garrantzitsua aniztasunaren aldeko borrokan.