Bigarren Lehendakariorde eta Lan eta Enpleguko Sailburuaren Agindua, ekainaren 18rako deitutako grebak irauten duen bitartean komunitateari eman beharreko funtzesko Zerbitzuak mantenduko direla bermatzen dueña, jakinaren gainean egon dadin eta dagozkion ondorioak izan ditzan.
- Laguntza-puntuak eskaintzea (Euskarri) zeharkako ardatza duten 12 lehentasun definitzen ditu; eta, helburu nagusi batekin, bizitza autonomoko proiektuak bultzatzea.
- Tutoretzapeko adingabeen kasuan, laguntza-puntu estrategikoak hiru kontzeptutan definituta daude: Etxea, Orientazioa eta Prestakuntza.
- Tutoretzapean dauden gazteen kasuan, honako hauek dira laguntza-puntu horiek: Gizarteratzea eta Laneratzea, Etxebizitza eta Bizi-sostengua.
- Erakundeei dagokie laguntza-puntu horien alde egitea, eta adingabeei eta gazteei dagokie, “kontratu” baten bidez, eskubideen eta betebeharren konpromisoa hartzea.
- Gaur eratu da Lehendakaritzan bere aurreikuspenen sustapena eta kudeaketa koordinatuko duen Erakunde arteko Lan Mahaia.
Gaur aurkeztu da “Erakundeen arteko Euskarri adierazpena. Egoera ahulean dauden adingabeak eta gazteak gizarteratzeko eta laneratzeko estrategia partekatua”. Joan den ostegunean EUDELeko zuzendaritzak onartu zuen eta gaur goizean Foru Aldundietako eta Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluek berretsi dute. Ane Beitia EUDELeko ordezkari eta Elgoibarko alkateak Euskarri estrategia bultzatzen duen erakunde arteko mahaiaren bileran parte hartu du.
Hitzarmena sinatu duten erakundeek adierazi dute beren 12 lehentasunetan aurrera egiteko erabakia hartu dutela, eta erakunde arteko lantalde bat sortu dute hori garatzeko. Talde hori gaur arratsaldean eratu da Lehendakaritzan, EUDELen, hiru Foru Aldundien eta Eusko Jaurlaritzaren ordezkariekin, eta bere lehen Lan Agenda onartu du.
Honako ezaugarri hauek dituen ibilbide-orria da Euskarri Estrategia:
- Adingabeen eta 21 urtera arteko gazteen problematikari heltzen dio, baldin eta egoera ahulean badaude continuum gisa eta osotasunean eta etenik gabe heltzen badiote. Era berean, bertakoentzat eta atzerritarrentzat proiektatzen da.
- Eskubide eta betebeharren filosofia bat pertsonalizatzean oinarritzen da. Erantzukizun-kontratu baten bidez; aurrekontratu bat adingabeen kasuan eta kontratu bat gazteen kasuan. Hitzarmen bat alde bakoitzak bere gain hartzen dituen konpromisoak ezarriko dituena. Adingabeek eta gazteek bizitza aurrera ateratzeko arduraz borrokatzeko konpromisoa hartzen dute; erakundeek hori posible egiteko sostengu-puntuak eskaintzeko konpromisoa hartzen dute.
- Tutoretzapeko adingabeen kasuan, sostengu-puntu horiek hiru dira: Etxea, Orientazioa eta Prestakuntza. Tutoretzapean egondako gazteen kasuan: Gizarteratzea eta Laneratzea, Etxebizitza eta Bizi-laguntza. Helburua bizitza-autonomo proiektu baten alde egitea da.
- Estrategia hori begirada paternalistatik zein edozein espiritu biktimistatik urruntzen da. Mezu hezitzailea da: bizitzan aurrera ateratzeko, gogor lan egin behar dela; eta hori egin ahal izateko, beharrezkoa dela sostengu-puntuak izatea. Tresnak eskaintzea eta erresilientzia bultzatzea eta pertsona bakoitzak egoera traumatikoak gainditzeko duen gaitasuna.
Tutoretzapeko adingabeen eta tutoretzapeko gazte ohien arazoak erronka etiko bat dira. Adinagatik helduaroaren berezko autonomia baliabiderik ez duten pertsonei eragiten die. Berdintasun-erronka bat ere bada, eta, pertsona horien kasuan, gizarteratzeko eta laneratzeko baldintzak sortzearen parekoa da. Azken batean, herrialde-erronka bat da, adingabeei eta gazteei eragiten diena, bai eta gizarte osoari eta haien aurrerabideari ere.
COVID-19k zailtasunak areagotu ditu eta egoera ahulenean daudenentzako desberdintasun-arrailak handitu ditu. Eragin handiagoa du pertsona, familia eta talde ahulenetan. Seguru asko, zaurgarritasun handieneko testuinguruetako bat familiarik gabeko haurrei eta bakarrik dauden gazte migratzaileei eragiten diena da. Azken batean, giza duintasuna eta bizikidetza bezalako gizarte demokratiko baterako hain estrategikoak diren balioak defendatu eta sustatu nahian gabiltza.
Kontzeptuzko esparru horretan, Euskarri Estrategiak jarraian laburbiltzen diren 12 lehentasun definitzen ditu.
- Zaurgarritasun-egoeran dauden adingabeen arloko lehentasunak
| Sostengu-puntu estrategikoa | Lehentasuna |
| ·I. Etxerako Sostengu-puntua. | ·Share Proposamena sustatzea, erantzukidetasun-printzipioaren aplikazioa sustatzeko. |
| ·Etxe-ereduak dibertsifikatzeko pilotajeen bultzada progresiboa. | |
| ·II. Orientaziorako Sostengu-puntua. | ·Erakunde-tutoretza optimizatzeko lantaldea sortzea. |
| ·Mentoria motako ereduen hedapen sozialerako erakunde bat sortzea. | |
| ·III. Prestakuntzarako Sostengu-puntua. | ·Tokiko hizkuntzak ikasteko ibilbide espezifiko eta trinkoa antolatzea. |
| ·Laneratzea dakarten lanbideei lotutako lanbide-orientazioa eta ziurtagiri profesional aitortuarekin amaitzen diren prestakuntza-prozesuak antolatzea. | |
| ·Enpresekin hitzarmenak bultzatzea, prestakuntza-eredu dualak garatzeko. |
- Tutoretzapean egondako gazteen eremuko lehentasunak
| Sostengu-puntu estrategikoa | Lehentasuna |
| ·Gizarteratzeko eta laneratzeko Sostengu-puntua. | ·Gizarteratzen eta laneratzen laguntzeko zerbitzu pertsonalizatua sortzea. |
| ·Etxebizitzarako Sostengu-puntua. | ·Etxebizitza partekatuetan alokatzeko edo etxeetan harrera egiteko laguntza, Betebeharren eta Eskubideen Kontratuarekin konprometituta dauden gazteentzat. |
| ·Bizi-sostengurako Sostengu-puntua. | ·Enplegurako prestakuntzari laguntzeko beka, betebeharren eta eskubideen kontratuarekin konprometituta dauden gazteentzat eta harrera-egoeran dauden gazteentzat. |
III. Beste lehentasun osagarri batzuk
| Helburua | Lehentasuna |
| ·Hezkuntza-egiturak eta lanbide-heziketakoak indartzea adingabe eta gazte migratzaileen jatorrizko eskualdeetan. | ·Hezkuntza-prestakuntzako eta lanbide-gaikuntzako proiektuak bultzatzea adingabe eta gazte migratzaileen jatorrizko eskualdeetan. |
| ·Jatorrizko herrialdeetan aukerak sortzea, haien giza kapitala indartuz. | ·Adingabeko migratzaileen jatorrizko eskualdeetan ezarritako euskal enpresekin hitzarmenak bultzatzea, prestakuntza eta enplegua emateko jatorrian. |
Lehendakaritzak eta Eusko Jaurlaritzako Gizarte Politiketako Sailburuordetzak dinamizatutako hainbat urtetako lanaren emaitza da Euskarri. 2019an zehar, erakunde sinatzaileek hausnarketa-prozesu bat garatu zuten, Euskarri dokumentua sortu zuena. 2020ko otsailean dokumentua prest egon zen aurkezteko. Eusko Legebiltzarrerako apirilaren 5eko hauteskundeen iragarpenak atzeratu egin zuen aurreikuspen hura. Hala ere, pandemiak geldiarazi zuen lan-plana.
Orain, prozesu horretan parte hartzen duten erakunde guztiek erabaki dute berriz heltzea gaiari, uste baitute haren aurreikuspen guztiek indarrean jarraitzen dutela, eta baliagarriak izaten jarraitzen dutela, baita beharrezkoagoak ere, egungo testuinguruan.
EUDEL-Euskadiko Udalen Elkarteak Anna eta Olivia txikien gertaera krudela kondenatu eta gaitzesten du. EUDELek elkartasuna adierazi die familiari eta hurbileko pertsonei, bai eta indarkeria matxistaren biktima guztiei ere, eta estatuko ekimenarekin bat egiteko gonbita egin die EAEko udalei, gaur astelehena, ekainaren 14an, 12:00etan edo beste ordu batean, udalerri bakoitzeko ohituraren arabera.
EUDEL gogorarazten du heriotzek emakumeenganako indarkeriaren arazoaren alderdi bat baino ez dutela erakusten, izan ere, egoera hori emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunean sortzen da.
Emakumeenganako indarkeria (bikarioa, psikologikoa, ekonomikoa, fisikoa, sexuala) emakumeen duintasunaren eta segurtasun fisiko nahiz moralaren aurkako eraso larria da, eta, ondorioz, giza eskubideen urraketa larri eta onartezina.
Plan horri buruzko hurrengo informazio-saiorako deia egingo zaie EAEko udalei, Europako funtsak abian jartzearekin batera
EUDELeko elkarteburuak, Gorka Urtaranek, hiru mezu helarazi ditu bileraren osteko agerraldian:
Lehenengoa, erakunde guztien arteko lankidetzaren garrantzia, politika koherente eta koordinatuak bultzatzeko, euskal estrategia partekatu baten esparruan.
Bigarrenik, Gorka Urtaranek azpimarratu du Europako Funtsak beharrezkoak direla Euskadiren eraldaketa azkar, eraginkortasunez eta efizientziaz garatzeko. Urtaranen hitzetan, “Krisi honetatik lehenago eta hobeto ateratzeko elkarrekin eta koordinatuta lan egin behar dugu”. Eta aldaketa hori iraunkortasun sozial, ekonomiko eta ekologikotik bideratu behar dela gaineratu du, “Planetak ezin duelako itxaron”, esan du Gorka Urtaranek.
Hirugarrenik, presidenteak azpimarratu du EUDEL eta euskal udalak “adi eta prest” daudela Europako Funtsak jasotzeko, “Ezohiko finantziazio horrek gure ekonomia, gure osasuna eta planetarena bultzatzeko aukera emango digu”, esan du. “Prest gaude eraldaketaren erronkari erantzuteko, udalerri moderno, iraunkor eta osasungarriak eraikitzeko”, adierazi du Gorka Urtaranek.
Eusko Jaurlaritzak eta EUDELek Euskadi Next 2021-2026 Programa garatzeko informazio- eta lankidetza-bide bat ezarri dute. Ekimena, gaur, Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasuneko sailburua eta EUDELen ordezkaritzaren artean, Gorka Urtaran elkarteburua buru dela, izandako bileraren ostean dator.
Bilera honek EUDELen Batzorde Eragileak egindako eskaerari erantzuten dio, zeinak, Europako funtsen egoera zein den jakiteko eta Eusko Jaurlaritzak maiatzaren 18an onartu zuen Euskadi Next Programaren eguneraketa ezagutzeko nahia agertu zuen. EUDELen aldetik, Nagore Alkorta (EUDELeko elkarteburuordea eta Azpeitiko alkatea), Jose Antonio Santano (EUDELeko elkarteburuordea eta Irungo alkatea) eta Mar Zabala (EUDELeko zuzendaria) ere izan dira bileran. Ekonomia eta Ogasun Sailaren aldetik, Jordi Campas (Europako Ekonomia eta Funtsen sailburuordea) eta Yurdana Burgoa (Kabineteko zuzendaria) ere izan dira.
Bi erakundeek azpimarratu dute udalen funtsezko ekarpena Europako Funtsak Euskadi suspertzeko eta eraldatzeko tresna izan daitezen; hain zuzen, pertsonak eta haien beharrak proiektu eta plan estrategikoen erdigunean jartzeko.
Gainera, bat etorri dira biak komunikazio-bide egonkor bat ezarri beharrarekin, horrek erraztuko lukeelako funts horietara sartzeko deialdiak aktibatzen direnean udalak prest egotea. Sailak lehen eskuko informazioa izango du, EUDELek euskal udal guztiei helarazi nahi diena, Europako Funtsei buruzko komunikazio-zerbitzuaren bidez. Zerbitzu hori martxotik dago indarrean.
Funtsak udaletan gauzatzea
Eusko Jaurlaritzak eta EUDELek azpimarratu dute erronka dela funts horien gauzapena arintzea. Horrek eskatuko du, araudian eta kudeaketa publikoko prozeduretan eta tresnetan dauden oztopoak zein itoguneak berrikustea, beti ere, kontrol-betebeharrak murriztu gabe.
Bi erakundeek adostu dute datozen egunetan informazio-saio bat (webinarra) antolatzea, MRRaren aktibazio-erritmoen arabera, udal-arduradunei Funtsak martxan jarri direla jakinarazteko. Informazioa udalek Europako finantzaketa eskuratu ahal izateko dituzten bide espezifikoetan zentratuko da, bai eta funts horiek garaiz eta behar bezala gauzatzeko administrazio-mekanismoetan ere.
Aurretiazko informazio horrek udalei lagunduko die beren inbertsioak planifikatzen eta banakako eta lankidetzako proiektu zehatzetan egituratzen, etorkizuneko norgehiagoka-deialdietarako. Maila anitzeko lankidetza funtsezkoa da estrategia partekatu eta lerrokatu bat finkatzeko, Euskadira funtsak hornitzeko kanalean “ihesak” saihesteko. Funtsen ehuneko handiena lortu eta gauzatu nahi da, inbertsioen errentagarritasun handienarekin.
Transferentziak toki-erakundeei
2021ean aurrekontuetan jasotako Superraldirako eta Erresilientziarako Mekanismoko 24.198 M€-tik, 1.483 M€ toki-erakundeei transferituko zaizkie, kudea ditzaten. Hori hala gertatuko da, esaterako, eraikin publikoak birgaitzeko eremuan. Eraikin Publikoak Birgaitzea Bultzatzeko Programaren esparruan abiarazitako intereseko adierazpena toki-erakundeei zabalik zegoen. Hala, plan horri esleitutako 1.080M€-en zati bat toki-erakundeetarako izango da. Gauza bera gertatuko da etxebizitzak eta bizitegi-inguruneak birgaitzeko programara bideratutako 2.420M€-ekin.
Toki-erakundeek zuzenean kudea dezaketenaz gainera, autonomia-erkidegoek kudeatuko dituzten 10.793M€-en zati bat toki-erakundeetara bideratuko da:
- dela udalerrietako zuzeneko esku-hartzeen bidez, URAren inbertsioen kasua udalerrietan
- dela zenbait programaren bidez, besteak beste: Opengela, auzo kalteberen biziberritze integralerako
- dela administrazio publikoen artean politika publikoak zabaltzeko dagoen eskumenen banaketaren bidez
Azkenik, Estatuko gobernuko ministerioek argitaratutako 23 intereseko adierazpenetatik, toki-erakundeek 8tan aurkez zitzaketen proiektuak.
Batzuetan, intereseko adierazpen horiek deialdi publikoak ekarriko dituzte, norgehiagoka-araubidean, eta Estatuko Administrazio Orokorrak, autonomia-erkidegoek eta foru-aldundiek deitu ahal izango dituzte. Horien onuradunak toki-erakundeak izan ahalko dira.
Honako hau da toki-erakundeen proiektuetara zabalik egon diren intereseko adierazpenen zerrenda:
- Udaletarako intereseko adierazpenak: mugikortasun jasangarria, segurua eta konektatua hiriguneetan eta ingurune metropolitarretan
- Eraikin Publikoak Birgaitzea Bultzatzeko Programa
- Auzo mailan birgaitzeko jarduketa-programa
- Autonomia-erkidegoei eta toki-erakundeei zuzendutako intereseko adierazpena, eraldaketa digitalerako eta administrazio publikoen modernizaziorako jarduketak zehazteko
- Erronka demografikoa eta despopulazioaren aurkako borroka
- Mugikortasun elektrikoa: parke mugikorra berritzeko eta elektrifikatzeko azpiegitura
- Tokiko energia-komunitateak
- Helmugako jasangarritasun turistikoko lurralde-planak. Epea ekainaren 15etik uztailaren 5era dago zabalik.
Madriletik toki-erakundeetarako kudeatutako deialdien adibide gisa Industria, Merkataritza eta Turismo Ministerioaren merkataritzako Estatuko Idazkaritzaren honako hauek ditugu:
- Merkatu jasangarrien programetarako laguntza-lerroak
- Landa-guneetan merkataritza-jarduera sustatzeko laguntza-lerroak
- Turismo-guneetan merkataritza-jarduera sendotzeko laguntza-lerroak
- Merkataritza modernizatzeko programa baterako laguntza-lerroak: funts teknologikoa
Vitoria-Gasteiz, 2021eko ekainaren 10a
Aldundiak eta EUDELek hitzarmena berritu dute, udalei eta lurraldeko gainerako entitate lokalei informatika zerbitzua ematen jarraitzeko
Audioa
Gipuzkoako Foru Aldundiak eta EUDEL Euskadiko Udalen Elkarteak udalei eta gainerako toki-erakundeei zerbitzu informatikoak emateko hitzarmena berritu dute gaur. Eider Mendoza Gobernantzako foru diputatuak eta Gorka Urtaran EUDELeko presidenteak hitzarmena berritzeko ekitaldia egin dute Arrasaten, eta bertan Maria Ubarretxena alkateak ere parte hartu du. Erakundeetako hiru arduradunak bat etorri dira informazioaren eta komunikazioaren teknologia berriak herritarrekin harremana izateko moduak aldatzen ari direla esatean. Honela, Aldundiaren eta EUDELen arteko hitzarmena oso mugarri garrantzitsua da norabide horretan.
Akordio horri esker, Foru Aldundiak, IZFE zerbitzu informatikoen foru sozietatearen bitartez, “punta-puntakoa” eta “Estatuan bakarra” den zerbitzua eskainiko die udalerriei, Eider Mendoza Gobernantzako foru diputatuak azaldu duenez. “Hitzarmen honi esker, Gipuzkoako udalerriek abangoardia izaten jarraituko dute digitalizazioaren esparruan, eta Estatuko administrazio probintzial batzuen gainetik ere egongo dira”, azpimarratu du.
EUDELeko presidenteak azaldu duenez, eraldaketa digitala administrazio publikoak datozen urteetan izango duen erronka handienetako bat da, “gardenagoak, eraginkorragoak, efizienteagoak eta lehiakorragoak izateko premia eta aukera bat baita”. Horren harira, Gorka Urtaranek azpimarratu du “teknologia bera bakarrik ez dela nahikoa”, eta tokiko erakundeen barruan “aldaketa kulturalarekin” jarraitzean jarri du azpimarra. EUDELek “udal digitalak” bultzatzeko lan egiten duela azpimarratu du Urtaranek, eraldaketa “alkateen lidergoari esker” egingo delako, “erabaki ausartak hartu, euren erakundeak inplikatu eta udalerriko gizarte osoarekin aliantzak sortuko dituztenak”.
Bestalde, Maria Ubarretxena Arrasateko alkateak adierazi duenez, “Gipuzkoako udal aurreratu eta bateratuek lurralde osoan ditugun zerbitzu informatikoek elkarren artean konektatzea errazten dute eta, ondorioz, administrazioaren lana arintzen dute. Aldi berean, herritarrengandik gertuago gaude online administrazioaren bidez, gero eta ohituago baikaude izapideak telematikoki egiten. Aurrera egiten ari gara herritarren beharrei erantzuten, egokitzen eta administrazio moderno baterantz aurrera egiten, eta horretarako, gainera, funtsezkoa da erakundeen arteko lankidetza, eta bereziki, tokiko administrazioena”, azpimarratu du.
Gipuzkoa, lankidetzan erreferentea
Foru Aldundiaren eta EUDELen arteko hitzarmen berriak hiru berrikuntza garrantzitsu dakartza udalerrientzat: udalen ekarpen ekonomikoa, kudeaketa-gastuen kontzeptuan, ez da aplikazioen erabileraren araberakoa, baizik eta biztanleriaren tamainaren arabera kalkulatuko da; Batzorde Exekutibo bat eta Batzorde Tekniko bat eratzen dira EUDELen eta IZFEren udal-ordezkarien artean; eta, era berean, lantaldeak sortu ahal izango dira Gipuzkoako udalen erronka komunei irtenbide bateratuak bilatzeko.
Mendozak azpimarratu duenez, Gipuzkoa “kasu bakarra” da Estatu mailan, Foru Aldundiak, IZFE foru elkartearen bitartez, lurralde osoan zerbitzu teknologiko integrala ematea ahalbidetzen duelako. Ernst & Young aholkularitza-enpresa britainiarraren arabera, lurralde-lankidetza horri esker, Gipuzkoako Foru Aldundia da administrazio digitalaren ezarpenari dagokionez legez ezarritako baldintzak gehien betetzen dituen Estatuko erakundea, % 96,5eko betetze-mailarekin, gainerako lurraldeen oso aurretik. “Aldundiak berak, Batzar Nagusiek, foru erakundeek, udalek eta mankomunitateek, lurraldeko administrazio guztiek azken finean, elkarlanean dihardugu, eta Gipuzkoako eraldaketa teknologikoaren prozesuan erabat inplikatuta gaude”, azpimarratu du.
Bestalde, Gorka Urtaranek gaineratu du lurralde mailako lankidetza horrek aukera ematen diela udalerriei konektatuta egoteko eta administrazio ezberdinetako zerbitzu publikoak hobeto koordinatzeko. “Gure datu-baseak edo espedienteak partekatzeak mesede egiten die herritarrei eta enpresei. Elkarreragingarritasuna funtsezkoa da gizarte zerbitzuetan, udaltzaingoetan, ogasun eta finantzetan, hirigintzan, mugikortasunean eta ingurumenean”, adierazi du Eudeleko presidenteak.
Foru diputatuak gogorarazi du digitalizazioa dela Europar Batasunak pandemia osteko berreraikuntzarako ezarritako erronketako bat. Ildo horretan, Gipuzkoak norabide horretan “pauso sendoak eta seguruak” ematen jarraitzen duela azpimarratu du. “Etorkizuna Eraikizen bidez, gizarte-berrikuntzako prozesu batean murgildu da gure lurraldea, epe ertain eta luzera ditugun erronkei irtenbideak eta erantzunak emateko. Prozesu horretan, gizarte antolatua eta Gipuzkoako herritarrak parte hartzen ari dira. Testuinguru horretan, digitalizazioa gure agendan gorriz markatutako erronketako bat da”, gogorarazi du.
Udalen ordezkariak zehaztu duenez, tokiko gobernuek erronka horietan parte hartuko dute. “Gero eta betebehar zorrotzagoak izango ditugu administrazio elektronikoaren, elkarreragingarritasunaren, Big Dataren edo adimen artifizialaren arloan. Erronka konplexuak dira, eta erantzun bateratu eta koordinatuak behar dituzte”, azpimarratu du Gorka Urtaranek.
Zerbitzu integrala
Zehazki, akordio horri esker, Aldundiak, IZFEren bidez, honako zerbitzu hauek eskainiko dizkie udalei: informatika, teknologia eta telekomunikazio azpiegituren zerbitzuak; IKT proiektu komunen zuzendaritza, azpiegitura teknologikoena, informazio-sistemena, soluzio informatikoena eta aplikazioena; soluzio informatiko komunak aztertu, garatu, integratu, ezarri eta mantentzeko zerbitzuak; merkatuko lizentziak, aplikazioak edo soluzio informatikoak eskuratu eta kudeatzea, tokiko erakunde teknikoei eta laguntza orokorrari erantzuteko; asistentzia teknikoa; eta formakuntza. “Lurraldeko udalen beharrizan teknologiko guztiak asetzen dituen zerbitzu integral erabatekoaz ari gara”, azpimarratu du Mendozak. EUDELeko presidenteak adierazi duenez, “berdintasuna eta lurralde oreka udalerri handiek eta txikiek zerbitzu eta arreta kalitate bera eskaini ahal izatea da”.
Adibide gisa, Mendozak adierazi du akordioak aukera ematen duela urtero 40.000 informazio eskaera baino gehiago tramitatzeko Aldundiko Gizarte Politiken departamentuari zuzenduta, eta eskaera horiek udalen bidez egiten direla. Alderantziz, Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzaren mendeko MUGI sistemak 100.000 kontsulta baino gehiago egiten ditu urtero udal erroldetan, erabiltzaileen onurarako deskontuak aplikatzeko; Bidegik, berriz, 36.000 egiaztapen egin zituen 2020an, xede berarekin, baina kasu honetan Abiatu sistemarekin erlazionatuta.
- Udalek Eusko Jaurlaritzarekin lankidetzan jardungo dute tokiko merkataritza eta beste zerbitzu-enpresa batzuk kontsumitzaileen eskubideen arloan sentsibilizatzeko
2021ko maiatzaren 31. Javier Hurtado Turismo, Merkataritza eta Kontsumoko sailburuak eta Gorka Urtaran EUDELen elkarteburuak gaur aurkeztu dute Kontsumobide – Kontsumoko Euskal Institutuak eta Euskadiko Udalen Elkarteak izenpetutako lankidetza-hitzarmena, enpresa txikietan eta pertsona ekintzaileetan kontsumoaren arloko jardunbide egokiak sustatzeko.
Udalen eta Eusko Jaurlaritzaren arteko lankidetzaren adibide gisa, Erandio izan da akordio berri hau aurkezteko aukeratu den agertokia, eta Aitziber Oliban bertako alkateak ere parte hartu du, beraz, herriko Gaztetxokoan gaur goizean egin den ekitaldian.
Bi erakundeek izenpetu duten hitzarmenaren helburua da enpresetan kontsumoaren arloan jardunbide egokiak sustatzea, eta, horretarako, Kontsumobidek “enpresa-pakete” bat sortu du merkataritza-lana kontsumitzaileei berme osoak emanez garatu ahal izateko informazioa eta tresnak biltzeko. Pakete horri kontsumitzaileekin harreman zuzena duten enpresei eta ekintzaileei, adibidez, saltokiei, zerbitzuei eta abarri, zuzendutako formakuntza-modulu batzuk ere gehitu zaizkio.
Sailburuak hitzarmenaren garrantzia nabarmendu nahi izan du, “gobernantza hobearen aldeko erakundeen erantzukizunaren adierazpena da”, esan du, “erantzukizun korporatiboa sustatzen eta kontsumitzaileen eskubideak babestuko direla bermatzen ere lagunduko baitu”. Sailburuak gogorarazi du pandemiak eragindako krisialdian ikusi dela lankidetza horren premia, “sektoreek hainbesteko laguntza behar izan dute, erakunde bakar batek ere ezin izan baitu ardura bere gain bere kabuz hartu”, adierazi du.
Bestalde, EUDELen elkarteburuak udalen eta Eusko Jaurlaritzaren arteko elkarlana, hitzarmen berriarekin areagotu egingo dena, balioetsi du: “Tokiko enpresetatik eta pertsonengandik hurbilen dauden erakundeen jarduera osatzeko eta sustatzeko beste tresna bat da. EUDELen konpromisoa da merkataritzaren eta kontsumo arduratsuaren arloko jardunbide egokiak Euskadiko ahalik eta udal gehienetara hedatzea, era horretara gizartearen gehiengoarengana iristeko”. Gorka Urtaranek elkarlana nabarmendu du, “gure tokiko merkataritza gertutasunaren, kalitatearen eta konfiantzaren erreferente izan dadin. Erakundeen arteko akordio honekin hiru helburu horiek sustatu nahi ditugu” azpimarratu du.
Azkenik, Erandio izan denez Kontsumobideren materiala jaso duen lehenengo herria, bertako alkateak nabarmendu nahi izan du hitzarmenak indartu egiten duela “Erandiok berak nahiz gainerako udalek egiten duten sentsibilizazio-lana. Irribarre atsegina eta gertukoa gara, elkarteekin, negozioekin eta tokiko agente guztiekin batera. Harro gaude Erandiokoak izateaz kontsumo arduratsuan ere”. Aitziber Olibanen ustez, helburua da “kalitatea eta aniztasuna eskaintzea eta auzoetara hurbiltzea. Harreman estu horrek ahalbidetu behar du informatua izatea, entzuna izatea eta tratu ekitatiboa eta justua jasotzea; eta hori lortzeko modu bakarra egunerokotasunean elkar ezagutzea eta gauzak maitasunez egitea da”.
Lankidetza-hitzarmena
Kontsumo arduratsua sustatzeko eta kontsumitzaileen eskubideen defentsa bultzatzeko, ezinbestekoa da eragile ekonomikoen eta, bereziki, merkataritza-establezimenduen eta zerbitzu-enpresen konpromisoa. Udalek harreman estua dute tokiko ekonomiarekin eta merkataritzarekin, eta funtsezko eginkizuna betetzen dute, beraz, ETEak eta ekintzaileak sentsibilizatzearen eta horiei laguntzearen arloan. Sektore horiek funtsezkoak dira Kontsumobidek eta EUDELek partekatzen dituzten helburuak betetzeko, eta horregatik da hain garrantzitsua erakundeen arteko koordinazioa eta lankidetza.
Hitzarmen hau sinatuta, Kontsumobidek kontsumitzaileen eskubideen arloko prestakuntza-modulu bat eta materialak jarriko ditu EAEko udalen eskura. Horrela, udalek informazioa elkarteetara eta udal-mahaietara hedatuz eta ikastaroa euren udalerrian bideratuz eta antolatuz lagundu dezakete.
EUDELek, bere aldetik, hitzarmena dagoela jakinaraziko die udalerriei, interesa duten udal guztiek ikastaroa eskaini ahal izan dezaten. Ikastaroa eskatu ahala emango da, eta udalerri bakoitzaren premietara egokituta. Kontsumobidek doan eskainiko ditu material guztiak eta prestakuntza-ikastaroak emango dituzten langileak.
- Gaur goizean webinar bat egin da, EEEren 10 milioi euroko lehen laguntza-programari buruzkoa. Helburua udal-eraikin eta zerbitzuen egoeraren aurretiazko diagnostikoa egitea da, 2023ra bitartean Jasangarritasun Energetikoari buruzko Legeari egokitzeko.
- Dirulaguntza horien osagarri, 90 milioiko kreditu-lerro bat egongo da, hobekuntza-planak eta proiektuak finantzatzeko. Lankidetza-formula biak Gauzatu Energia ekimenaren barrukoak dira.
- EUDELek eta Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak elkarrekin lan egiten jarraituko dute, EAEko udalerrientzako eragina duten proiektuetan. Elkarlan horrek babesa emango dio udal-mailan kontsumoa gutxitzearen eta herritarrentzako energia garbiagoa, seguruagoa eta eskuragarriagoa izatearen aldeko konpromisoari.
2021eko maiatzaren 26an. EUDELeko eta Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Saileko ordezkariek martxoan egindako bileraren ondoren, bi erakundeek beren elkarlana zabaldu dute, komunikazio-bide egonkor bat eta finantziazio-tresnak ahalbidetzeko, horien bitartez udalek aukera izan dezaten Jasangarritasun Energetikoari buruzko 4/2019 Legetik eratorritako konpromisoak betetzeko, eta, aldi berean, rol aktiboa joka dezaten suspertze eta eraldatze sozial eta ekonomikoan.
Legeari egokitzea udalen erronkarik handienetako bat da agintaldi honetan. 2030ean “energia garbiaren” adierazleak erdiesteko politika eta zerbitzu berriak udalerrietan garatu behar dira, behetik goranzko eraldaketa eginda. Eskumen berriek inbertsio-ahalegin nabarmena egin beharra ekarriko diete udalei. Horregatik, EUDELen eta Sailaren arteko aliantzaren lehen lorpena izan zen arauak berak toki-erakundeei laguntzeko tresna finantzarioa ezartzea.
Finantziazio-tresna hori Gauzatu Energia programa da, Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuetan 100 milioi euroko partida duen ekimena. Gauzatuk bi jarduera-ildo ditu:
- Lehenbizikoa EEEren laguntza-programa da, 10 milioi eurokoa, tokiko azterketak eta ikuskapenak egin, eta, horien bitartez, udalerrietako “energia-osasunaren” aurretiazko diagnostikoa lortzeko. Laguntzak 2021eko maiatzaren 19an jarri ziren indarrean, eta hala jarraituko dute aurreikusitako zuzkidura agortu arte, edo, gehienez ere, 2023ko ekainaren 30era arte.
- Bigarren formula abiarazteko dago oraindik. Finantziazio-lerro bat da, “0” interesekoa, Finantzen Euskal Institutuak kudeatua, udalen ikuskapenetan aurreikusten diren ekintzen inbertsioak ordaintzeko; inbertsio horiek efizientzia eta energia garbiaren kontsumoa hobetzeko helburua izango dute.
Udalerriekiko lankidetzaren esparruaz, Arantxa Tapia sailburuak honakoa azaltzen du: “Europari begira gaudela, Europako Itun Berdea geure egin nahi izan dugu, geure Basque Green Deal-a diseinatu. Eredu propioa, geure beharretara egokitua, baina Europar Batasunaren orientabide eta lehentasunekin lerrokatua. Eredu bat, zeinak aukera emango digun hurrengo hamarkadetan gure ongizate sozial eta ekonomikoa eta ingurumen-ongizatea bermatuko duten konpromisoak eta ekimenak sustatzen jarraitzeko”. Sailburuaren esanetan, “eraldaketak handira eta txikira jokatuz lantzen dira, udal-eremua ezinbestekoa da herritarrekiko harremanean, eta, horregatik, tokikotik ere lantzen ditugu eraldaketa hori egiten lagundu dezaketen tresna berriak”.
Bestalde, EUDELen elkarteburuak eskerrak ematen dizkio Sailari Eusko Jaurlaritzak emandako laguntzagatik, udalak Jasangarritasun Energetikoari buruzko Legera egokitu daitezen. Gorka Urtaranek azaltzen duenez, “Euskal udalok eredu izan nahi dugu eta eraginkorragoak izateko konpromisoa berresten dugu, eraikin publikoetako energia-kontsumoa ahalik eta gehien murriztuz”. “Udalok funtsezko eragileak gara klima aldaketa eta trantsizio energetikoaren Euskadiko estrategian. Behetik gora eraldatzearen alde gaude”, azpimarratzen du elkarteburuak. “Bide onean gaude, erakunde arteko lan bateratu eta koordinatuaren bidean, eta lerrokatuta gaude Energiaren euskal Legearen ibilbide-orriarekin, eta, nazioartean, Green Deal eta 2030 Agendarekin”, gaineratzen du.
Tokiko ikuskapenak egiteko laguntzei buruzko webinarra
Lehen urrats gisa, gaur goizean udalerrietako ordezkariei deitu zaie EUDELek eta Energiaren Euskal Erakundeak elkarrekin antolatutako saio telematikora, joan den maiatzaren 19an indarrean jarri zen toki-erakundeentzako dirulaguntza-deialdiaz jarduteko.
Zuzeneko laguntza horiek, 10 milioi eurokoak, udal-instalazio eta -eraikinetan azterketak eta ikuskapenak egitera bideratuko dira. Bai efizientzia energetikoari eta baliabideen kontsumoa murrizteari dagokienez, bai sorkuntza-sistema berriztagarriak ezartzeari dagokionez ere.
Saioaren buru izan dira Industria sailburuordea, Javier Zarraonandia, eta EUDELeko elkarteburua, Gorka Urtaran, eta esku hartu dute tartean dauden EEEren bi ataletako arduradunek: Laguntzak eta Eraldaketa Digitala, eta Jasangarritasuna Administrazioan.
EEEren ordezkariek azpimarratu dute garrantzitsua dela toki-erakunde bakoitzaren aurretiazko “argazkia” egitea, gero, datu horietatik abiatuta, etorkizuneko planak eta hobekuntza-proiektuak bideratu ahal izateko. Azaldu dutenez, aurretiazko azterketa- eta analisi-lan hori udalerrien energia-fakturan eragin nabarmena duten zenbait arlotan egiten da. Arlo horiek, a priori, hobekuntza-tarte handia dute Jasangarritasunari buruzko Legea betetzeko.
Hain zuzen ere, udalei jakinarazi zaie berariazko laguntza jaso ahal izango dutela honako elementu hauetarako:
- Kaleko argiteria publikoaren energia-ikuskapenak.
- Eraikinen eta energia-instalazioen energia-ikuskapenak.
- Energia-jasangarritasuneko jarduera-planak, 4/2019 Legearen esparruan.
- Hiriko mugikortasun jasangarriko planak.
- Bideragarritasun-azterketak eta energia-jasangarritasuneko proiektuak egitea.
- Gaur goizean, EUDELen elkarteburuak Tokiko Autonomiari buruzko Europako Gutunaren auditoretzan parte hartu du telematikoki; bost urterik behin ebaluatzen dute Europako Kontseiluko batzordeko aditu batzuek, zer neurritan aplikatzen den.
- Gorka Urtaranek euskal udalgintzaren indarguneak aurkeztu ditu bere hitzartzean, Europako Tokiko eta Eskualdeetako Botereen Biltzarreko (ETEBB) estatuko Ordezkaritzako kide denez gero.
2021eko maiatzaren 18an. Gaur goizean, Gorka Urtaranek Tokiko Autonomiari buruzko Europako Gutunaren aplikazioaz jarduteko Europako Kontseiluaren Auditoretzan hartu du parte, bideokonferentzia bidez. Ebaluazio hori bost urtean behin egiten da, gutxi gorabehera, Gutunean hartutako konpromisoak europar herrialdeek zenbatean betetzen dituzten ikuskatzeko. Gorka Urtaranek Euskadiko Udalen Elkartearen elkarteburu gisa hartu du parte, batetik, eta, bestetik, Europako Tokiko eta Eskualdeetako Botereen Biltzarreko (ETEBB) estatuko Ordezkaritzako kide gisa, udaletako eta parlamentu autonomikoetako beste 12 hautetsirekin batera.
Bere hitzartzean, Gorka Urtaranek Ekonomia Itunaren eredu propioaren balioa nabarmendu du, eta euskal autogobernuaren eta haren berezitasunaren funtsezko zutabe gisa definitu du Ituna. EUDELen elkarteburuak euskal udalgintzaren “zerbitzura” dagoen tresnatzat definitu du Ituna, zeina, aldi berean, Euskadiko Toki Erakundeei buruzko Legearen (ETEL) osagarri den.
Urtaranek azpimarratu du zer garrantzi duen EUDELek foro guztietan aktiboki parte hartzeak, hala, euskal udalerrien ahotsa izan baitaiteke Europan; “oso garrantzitsua da ETEBBko gure europar kideek ezagutzea Itunaren euskal ereduaren berezitasuna, hori baita gure tokiko autonomia defendatzeko tresnarik onena”. Testuinguru horretan, elkarteburuak europar auditoreei hau adierazi die: “Ekonomia Itunak Euskadiko Toki Erakundeei buruzko Legeak xedatzen dizkigun politikak, eskuduntzak eta udal-zerbitzuak sustatzeko behar ditugun baliabide guztiak bermatzen dizkigu”.
2016ko apirilaren 7an onetsi zen ETEL, eta Euskadiko Udalak gainerako erakundeen “maila berean” jartzeko EUDELen aldarrikapen historikoari erantzuten dio. Euskadiko Lege horren funtsean adostasun politiko eta instituzionala dago, eta Europako Gutunean oinarritzen da zuzenean. “Abangoardiako” lege gisa izendatzen dute; izan ere, hori izan zen Euskadin tokiko autonomiaren arau-esparru egonkorra ireki zuena, eta udalen eskuduntza propioen errekonozimendu instituzionala dakar, horiek gauzatzeko finantza-nahikotasunarekin batera.
Euskal udalen “adin nagusitasun” bikoitz horren errekonozimendua, eskuduntzen eta ekonomia eta finantzen mailan, bi organoren bidez gorpuzten da: Euskadiko Tokiko Gobernuen Batzordea, araudi berriak diseinatu eta gauzatzean, tokiko autonomia babesteko “alerta goiztiarreko” organoa; eta Herri Dirubideen Euskal Kontseiluan EUDELek, Udalen Elkarte denez gero, izendatutako hiru ordezkarik hitzarekin eta botoarekin parte hartzeko aukeran.
Euskadiko Ekonomia Itunaren ereduaren printzipioak eta balioak defendatzeaz gainera, Gorka Urtaran elkarteburuak adierazi du EUDELek “erne jarraituko duela” ETEL “modu eraginkor eta efizientean” garatzen dela bermatzeko, eta gainerako erakundeek, estatuko, autonomiko nahiz foralek, udalerriei esleitutako eskuduntza edo zerbitzu berri oro finantziazio egoki eta nahikoarekin batera etor dadin, Legeak berak ezartzen duen moduan.
ETEBB eta Europako Gutuna
Europako Toki eta Eskualde Botereen Biltzarra Europako erakundea da, eta bere ardura da tokiko eta eskualdeko demokrazia sendotzea Europako Kontseiluko 47 estatu kideetan. Hauxe du zeregin nagusi: tokiko eta eskualdeetako demokraziaren aurrerapenak indartu eta gainbegiratzea. Testuinguru horretan, estatu kideek Tokiko Autonomiaren Europako Gutuna aplikatzen dutela gainbegiratzen du; hain zuzen, juridikoki loteslea den lehen tresna da hori, 1985ean hartua.
Gutuna aurrekaririk gabeko itun bihurtu da toki eta eskualdeetako agintarien eskubideak babesteko, esate baterako hauek: autonomiarako eskubidea, tokiko organoak aukeratzeko eskubidea, beren eskuduntzak erabiltzeko eskubidea eta egitura administratiboak eta finantza-baliabideak izateko eskubidea, eta beste gobernu-maila batzuek esku hartuz gero, ekintza judizialak hasteko eskubidea.
Bi euskal ordezkari
ETEBBren Espainiako Ordezkaritza 12 kidek eta 12 ordezkok osatzen dute; horietatik sei alkateak dira, eta beste sei diputatu autonomikoak. Gorka Urtaran Vitoria-Gasteizko alkatea eta EUDELen ordezkaria eta Rakel Molina Eusko Legebiltzarreko kidea dira Euskadiren ordezkariak Espainiako Ordezkaritzan, beste hauekin batera: Abel Caballero (Vigoko alkatea eta FEMPko presidentea), José Benlloch (Vila-Realeko alkatea), zeina Ordezkaritzaren buru izango den, Gema Igual (Santanderreko alkatea), Ana González (Gijóngo alkatea), Jose Mª García Urbano (Esteponako alkatea), Lara Garlito (Extremadurako legebiltzarkidea), Pedro Puy (Galiziako legebiltzarkidea), zeina Ordezkaritzaren lehendakariordea izango den, Josefa Navarrete (Castilla-La Manchako legebiltzarkidea), Nayra Alemán (Kanariar Uharteetako legebiltzarkidea) eta Julio J. Díaz Robledo (Andaluziako legebiltzarkidea).