• EAEko udalerri guztietara bidali den agiriak “egoera berezi” hauek bereizten ditu: bizilekurik gabeko pertsonak; infraetxeetan bizi diren pertsonak; bizitoki kolektiboetan bizi direnak, gizarte-baliabideetan bizi direnak; indarkeria matxistaren biktimak eta bizi diren etxebizitza batean erroldatzeko zailtasuna duten pertsonak.

2025eko ekainaren 12an. EUDELen Batzorde Eragileak gaur onartu du Euskadiko udalerrietan egoera berezietako errolda homogeneizatzeko irizpideen dokumentua. Aipatutako kasuak udal-erroldari buruzko arau orokorren salbuespenak direnez, Euskadiko Udalen Elkarteak orientabide komun batzuk prestatu ditu, udaletan kudeaketa argitzeko eta errazteko.

Indarreko legeriari jarraikiz, Udalak eskumena du egoera berezi horiek egiaztatzeko beharrezkotzat jotzen dituen jarduketak egin eta, salbuespen gisa, “fikziozko bizileku batean erroldatzeko” aukera emateko. Udal-erroldaren araudian, kasu hori egoera berezi jakin batzuetarako soilik jasotzen da (etxerik gabekoak, indarkeria matxistaren biktimak…). Berrikuntza gisa, EUDELen irizpideek barne hartu dute fikziozko bizileku batean erroldatzeko aukera, bizi diren etxebizitzan erroldatzeko zailtasuna duten pertsonentzat, eta Udalak aukeratuko du bizileku hori.

EUDELek 2025eko Ekintza Planean hartu zuen dokumentu hori garatzeko konpromisoa eta, horretarako, euskal udalekin osatutako lantalde bat sortu da,  errolda- eta gizarte-zerbitzuetako arloek osatua. Prozesua erroldaren arloko indarreko legeriatik abiatu da; hala, berriena udal-errolda kudeatzeko EINen instrukzio teknikoa da (2020ko apirilaren 29ko Ebazpena).

Lan hori hasi zenetik, EUDELen ordezkariek zenbait bilera egin dituzte “Erroldarik gabe izaterik ez” plataformarekin, eta haren eskaerak entzun ditu, irizpideen azken dokumentua kontrastatu arte.

EUDELen gomendio guztiak bezala, irizpideok orientagarriak dira soilik. Udal bakoitzak erabakiko du, toki-autonomian oinarrituta, horiek nola aplikatu, bere gizarte- eta udal-errealitatera, baliabideetara eta barne-antolaketara egokituta.

EUDELen elkarteburu Esther Apraizen hitzetan: “Baterako irizpide hauen xedea da kalteberatasun-egoeran edo gizarte- eta bizitegi-bazterkeriako egoeran dauden pertsonak erroldatzeko prozesuaren arauketa erraztea, segurtasun juridikoa duen erantzun homogeneo eta eraginkorra emate aldera”. Elkarteburuak azaldu duenez, “errolda da bizilekua adierazten duen administrazio-egintza bat, zeinak ez baitu sortzen higiezinaren titulartasun- edo erabilera-eskubiderik. Udalentzat baliagarria da geure udalerrian bizi diren pertsonen irudi erreal bat izateko eta herritartasun osoaren eta gizarteratzearen eskubideak bermatzeko; izan ere, errolda da zenbait prestazio eskuratzeko giltza, esaterako, diru-sarrerak bermatzeko errenta, etxebizitza, etab. Helburua da gure udalerrien eguneroko bizitza beren presentziaz eta lanaz eraikitzen duten pertsona guztien errealitatea jasota uztea”.

Ildo horretan, EUDELen dokumentuaren sarreran nabarmentzen da erroldak garrantzi handia duela atzerritarrentzat: “funtsezko elementu bihurtzen da bizileku jarraitua egiaztatzeko, beharrezkoa baita salbuespenezko zirkunstantzien ondorioz bizileku- eta/edo lan-baimena eskatzeko prozedurak hasteko”.

Erroldatzera doan pertsonak ez badu baliozko identifikazio-agiririk, haren eskabidea erregistratu eta aurkeztutako eskabidearen ziurtagiri zigilatua entregatzeko irizpidea jasotzen da.

Egoera bereziak

Agiriak inguruabar berezi hauek jasotzen ditu:

• Bizilekurik gabeko pertsonak.
• Infraetxeetan dauden pertsonak.
• Etxebizitza batean bizi eta erroldatzeko zailtasunak dituzten pertsonak. *Berrikuntza gisa, kasu hau gehitu da fikziozko bizilekuan erroldatzeko aukera ematen duten inguruabarren artean.
• Bizitoki kolektiboetan bizi diren pertsonak.
• Salbuespenezko beste egoera batzuk, esaterako, lehen edo bigarren mailako arretako gizarte-baliabideetan bizi diren pertsonak, indarkeria matxistaren biktima diren emakumeak eta haien seme-alabak, etab.                                                                                                                     

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak “2025eko Beroaren aurkako Plana” aktibatzen du. Aurtengo planan, besteak beste, toki-erakundeentzako gomendio orokorrak eta neurri espezifikoak jasotzen dira, Etxez Etxeko Laguntza Zerbitzurako eta adinekoen egoitzetarako .

• 2025eko BEROAREN PLANA dokumentua
• Zure osasuna zaindu
• Infografía

Beroaren aurkako Plana ekainaren 1ean, igandean, aktibatuko da eta, oro har, irailaren 30era arte indarrean egongo da.

Plana aurten berrikusi diren parametroekin eguneratu da, eta arreta berezia jarri da arrisku-populazioan: 4 urtetik beherakoak, adinekoak, haurdunak, gaixotasun kronikoak dituzten pertsonak eta kanpoan jarduera fisikoa egiten duten pertsonak.

Aurreko urteetan bezala, Segurtasun Sailak aktiboki parte hartzen du planean, Larrialdiei Aurre Egiteko eta Meteorologiako Zuzendaritzaren bitartez. Planak beroak osasunean dituen ondorioei buruzko informazioa eta horiek prebenitzeko gomendioak biltzen ditu, bai herritarrentzat, bai inplikatutako beste erakunde batzuentzat.

Planaren eraginkortasunerako funtsezko puntu bat da, beroagatiko osasunerako arriskuagatiko abisuak aktibatzen direnean, gomendatutako prebentzio-neurriak abian jartzea, eta neurri horiek zaurgarritasun handieneko biztanleria-taldeetara iristea.

• Gipuzkoako Sendagaigileen Elkarteak (GSE) eta Euskadiko Udalen Elkarteak (EUDEL) gaur sinatu duten akordioaren ondoren, Lurraldeko 288 farmaziek udaletako Gizarte Zerbitzuek artatu ditzaketen balizko egoeren berri eman ahal izango dute. “Gipuzkoako udalerri guztiek farmazia bat dute, eta horrek radar gisa balioko du gure herri eta hirietako behar soziosanitarioak detektatzeko”, azpimarratu du EUDELeko elkarteburuak.
• Erakundeen arteko akordioak, halaber, udaletako Etxez Etxeko Laguntza Zerbitzuek eta Gizarte Zerbitzuek artatutako pertsonen medikazioaren erabilera hobetzeko programa ere jasotzen du.

Donostia, 2025eko maiatzaren 6a.- Esther Apraiz EUDELeko elkarteburuak eta Miguel Ángel Gastelurrutia GSEko presidenteak lankidetza instituzionaleko esparru-hitzarmen bat sinatu dute gaur Donostian, udal-zerbitzuek artatu ditzaketen arazo soziosanitarioko egoerak Gipuzkoako farmazietatik detektatzeko programa bat martxan jartzeko. Era berean, udaletako Etxez Etxeko Laguntza Zerbitzuek (ELZ) eta Gizarte Zerbitzuek artatutako pertsonen medikazioaren erabilera hobetzeko programa zabaltzea eta bultzatzea ere aurreikusten du akordioak. Programa, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak finantzatua, Lurraldeko 56 udalerritan dago martxan.

Gaur sinatutako hitzarmena Gipuzkoako 88 udalerri bidaliko die EUDELek, hala badagokio eta tokiko autonomia errespetatuz, GSErekin hitzarmen espezifiko bat sina dezaten udal bakoitzerako, udalerri bakoitzaren gizarte-programen eta -zerbitzuen behar eta berezitasunei erantzuteko. Horrez gain, maiatzaren 19rako informazio-saio bat antolatu da Gipuzkoako farmazialarientzat eta udaletako gizarte-zerbitzuetako teknikarientzat, akordioaren eta programaren nondik norakoak azaltzeko, eta farmaziek gizarte-zerbitzuekin harremanetan jartzean jarraitu beharreko prozedura azaltzeko, detektatutako arazoen arabera.

Akordioak Lurraldeko farmazietatik detekta daitezkeen hainbat egoera jasotzen ditu, eta, horien aurrean, lehenik eta behin, farmazia komunitarioak informatuko eta animatuko ditu pertsonak dagozkien gizarte-zerbitzuetara joan daitezen; edo, bestela –eta, betiere, pertsona horren aldez aurreko baimenarekin–, farmaziatik udaleko gizarte-zerbitzuekin hitzordua eskatuko da edo zuzenean jarriko da pertsona haiekin harremanetan.

Programak egoera hauek aurreikusten ditu:

• Bakardadea: edozein arrazoirengatik, gizarte- eta familia-sare urria edo batere ez duten pertsonak, eta gizarte-isolamenduko egoeran egon daitezkeenak.
• Autonomia pertsonala galtzea edo mendekotasun-arriskua: narriadura kognitiboa, muga funtzionalak, elikadurarekin eta higienearekin lotutako arazoak dituzten edo oinarrizko beharrak behar bezala betetzen ez dituzten pertsonak.
• Familia zaintzaileen gainkarga eta amore ematea: etxean dauden pertsonak zaintzen dituzten pertsona ez profesionalak; ematen zaizkien zainketen intentsitateak edo iraupenak gainkarga egoeran eta amore emateko arriskuan jartzen dituzte.
• Indarkeria matxista edo familia barruko indarkeria: atzemandako arazoaren arabera, hainbat motatako esku-hartzeak ezartzen dira.
• Tratu desegokia edo tratu txarra adinekoei.
• Gizarte-zerbitzuek aztertu eta esku hartu beharrekotzat jotzen diren beste egoera batzuk: larritasun maila kontuan hartuta, udaleko gizarte-zerbitzuei jakinaraztea beharrezkotzat jotako egoerak.

Gaurko sinadura-ekitaldian, Jon Iñaki Betolaza Eusko Jaurlaritzako Farmaziako Zuzendariarekin batera, EUDELen Gipuzkoako Lurralde Batzordeko ordezkari hauek hartu dute parte: Elgoibarko alkate Maialen Gurrutxagak, Tolosako alkate Andu Martínez de Rituertok, Donostiako zinegotzi ordezkari Ana Lópezek eta Zumarragako zinegotzi Iñaki Mendilucek.

Farmaziak, gizarte-zerbitzuen ‘aliatu’

EUDELeko elkarteburu Esther Apraiz pozik agertu da Hitzarmen hau sinatu delako: “Ongi etorria ematen diogu Lurraldean dauden baliabide publikoen saretik gure laguntza behar duten pertsonengana gehiago eta hobeto iristeko koordinazio tresna berri bati”. Apraizek nabarmendu duenez, “farmazia komunitarioak udaletako Gizarte Zerbitzuen funtsezko aliatu bihurtzen dira, eta horiek dira baliabide eta prestazioen euskal sistemara sartzeko atea. Gipuzkoako udalerri guztiek farmazia bat dute, eta farmazia hori gure herri eta hirietako behar soziosanitarioak detektatzeko radarra izango da.”

Ildo horretan, EUDELeko elkarteburuak gogorarazi du udalen lana dela pertsona zerbitzu egokienera jotzeko orientatzea eta bideratzea; “baita arrisku-egoerei aurrea hartzea eta lan komunitarioa egitea ere, beste erakundeekin (Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritza) koordinatuta, Hirugarren Sektorearekin lankidetzan eta lankidetza publiko-pribatuan”.

Bere aldetik, GSEko presidente Miguel Ángel Gastelurrutiak azpimarratu du farmazia komunitarioa banaketa geografikodun osasun-establezimendua dela eta bereziki garrantzitsua dela, herritarrengandik hurbil dagoelako eta irisgarria delako, “batez ere kontuan hartzen badugu ez dela beharrezkoa aurretik hitzordua eskatzea eta ordutegi oso zabalak izatea”.

Hori guztia kontuan hartuta, “farmaziak oso zeregin garrantzitsua izan dezake gaur egun funtsezkoak diren gizarte-alderdi guztietan, eta, horregatik, gaur EUDELekin sinatutako akordioa aurrerapauso garrantzitsua da, Gipuzkoan, lanbidearentzat eta Elkargoarentzat. Abian jartzeak farmaziaren gizarte-rola indartzen du modu aitzindarian, ahultasun-egoeren eta behar soziosanitarioen radar gisa jardunez, udaletako gizarte-zerbitzuekin batera eta lankidetza estuan”.

Bestalde, Eusko Jaurlaritzako Farmaziako zuzendari Jon Iñaki Betolazak nabarmendu du oso garrantzitsua dela udaletako Etxez Etxeko Laguntza Zerbitzuaren eta Gizarte Zerbitzuen erabiltzaileen artean medikamentuen erabilera hobetzeko programa, GSEk eta EUDELek sinatutako akordioan sartua, medikamentua eskuratzea errazten duena eta tratamendua behar bezala betetzea bermatzen duena. “Beraz, paziente bakoitzaren osasuna hobetzen laguntzen du, eta familien eta zaintzaileen lana babesten du”. Betolazaren hitzetan, “sendagaiak erabiltzen dituzten pertsonen osasuna hobetzen lagunduko duten zerbitzuak ezartzearen aldeko apustua da, tratamenduaren helburua betetzen lagunduko dutenak, eta, gainera, osasun-sistemaren eraginkortasuna, segurtasuna eta efizientzia hobetuko dutenak”.

Halaber, Farmaziako zuzendariak farmaziek farmazia-arretan duten rol aktiboago baten aldeko apustua egin du, atxikidura terapeutikoan funtsezkoa den alderdia, eta farmaziekin lankidetzan jarraitzearen alde mintzatu da, herritarrei arreta pertsonalizatua eta eraginkorra eskaintzeko.